{"id":98473,"date":"2024-02-23T13:38:56","date_gmt":"2024-02-23T09:38:56","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=98473"},"modified":"2024-02-23T13:38:57","modified_gmt":"2024-02-23T09:38:57","slug":"az%c9%99rbaycanin-%c9%99n-q%c9%99dim-m%c9%99scidi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=98473","title":{"rendered":"Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259n q\u0259dim m\u0259scidi"},"content":{"rendered":"\n<p>Respublikam\u0131z\u0131n \u0259razisind\u0259ki \u0259n q\u0259dim m\u0259scid \u015eamax\u0131 C\u00fcm\u0259 m\u0259scididir. 743-c\u00fc ild\u0259 in\u015fa edilib. C\u0259nubi Qafqazda, Yax\u0131n \u015e\u0259rqd\u0259 734-c\u00fc ild\u0259 tikil\u0259n D\u0259rb\u0259nd C\u00fcm\u0259 m\u0259scidind\u0259n sonra \u0259n q\u0259dim dini ocaqd\u0131r.<br>\u015eamax\u0131 C\u00fcm\u0259 m\u0259scidi memarl\u0131q \u00fcslubu bax\u0131m\u0131ndan orijinall\u0131\u011f\u0131 il\u0259 d\u0259 se\u00e7ilir. \u0130n\u015fa olundu\u011fu vaxtdan buraya m\u00fcq\u0259dd\u0259s ibad\u0259t yeri kimi y\u00fcks\u0259k ehtiram v\u0259 diqq\u0259t g\u00f6st\u0259rilib, qorunub saxlan\u0131l\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Tariximizd\u0259 x\u00fcsusi yeri olan ibad\u0259tgah<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259scid x\u0259lif\u0259 Validin qarda\u015f\u0131, VIII \u0259srd\u0259 \u015eirvan v\u0259 Da\u011f\u0131stan\u0131 f\u0259th ed\u0259r\u0259k bu \u0259razil\u0259rd\u0259 islam dinini yaym\u0131\u015f \u018fbu M\u00fcsl\u00fcm\u00fcn hakimiyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 tikilib.<br>\u015eamax\u0131 C\u00fcm\u0259 m\u0259scidi Az\u0259rbaycan\u0131n ba\u015f\u0131 b\u0259lalar \u00e7\u0259kmi\u015f q\u0259dim tikilil\u0259rind\u0259ndir. Ayr\u0131-ayr\u0131 d\u00f6vrl\u0259rd\u0259, m\u00fcxt\u0259lif vaxtlarda h\u0259m t\u0259bii f\u0259lak\u0259tl\u0259r, h\u0259m d\u0259 i\u015f\u011fal\u00e7\u0131lar\u0131n h\u00fccumlar\u0131, basq\u0131nlar n\u0259tic\u0259sind\u0259 m\u0259scid\u0259 b\u00f6y\u00fck ziyan d\u0259yib.<br>S\u0259lcuqlar\u0131n d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 ya\u015fam\u0131\u015f tarix\u00e7i \u0130mad\u0259ddin \u0130sfahani \u015eirvan\u015fahlar\u0131n 1123-c\u00fc ild\u0259n etibar\u0259n g\u00fcrc\u00fcl\u0259rin talan\u00e7\u0131 basq\u0131nlar\u0131ndan m\u00fcdafi\u0259 m\u0259qs\u0259dil\u0259, yard\u0131m \u00fc\u00e7\u00fcn s\u0259lcuqlu Sultan Mahmuda (1118-1131) m\u00fcraci\u0259t etdikl\u0259rini yaz\u0131b. M\u0259lumat verilib ki, onlar \u015eamax\u0131 \u015f\u0259h\u0259rin\u0259 h\u00fccum ed\u0259r\u0259k m\u0259scidi da\u011f\u0131d\u0131b, minar\u0259ni u\u00e7urub v\u0259 \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 quldurluq edibl\u0259r.<br>XII \u0259srin ax\u0131r\u0131nda C\u00fcm\u0259 m\u0259scidinin ilk rekonstruksiyas\u0131na ba\u015flan\u0131l\u0131b. T\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar bu fikird\u0259dirl\u0259r ki, d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 x\u0259sar\u0259tl\u0259r alan \u015eamax\u0131 C\u00fcm\u0259 m\u0259scidinin tamamil\u0259 m\u0259hv olmamas\u0131n\u0131n s\u0259b\u0259bi III B\u00f6y\u00fck M\u0259nu\u00e7\u00f6hr\u00fcn (1098-1160) d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u015eirvan\u015fahlar\u0131n g\u00fccl\u0259nm\u0259si il\u0259 \u0259laq\u0259dard\u0131r. Tarix\u00e7i-arxeoloq Q.Ciddi, q\u0259dim qaynaqlara istinad\u0259n, quruculuq i\u015fl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 III M\u0259nu\u00e7\u00f6hr\u00fcn \u00abB\u00f6y\u00fck xaqan\u00bb adland\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 qeyd edib.<br>XVII \u0259srd\u0259, S\u0259f\u0259vil\u0259rin d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 m\u0259scidd\u0259 ikinci d\u0259f\u0259 rekonstruksiya i\u015fl\u0259ri apar\u0131l\u0131b. 1656-c\u0131 ild\u0259 \u015eamax\u0131da olan \u00d6vliya \u00c7\u0259l\u0259bi vilay\u0259tin \u0259n b\u00f6y\u00fck ibad\u0259t ocaqlar\u0131ndan biri adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 bu m\u0259scidin S\u0259f\u0259vil\u0259r d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 b\u0259zi struktur d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rin\u0259 m\u0259ruz qald\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirib.<br>1859-cu ild\u0259 ba\u015f vermi\u015f g\u00fccl\u00fc z\u0259lz\u0259l\u0259 \u015eamax\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 b\u00f6y\u00fck f\u0259lak\u0259tl\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b olub. Z\u0259lz\u0259l\u0259d\u0259n sonra quberniya memar\u0131 Qas\u0131m b\u0259y Hac\u0131babab\u0259yovun d\u00fczg\u00fcn layih\u0259l\u0259ndirm\u0259si \u0259sas\u0131nda \u015eamax\u0131 \u0259vv\u0259lki m\u0259h\u0259lli plan\u0131na uy\u011fun b\u0259rpa edilib. C\u00fcm\u0259 m\u0259scidinin d\u0259 n\u00f6vb\u0259ti yenid\u0259nqurmas\u0131na 1859-cu il z\u0259lz\u0259l\u0259si vaxt\u0131 m\u0259scid\u0259 toxunan b\u00f6y\u00fck z\u0259d\u0259l\u0259rd\u0259n sonra ba\u015flan\u0131l\u0131b. Bu i\u015fl\u0259r 1860-c\u0131 ild\u0259 memar Qas\u0131m b\u0259y Hac\u0131babab\u0259yov t\u0259r\u0259find\u0259n apar\u0131l\u0131b. Rekonstruksiya rus r\u0259ssam\u0131 Qriqori Qaqarinin eskizl\u0259ri \u0259sas\u0131nda h\u0259yata ke\u00e7irilib.<br>O zamanlar \u015eamax\u0131 \u015f\u0259h\u0259rinin ba\u015f memar\u0131 kimi f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n Qas\u0131m b\u0259y Hac\u0131babab\u0259yov m\u0259scidin b\u0259rpas\u0131na r\u0259hb\u0259rlik edib. \u015eamax\u0131n\u0131n C\u00fcm\u0259 m\u0259scidi kompleksi \u00f6z \u0259h\u0259miyy\u0259ti v\u0259 m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fc il\u0259 \u015f\u0259h\u0259rin m\u0259rk\u0259zind\u0259 yenid\u0259n ucal\u0131b. Ancaq q\u0259dim \u015f\u0259h\u0259r XX \u0259srin ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131nda yen\u0259 t\u0259bii f\u0259lak\u0259t\u0259 m\u0259ruz qal\u0131b. 1902-ci ild\u0259 ba\u015f ver\u0259n n\u00f6vb\u0259ti z\u0259lz\u0259l\u0259 \u015eamax\u0131da ciddi da\u011f\u0131nt\u0131larla n\u0259tic\u0259l\u0259nib. B\u00fct\u00fcn ya\u015fay\u0131\u015f, dini v\u0259 m\u00fclki tikilil\u0259r dem\u0259k olar ki, tamamil\u0259 da\u011f\u0131l\u0131b. C\u00fcm\u0259 m\u0259scidin\u0259 d\u0259 b\u00f6y\u00fck ziyan d\u0259yib. \u00abKaspi\u00bb q\u0259zetinin 1902-ci il tarixli, 215-ci say\u0131nda &#171;\u015eamax\u0131&#187; adl\u0131 m\u0259qal\u0259d\u0259 yaz\u0131l\u0131b: \u00abM\u0259scidin h\u0259tta da\u011f\u0131nt\u0131lar\u0131 da \u00f6z\u00fcn\u0259 h\u00f6rm\u0259t hissi oyad\u0131rd\u0131. Ayr\u0131lm\u0131\u015f divarlar ba\u015fqa tikilil\u0259rd\u0259 oldu\u011fu kimi, par\u00e7alanmam\u0131\u015f, onlar y\u0131x\u0131laraq b\u00fct\u00f6v bir da\u015f kimi dururlar\u00bb.<br>\u015e\u0259h\u0259r\u0259 x\u00fcsusi komissiya t\u0259r\u0259find\u0259n bax\u0131\u015f ke\u00e7irilm\u0259si zaman\u0131 Tiflisd\u0259n g\u0259l\u0259n geoloq \u015fahzad\u0259 \u015ealkuli Qacar \u0259r\u0259b yaz\u0131s\u0131 il\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirib ki, C\u00fcm\u0259 m\u0259scidi m\u00fcs\u0259lman tarixi il\u0259 123-c\u00fc ild\u0259 in\u015fa edilib. Bununla da \u015eamax\u0131 C\u00fcm\u0259 m\u0259scidinin miladi t\u0259qviml\u0259 743-c\u00fc ild\u0259 tikildiyi ayd\u0131nla\u015f\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/kayzen.az\/uploads\/images\/03\/41\/16\/2022\/11\/15\/b76e2f.jpg\" alt=\"\u015eamax\u0131 c&uuml;m\u0259 m\u0259scidi\" title=\"\u015eamax\u0131 c&uuml;m\u0259 m\u0259scidi\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>T\u0259bii f\u0259lak\u0259tl\u0259rin da\u011f\u0131td\u0131\u011f\u0131, d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259rin yand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 m\u0259scid<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>1902-ci ild\u0259 ba\u015f ver\u0259n d\u0259h\u015f\u0259tli z\u0259lz\u0259l\u0259nin a\u011f\u0131r n\u0259tic\u0259l\u0259ri t\u0259dric\u0259n aradan qald\u0131r\u0131l\u0131b. Az\u0259rbaycan\u0131n q\u0259dim memarl\u0131q tarixini \u0259ks etdir\u0259n \u015f\u0259h\u0259r xarabal\u0131qlar i\u00e7\u0259risind\u0259n yenid\u0259n dir\u00e7\u0259ldilib.1903-c\u00fc ilin oktyabr\u0131nda C\u00fcm\u0259 m\u0259scidinin b\u0259rpas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn ian\u0259 toplamaq \u00fczr\u0259 komit\u0259 yarad\u0131l\u0131b. Yar\u0131da\u011f\u0131lm\u0131\u015f m\u0259scidin qorunmas\u0131 kimi m\u0259suliyy\u0259tli v\u0259zif\u0259 h\u0259min komit\u0259y\u0259 h\u0259val\u0259 olunub. M\u0259scidin in\u015fas\u0131 \u00fczr\u0259 komit\u0259 C\u00fcm\u0259 m\u0259scidinin yeni binas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn layih\u0259 haz\u0131rlama\u011f\u0131 \u015eamax\u0131da do\u011fulmu\u015f m\u00fclki m\u00fch\u0259ndis Ziv\u0259r b\u0259y \u018fhm\u0259db\u0259yova tap\u015f\u0131r\u0131b. Ziv\u0259r b\u0259y in\u015faat i\u015fl\u0259rin\u0259 ba\u015flay\u0131b. Bir s\u0131ra i\u015fl\u0259r g\u00f6r\u00fcl\u00fcb. Ancaq yan divarlar\u0131n in\u015fas\u0131 davam ed\u0259rk\u0259n memarla komit\u0259 aras\u0131nda anla\u015f\u0131lmazl\u0131q yaran\u0131b. \u0130n\u015faat i\u015fl\u0259ri dayand\u0131r\u0131l\u0131b. Ziv\u0259r b\u0259y tikintini t\u0259rk etdikd\u0259n sonra komit\u0259 \u0130osif Plo\u015fkoya m\u00fcraci\u0259t edib. O, Ziv\u0259r b\u0259y \u018fhm\u0259db\u0259yovun plan qurulu\u015funu saxlamaqla memarl\u0131q h\u0259llind\u0259 \u00f6z variant\u0131n\u0131 t\u0259klif edib.<br>Ara\u015fd\u0131r\u0131c\u0131lar qeyd edirl\u0259r ki, m\u00fcxt\u0259lif Avropa v\u0259 tarixi \u00fcslublardan istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k layih\u0259l\u0259r yaratma\u011fa ad\u0259t etmi\u015f \u0130osif Plo\u015fko \u00fc\u00e7\u00fcn bu adi bina deyildi. \u015eamax\u0131 C\u00fcm\u0259 m\u0259scidinin layih\u0259l\u0259\u015fdirilm\u0259si zaman\u0131 o m\u00f6vcud layih\u0259 v\u0259 qism\u0259n apar\u0131lm\u0131\u015f tikinti i\u015fl\u0259ri il\u0259 m\u0259hdudla\u015fd\u0131r\u0131lmay\u0131b. O, Bak\u0131 v\u0259 \u015eamax\u0131n\u0131n tikilil\u0259ri il\u0259 yenid\u0259n tan\u0131\u015f olub, \u015eirvan\u015fahlar Saray Kompleksin\u0259, Bak\u0131 qalas\u0131 minar\u0259l\u0259rin\u0259 diqq\u0259t yetirib. Bel\u0259likl\u0259, \u0130osif Plo\u015fko 1909-cu ild\u0259 m\u0259scidin in\u015fas\u0131 \u00fczr\u0259 komit\u0259y\u0259 ustal\u0131qla haz\u0131rlanm\u0131\u015f layih\u0259 t\u0259qdim ed\u0259 bilib.<br>Maliyy\u0259 v\u0259saitinin b\u00f6y\u00fck olmamas\u0131 m\u0259scidin tikintisini l\u0259ngidib. Xeyli i\u015fl\u0259r g\u00f6r\u00fcls\u0259 d\u0259 onun, in\u015fas\u0131n\u0131 tamamlamaq m\u00fcmk\u00fcn olmay\u0131b.<br>\u00d6t\u0259n \u0259srd\u0259 \u015eamax\u0131n\u0131n planla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131nda v\u0259 tikintisind\u0259 C\u00fcm\u0259 m\u0259scidinin tarixi abid\u0259 kimi \u0259h\u0259miyy\u0259ti q\u0259bul edilib. Bu q\u0259dim ibad\u0259tgah Qafqaz\u0131n ali hakimiyy\u0259t orqanlar\u0131n\u0131n diqq\u0259t m\u0259rk\u0259zind\u0259 olub. General-leytenant Yermolov knyaz M\u0259d\u0259tova m\u0259ktubunda yaz\u0131b: &#171;\u018frzaqlar\u0131 b\u00f6y\u00fck m\u0259scidd\u0259n ba\u015fqa yerl\u0259r\u0259 t\u0259cili \u015f\u0259kild\u0259 da\u015f\u0131maq haqq\u0131nda g\u00f6st\u0259ri\u015f verm\u0259k laz\u0131md\u0131r. Zabit-m\u00fch\u0259ndis\u0259 t\u0259klif olunsun ki, t\u0259mir \u00fc\u00e7\u00fcn laz\u0131m olan \u015feyl\u0259ri ayd\u0131nla\u015fd\u0131r\u0131b d\u0259qiq planlar haz\u0131rlas\u0131n v\u0259 m\u0259n\u0259 g\u00f6nd\u0259rsin&#187;.<br>Ancaq t\u0259\u0259ss\u00fcf ki, y\u00fczill\u0259r da\u011f\u0131d\u0131c\u0131 m\u00fcharib\u0259l\u0259r\u0259, t\u0259bii f\u0259lak\u0259tl\u0259r\u0259 sin\u0259 g\u0259r\u0259n \u015eamax\u0131 C\u00fcm\u0259 m\u0259scidi XX \u0259srd\u0259 iki d\u0259h\u015f\u0259tli z\u0259rb\u0259y\u0259 d\u0259 m\u0259ruz qal\u0131b. Bak\u0131da Mart soyq\u0131r\u0131m\u0131n\u0131n ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6vrd\u0259 \u015eamax\u0131da Stepan Lalayevin r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 \u00abDa\u015fnaks\u00fctyun\u00bb partiyas\u0131n\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri dinc m\u00fcs\u0259lman \u0259haliy\u0259 qar\u015f\u0131 q\u0131r\u011f\u0131na ba\u015flam\u0131\u015f v\u0259 bu hadis\u0259l\u0259r zaman\u0131 t\u00f6r\u0259dilmi\u015f yan\u011f\u0131nda tikintisi h\u0259l\u0259 tamamlanmam\u0131\u015f m\u0259scid ciddi z\u0259d\u0259l\u0259nmi\u015fdi. Bak\u0131da ya\u015fayan \u015famax\u0131l\u0131lar\u0131n General Tomsona verdikl\u0259ri m\u0259lumata g\u00f6r\u0259, &#171;\u015f\u0259h\u0259r talan edilmi\u015f, daha sonra is\u0259 yand\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, he\u00e7 bir m\u0259scid salamat saxlanmam\u0131\u015fd\u0131r&#187;. T\u00f6r\u0259dil\u0259n yan\u011f\u0131n zaman\u0131 1800 dinc sakin, el\u0259c\u0259 d\u0259 qad\u0131nlar, u\u015faqlar v\u0259 ya\u015fl\u0131lar m\u0259scidd\u0259 h\u0259bs edil\u0259r\u0259k da\u015fnaklar t\u0259r\u0259find\u0259n yand\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Yan\u011f\u0131n zaman\u0131 \u00e7oxsayl\u0131 nadir \u0259lyazmalar v\u0259 kitablar da m\u0259hv edilmi\u015fdir. \u015eamax\u0131 C\u00fcm\u0259 m\u0259scidinin z\u0259lz\u0259l\u0259d\u0259n sonra yenid\u0259n qurulmu\u015f binas\u0131na \u0259lav\u0259 olunmu\u015f q\u0259dim kitab\u0259l\u0259r d\u0259 yox olmu\u015fdur. Memar \u015eamil F\u0259tullayev-Fiqarov qeyd edib ki, \u00abTikilinin tarixinin m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 t\u0259\u0259ss\u00fcfl\u0259ndirici hal budur ki, 1918-ci ild\u0259 m\u0259scidin erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n yand\u0131r\u0131lmas\u0131 zaman\u0131, bina \u00fcz\u0259rind\u0259ki q\u0259dim yaz\u0131l\u0131 kitab\u0259 da\u015flar\u0131 m\u0259hv olmu\u015fdur\u00bb.<br>1920-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7ir\u0259n sovet hakimiyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 t\u0259yinat\u0131 \u00fczr\u0259 istifad\u0259 olunmayan m\u0259scid m\u0259hv olmaq t\u0259hl\u00fck\u0259si il\u0259 \u00fczl\u0259\u015fib. Bu tarixi abid\u0259 dini ibad\u0259tgah kimi sonralar qap\u0131lar\u0131n\u0131 yenid\u0259n a\u00e7\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>D\u00f6vl\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n qorunan tarix-memarl\u0131q abid\u0259si&nbsp;<\/strong><br>2009-cu ilin dekabr\u0131nda Az\u0259rbaycan Prezidenti \u0130lham \u018fliyev tarix-memarl\u0131q abid\u0259si kimi qeydiyyata al\u0131nm\u0131\u015f \u015eamax\u0131 C\u00fcm\u0259 m\u0259scidinin b\u0259rpa olunmas\u0131 haqq\u0131nda s\u0259r\u0259ncam imzalay\u0131b. S\u0259r\u0259ncama \u0259sas\u0259n, 2010-cu ild\u0259n m\u0259scid kompleksi \u0259razisind\u0259 b\u0259rpa i\u015fl\u0259rin\u0259 ba\u015flan\u0131l\u0131b. B\u0259rpa zaman\u0131 \u0130osif Plo\u015fkonun 1909-cu ild\u0259 i\u015fl\u0259diyi restavrasiya layih\u0259sin\u0259 \u0259saslan\u0131blar. 1918-ci ild\u0259 t\u00f6r\u0259dilmi\u015f yan\u011f\u0131ndan sonra m\u0259scidin qorunmu\u015f b\u00fct\u00fcn hiss\u0259l\u0259ri saxlan\u0131l\u0131b v\u0259 kompleks\u0259 \u0259lav\u0259 edilib. B\u0259rpa i\u015fl\u0259ri zaman\u0131 m\u0259scidin h\u0259y\u0259tind\u0259 a\u015fkarlanm\u0131\u015f m\u0259dr\u0259s\u0259 binas\u0131, h\u00fccr\u0259l\u0259r v\u0259 q\u0259bir abid\u0259l\u0259rinin ilkin g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fc saxlan\u0131l\u0131b.<br>Memar \u015eamil F\u0259tullayev-Fiqarov qeyd edib ki, Az\u0259rbaycan memarl\u0131q tarixind\u0259 \u015eamax\u0131 C\u00fcm\u0259 m\u0259scidinin \u0259h\u0259miyy\u0259ti o q\u0259d\u0259r b\u00f6y\u00fckd\u00fcr ki, onun memarl\u0131q, arxeoloji v\u0259 elmi-t\u0259dqiqat bax\u0131m\u0131ndan diqq\u0259tl\u0259 \u00f6yr\u0259nilm\u0259si bu q\u0259dim tikilinin tarixi haqq\u0131nda dol\u011fun t\u0259s\u0259vv\u00fcr yaratma\u011fa imkan verir v\u0259 h\u0259m\u00e7inin \u015eirvan-Ab\u015feron memarl\u0131q m\u0259kt\u0259binin bir \u00e7ox aspektl\u0259rini i\u015f\u0131qland\u0131r\u0131r. Restavrasiya zaman\u0131 \u015eirvan-Ab\u015feron memarl\u0131q m\u0259kt\u0259binin in\u015faat \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rinin qorunmas\u0131na diqq\u0259t yetirilib. \u015eamax\u0131n\u0131n seysmik zona oldu\u011fu n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131n\u0131b.<br>2013-c\u00fc il may\u0131n 17-d\u0259 \u0259sasl\u0131 b\u0259rpadan sonra \u015eamax\u0131 C\u00fcm\u0259 m\u0259scidinin a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131 olub. A\u00e7\u0131l\u0131\u015f m\u0259rasimind\u0259 Prezident \u0130lham \u018fliyev, b\u00fct\u00fcn Qafqaz\u0131n m\u00fcftisi, m\u00fcs\u0259lman \u00f6lk\u0259l\u0259rinin Az\u0259rbaycandak\u0131 s\u0259firl\u0259ri v\u0259 Az\u0259rbaycandak\u0131 dig\u0259r dinl\u0259rin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri i\u015ftirak edibl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Z\u00f6hr\u0259 F\u0259r\u0259cova<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Respublikam\u0131z\u0131n \u0259razisind\u0259ki \u0259n q\u0259dim m\u0259scid \u015eamax\u0131 C\u00fcm\u0259 m\u0259scididir. 743-c\u00fc ild\u0259 in\u015fa edilib. C\u0259nubi Qafqazda, Yax\u0131n \u015e\u0259rqd\u0259 734-c\u00fc ild\u0259 tikil\u0259n D\u0259rb\u0259nd C\u00fcm\u0259 m\u0259scidind\u0259n sonra \u0259n<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":98474,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-98473","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gundm"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/98473","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=98473"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/98473\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":98475,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/98473\/revisions\/98475"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/98474"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=98473"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=98473"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=98473"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}