{"id":98291,"date":"2024-02-14T21:57:37","date_gmt":"2024-02-14T17:57:37","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=98291"},"modified":"2024-02-14T21:57:38","modified_gmt":"2024-02-14T17:57:38","slug":"qurani-k%c9%99rimd%c9%99-dind%c9%99-m%c9%99cburiyy%c9%99t-yoxdur-ideyasi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=98291","title":{"rendered":"Qurani-K\u0259rimd\u0259 dind\u0259 m\u0259cburiyy\u0259t yoxdur ideyas\u0131"},"content":{"rendered":"\n<p>Dinin ruhunda v\u0259 mahiyy\u0259tind\u0259 m\u0259cburiyy\u0259t yoxdur, \u00e7\u00fcnki m\u0259cburiyy\u0259t dinin ruhuna ziddir. \u0130slam irad\u0259 v\u0259 ixtiyar\u0131 \u0259sas tutur v\u0259 b\u00fct\u00fcn m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri bu \u0259sas \u00fcz\u0259rind\u0259 qurur. \u0130krah hissi il\u0259 m\u0259cbur edil\u0259r\u0259k edil\u0259n b\u00fct\u00fcn \u0259m\u0259l v\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259r ist\u0259r iman, ist\u0259r ibad\u0259t, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 m\u00fcnasib\u0259t bax\u0131m\u0131ndan q\u0259tiyy\u0259n q\u0259buledilm\u0259zdir v\u0259 bunlara g\u00fcv\u0259nm\u0259k olmaz. H\u0259m d\u0259 bu hal \u201c\u0259m\u0259ll\u0259r niyy\u0259tl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259dir\u201d prinsipin\u0259 d\u0259 uy\u011fun g\u0259lmir. Din \u00f6z m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259cbur etm\u0259ni caiz (icaz\u0259 veril\u0259n) g\u00f6rm\u0259diyi kimi, ba\u015fqalar\u0131n\u0131n da \u0130slam\u0131 q\u0259bul etm\u0259l\u0259rinin m\u0259cburiyy\u0259t \u0259sasl\u0131 olmas\u0131na yax\u015f\u0131 baxm\u0131r. O, qar\u015f\u0131s\u0131ndak\u0131n\u0131 tamamil\u0259 s\u0259rb\u0259st burax\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130slamda tolerantl\u0131q o q\u0259d\u0259r geni\u015fdir ki, din zorla q\u0259bul edil\u0259 v\u0259 ya etdiril\u0259 bil\u0259c\u0259k bir sistem deyildir. Onda h\u0259r \u015feyd\u0259n \u0259vv\u0259l iman \u0259sasd\u0131r. \u0130man is\u0259 tamamil\u0259 vicdan v\u0259 q\u0259lb\u0259 aid bir m\u0259s\u0259l\u0259dir. M\u0259cbur ed\u0259r\u0259k q\u0259lb v\u0259 vicdana t\u0259sir ed\u0259 bilm\u0259rik. Bir s\u00f6zl\u0259, \u0259g\u0259r insan\u0131n \u00fcr\u0259yind\u0259n g\u0259lirs\u0259 v\u0259 q\u0259lbi imana meyllidirs\u0259, iman ed\u0259 bil\u0259r. Bu m\u0259nada da dind\u0259 m\u0259cburiyy\u0259t yoxdur. H\u0259zr\u0259ti Ad\u0259md\u0259n b\u0259ri din he\u00e7 kimi onu q\u0259bula m\u0259cbur etm\u0259mi\u015fdir. Bu m\u00f6vzuda g\u00fcc t\u0259tbiq etm\u0259k daim k\u00fcf\u00fcr c\u0259bh\u0259sinin \u0259xlaq\u0131 olmu\u015fdur. Onlar insanlar\u0131 dinl\u0259rind\u0259n \u00e7\u0131xarmaq \u00fc\u00e7\u00fcn g\u00fcc t\u0259tbiq etmi\u015fl\u0259r, f\u0259q\u0259t he\u00e7 bir m\u00f6min bir kafiri zorla m\u00fcs\u0259lman etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Dind\u0259 m\u0259cburiyy\u0259t yoxdur. Art\u0131q do\u011fru yol az\u011f\u0131nl\u0131qdan ayd\u0131n f\u0259rql\u0259nir. H\u0259r k\u0259s ta\u011futu inkar edib Allaha iman g\u0259tir\u0259rs\u0259, he\u00e7 vaxt q\u0131r\u0131lmayan \u0259n m\u00f6hk\u0259m d\u0259st\u0259kd\u0259n yap\u0131\u015fm\u0131\u015f olar. Allah E\u015fid\u0259ndir, Bil\u0259ndir. (B\u0259q\u0259r\u0259 sur\u0259si, 256) \u0130slam dini g\u00f6z\u0259llik v\u0259 sevgi dinidir. \u0130slam dinini ya\u015fayan insanlar bu g\u00f6z\u0259l dini v\u0259 onun d\u0259rinliyini ya\u015fad\u0131qca daha da h\u0259y\u0259canl\u0131 v\u0259 \u015f\u00f6vql\u00fc olurlar. \u0130slama olan ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n qayna\u011f\u0131 Allaha olan e\u015fqdir. Bir m\u00fcs\u0259lman Allah e\u015fqind\u0259n namaz q\u0131lar, Allah e\u015fqind\u0259n ibad\u0259tl\u0259rini yerin\u0259 yetir\u0259r v\u0259 Qurana g\u00f6r\u0259 ya\u015fayar. Allah Quranda m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n bu x\u00fcsusiyy\u0259tini \u201cq\u0259lb\u0259n iman g\u0259tirmi\u015f\u201d, \u201cq\u0259lb\u0259n inananlar\u201d ifad\u0259l\u0259ri il\u0259 x\u0259b\u0259r vermi\u015fdir. Bir m\u00fcs\u0259lman Allah\u0131n ucal\u0131\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 \u0130slam\u0131 a\u011fl\u0131 il\u0259 d\u0259rk ed\u0259r v\u0259 q\u0259lb\u0259n d\u0259 t\u0259sdiq ed\u0259r. \u018fg\u0259r bir insan t\u0259zyiq yolu il\u0259 ibad\u0259t\u0259 m\u0259cbur edilirs\u0259, bu, onu m\u00fcs\u0259lman deyil, \u0259ksin\u0259, bir m\u00fcnafiq hal\u0131na g\u0259tirir. Bu \u015f\u0259kild\u0259, \u0130slam\u0131n tamamil\u0259 qar\u015f\u0131 oldu\u011fu bir insan modeli ortaya \u00e7\u0131x\u0131r. \u0130slam\u0131n t\u0259bli\u011f edilm\u0259si v\u0259 \u0130slam\u0131n h\u00f6kml\u0259rinin t\u0259qdim etdiyi g\u00f6z\u0259l \u0259xlaq\u0131n tan\u0131d\u0131lmas\u0131 h\u0259r m\u00fcs\u0259lman\u0131n \u00fcz\u0259rin\u0259 d\u00fc\u015f\u0259n v\u0259zif\u0259dir. Lakin bu, Quran\u0131n h\u00f6km\u00fcn\u0259 g\u00f6r\u0259, \u0259sla t\u0259zyiq yolu il\u0259 realla\u015fa bilm\u0259z. Quran xristianlara da, y\u0259hudil\u0259r\u0259 d\u0259 t\u0259bli\u011f edil\u0259r, lakin bu insanlar \u0259g\u0259r \u00f6z dinl\u0259rini ya\u015famaq ist\u0259s\u0259l\u0259r, art\u0131q onlar\u0131 m\u0259cbur etm\u0259k olmaz. M\u0259hz bu s\u0259b\u0259bd\u0259n, Allah: \u201cDind\u0259 m\u0259cburiyy\u0259t yoxdur\u201d, -dey\u0259r\u0259k iman\u0131n sevgi il\u0259 v\u0259 q\u0259lb\u0259n oldu\u011funu x\u0259b\u0259r vermi\u015fdir. T\u0259zyiq alt\u0131nda m\u00fcs\u0259lmanl\u0131q \u0130slam dinind\u0259 qada\u011fan edilmi\u015fdir.<br><strong>Allah Qurani-K\u0259rimd\u0259 Pey\u011f\u0259mb\u0259rin\u0259 bel\u0259 buyurur:<\/strong>&nbsp;\u201cBiz s\u0259ni onlar\u0131n \u00fcz\u0259rind\u0259 g\u00f6z\u0259t\u00e7i qoymam\u0131\u015f\u0131q v\u0259 s\u0259n onlar\u0131n v\u0259kili d\u0259 deyils\u0259n! S\u0259nin v\u0259zif\u0259n ancaq t\u0259bli\u011f etm\u0259kdir\u201d (\u201c\u018fnam\u201d sur\u0259si, 107; \u201cAli-\u0130mran\u201d sur\u0259si, 20), \u201cH\u0259r k\u0259sin qazand\u0131\u011f\u0131 g\u00fcnah ancaq \u00f6z\u00fcn\u0259 aiddir. He\u00e7 bir g\u00fcnahkar ba\u015fqas\u0131n\u0131n g\u00fcnah\u0131n\u0131 da\u015f\u0131maz\u201d (\u201c\u018fnam\u201d sur\u0259si, 164) ay\u0259l\u0259rind\u0259 birlikd\u0259 ya\u015famaq v\u0259 h\u0259r bir \u015f\u0259xsin \u00f6z se\u00e7iminin n\u0259tic\u0259sini g\u00f6rm\u0259si bax\u0131m\u0131ndan h\u0259r insan\u0131 \u00f6z inam\u0131nda, dinind\u0259 v\u0259 fikrind\u0259 q\u0259bul etm\u0259k tolerantl\u0131qd\u0131r. \u0130slama g\u00f6r\u0259 tolerantl\u0131q m\u00fcxt\u0259lif inancl\u0131 insanlar aras\u0131nda bir k\u00f6rp\u00fcd\u00fcr. Allah bel\u0259 buyurur: \u201cEy insanlar! Biz sizi bir ki\u015fi v\u0259 bir qad\u0131ndan yaratd\u0131q. Sonra bir-birinizi tan\u0131yas\u0131n\u0131z dey\u0259, sizi xalqlara v\u0259 q\u0259bil\u0259l\u0259r\u0259 ay\u0131rd\u0131q\u2026\u201d (\u201cHucurat\u201d sur\u0259si, 13). \u0130nsanlar\u0131n bir-birini tan\u0131mas\u0131, qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rinin formala\u015fmas\u0131n\u0131n \u0259sas\u0131 tolerantl\u0131qdan ke\u00e7ir. Allah h\u0259mi\u015f\u0259 d\u00f6z\u00fcml\u00fcl\u00fcy\u00fc, tolerant olma\u011f\u0131 \u0259mr edir. Bu \u0259mr g\u00fccl\u00fc, yaxud z\u0259if olan d\u00f6vrl\u0259r\u0259 deyil, b\u00fct\u00fcn vaxtlara \u015famil olan bir qaydad\u0131r.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; \u0130nsanlar eyni c\u00fcr yarad\u0131lmay\u0131b. \u0130nsanlar eyni yarad\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn tolerantl\u0131q qa\u00e7\u0131lmaz d\u0259y\u0259r olaraq qar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131x\u0131r.<br>Az\u0259rbaycanda \u0130slam \u0130slam ibrahimi dinl\u0259rin sonuncusu say\u0131l\u0131r. \u201cT\u0259slim olmaq, boyun \u0259ym\u0259k, ita\u0259t etm\u0259k\u201d m\u0259nalar\u0131nda i\u015fl\u0259dil\u0259n \u201c\u0130slam\u201d s\u00f6z\u00fc \u0259r\u0259b dilind\u0259 \u201cs\u00fclh\u201d m\u0259nas\u0131na g\u0259l\u0259n \u201csilm\u201d k\u00f6k\u00fcnd\u0259n yaran\u0131b. Bu din\u0259 inananlar \u0259r\u0259b dilind\u0259 \u201cm\u00fcslim\u201d, dilimizd\u0259 is\u0259 \u201cm\u00fcs\u0259lman\u201d adlan\u0131r. \u0130slam M\u0259h\u0259mm\u0259d pey\u011f\u0259mb\u0259rin (570\/571-632) t\u0259bli\u011f etdiyi bir din olaraq VII \u0259srin \u0259vv\u0259lind\u0259 \u018fr\u0259bistan yar\u0131madas\u0131n\u0131n Hicaz b\u00f6lg\u0259sind\u0259 tarix s\u0259hn\u0259sin\u0259 \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131r. D\u00fcnyan\u0131n 28 \u00f6lk\u0259sind\u0259 is\u0259 \u0130slam d\u00f6vl\u0259t v\u0259 ya r\u0259smi din statusundad\u0131r. M\u00fcasir d\u00f6vrd\u0259 \u0130slam dini xristianl\u0131qdan sonra m\u0259nsublar\u0131n\u0131n say\u0131na g\u00f6r\u0259 d\u00fcnyan\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck dinidir.<ins><ins><\/ins><\/ins><ins><ins><\/ins><\/ins><br>\u0130slam inanc\u0131n g\u00fccl\u0259 q\u0259bul etdirilm\u0259sinin \u0259leyhin\u0259dir. Quranda bu i\u015f Allah\u0131n irad\u0259sin\u0259 ba\u011flan\u0131r. \u201c\u018fg\u0259r R\u0259bbin ist\u0259s\u0259ydi, yer \u00fcz\u00fcnd\u0259 olanlar\u0131n ham\u0131s\u0131 iman g\u0259tir\u0259rdi. \u0130nsanlar\u0131 iman g\u0259tirm\u0259y\u0259 s\u0259nmi m\u0259cbur ed\u0259c\u0259ks\u0259n?! (Bu s\u0259nin i\u015fin deyildir. S\u0259nin i\u015fin ancaq \u0130slam\u0131 t\u0259bli\u011f etm\u0259kdir).\u201d (Yunus, 99). Tarixi faktlarda \u0130slam\u0131n dig\u0259r inanc sahibl\u0259rin\u0259 m\u00fclayim davranmas\u0131n\u0131 t\u0259sdiq edir.<\/p>\n\n\n\n<p>Qeyd ed\u0259k ki, \u0130slam dini \u00f6z\u00fc il\u0259 b\u0259rab\u0259r b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin tarixin\u0259 yeni tipli bir m\u0259d\u0259niyy\u0259t g\u0259tirdi. Bu m\u0259d\u0259niyy\u0259t, \u0130slam dinini q\u0259bul ed\u0259n mill\u0259tl\u0259rin birg\u0259 s\u0259yl\u0259ri il\u0259 meydana g\u0259tirdikl\u0259ri ortaq bir m\u0259d\u0259niyy\u0259tin ad\u0131 idi. Bu m\u0259d\u0259niyy\u0259t uzun \u0259srl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn \u0130slam\u0131 q\u0259bul ed\u0259n xalqlar\u0131n d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc, \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rini, h\u0259yat t\u0259rzini, m\u0259n\u0259vi norma v\u0259 ideallar\u0131n\u0131, psixologiyas\u0131n\u0131, ictimai t\u0259sisatlar\u0131n\u0131 v\u0259 davran\u0131\u015f modell\u0259rini m\u00fc\u0259yy\u0259n etmi\u015fdir. \u0130slam h\u0259m din olaraq, h\u0259m d\u0259 bir d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t kimi \u00f6z\u00fcnd\u0259n \u0259vv\u0259lki v\u0259 m\u00f6vcud d\u00fcnyadak\u0131 m\u0259d\u0259ni d\u0259y\u0259rl\u0259rd\u0259n faydalanaraq bu m\u0259d\u0259niyy\u0259ti ortaya qoya bilmi\u015fdir.<br> S\u0259rvan\u0259 Qaraba\u011fl\u0131<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Dinin ruhunda v\u0259 mahiyy\u0259tind\u0259 m\u0259cburiyy\u0259t yoxdur, \u00e7\u00fcnki m\u0259cburiyy\u0259t dinin ruhuna ziddir. \u0130slam irad\u0259 v\u0259 ixtiyar\u0131 \u0259sas tutur v\u0259 b\u00fct\u00fcn m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri bu \u0259sas \u00fcz\u0259rind\u0259 qurur.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":98292,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-98291","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gundm"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/98291","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=98291"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/98291\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":98293,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/98291\/revisions\/98293"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/98292"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=98291"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=98291"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=98291"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}