{"id":98560,"date":"2024-02-27T10:59:55","date_gmt":"2024-02-27T06:59:55","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=98560"},"modified":"2024-02-27T10:59:55","modified_gmt":"2024-02-27T06:59:55","slug":"olum-n%c9%99dir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=98560","title":{"rendered":"\u00d6l\u00fcm n\u0259dir?"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Tanatologiya v\u0259 ya \u00f6l\u00fcm f\u0259ls\u0259f\u0259si.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6l\u00fcm problemini f\u0259ls\u0259fi problem adland\u0131rmaq olarm\u0131? B\u0259li, olar. M\u0259s\u0259l\u0259 buras\u0131ndad\u0131r ki, Platon, Siseron, M.Monten v\u0259 b\u0259zi filosoflar f\u0259ls\u0259f\u0259ni \u00f6l\u00fcm haqq\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 adland\u0131rm\u0131\u015flar. \u015e\u00fcbh\u0259 ola bilm\u0259z ki, \u00f6l\u00fcm problemi v\u0259 ya \u00f6l\u00fcm sirri f\u0259ls\u0259fi t\u0259dqiqatlar\u0131n ilk v\u0259 \u0259sas stimullar\u0131ndan biri olmu\u015fdur. F\u0259ls\u0259f\u0259 b\u00fct\u00fcn d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 \u00f6l\u00fcm m\u0259s\u0259l\u0259sini h\u0259ll etm\u0259y\u0259 c\u0259hd g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir. Platonun b\u00fct\u00fcn f\u0259ls\u0259fi sistemi sanki \u00f6l\u00fcm m\u0259s\u0259l\u0259sini h\u0259ll etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn yaranm\u0131\u015fd\u0131r. Platon \u00f6z\u00fcn\u00fcn &#171;Fedon&#187; dialoqunda Sokrat\u0131n dili il\u0259 demi\u015fdir ki, f\u0259ls\u0259f\u0259 \u00f6l\u00fcm haqq\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rd\u0259n ba\u015fqa bir \u015fey deyildir. Daha sad\u0259 ifad\u0259 ets\u0259k f\u0259ls\u0259f\u0259 insan\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u0259 m\u0259hkum v\u0259 ya \u00f6l\u00fcms\u00fcz olmas\u0131 haqq\u0131ndak\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259ri dem\u0259kdir. Platon d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 t\u0259krar edir ki, &#171;\u0259sl filosoflar&#187; \u00f6z\u00fcn\u00fc b\u00fct\u00fcn \u00f6r\u00fc boyu \u00f6l\u00fcm\u0259 haz\u0131rlay\u0131r. Bununla bel\u0259 onlar yorulmadan bu yegan\u0259 m\u0259qs\u0259d\u0259 c\u0259hd ed\u0259rk\u0259n \u00f6l\u00fcm onlar\u0131 yaxalayanda ondan qorxarlarsa, onda bu c\u0259hd m\u0259nas\u0131z olur.<\/p>\n\n\n\n<p><br>\u00d6l\u00fcm\u00fcn f\u0259ls\u0259fi problem olmas\u0131 fikrini alman filosofu Artur \u015eopenhauerd\u0259 t\u0259sdiql\u0259yirdi: &#171;\u00d6l\u00fcm-f\u0259ls\u0259f\u0259nin h\u0259qiqi ilhamland\u0131r\u0131c\u0131s\u0131 v\u0259 ya muzas\u0131d\u0131r(ilham m\u0259nb\u0259yidir)&#8230;\u00d6l\u00fcms\u00fcz f\u0259ls\u0259f\u0259nin m\u00f6vcud olmas\u0131na az ehtimal var. Ona g\u00f6r\u0259d\u0259 tamami il\u0259 t\u0259biidir ki, m\u0259n \u00f6l\u00fcm\u00fcn x\u00fcsusi t\u0259dqiqini m\u0259nim ax\u0131r\u0131nc\u0131 \u0259n ciddi v\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli \u0259s\u0259rimd\u0259 birinci yer\u0259 qoyuram&#187;<\/p>\n\n\n\n<p>H\u0259tta 16-c\u0131 \u0259srin frans\u0131z filosofu M. Monten \u00f6z\u00fcn\u00fcn &#171;T\u0259cr\u00fcb\u0259l\u0259r&#187; kitab\u0131nda &#171;Filosofluq etm\u0259k-bu \u00f6l\u00fcm\u00fc \u00f6yr\u0259nm\u0259k dem\u0259kdir&#187; adl\u0131 bir m\u00f6vzu da i\u015fl\u0259mi\u015fdir. Bu m\u00f6vzuda Monten q\u0259dim Roma filosofu Mark Tulliy Siserona istinad ed\u0259r\u0259k yaz\u0131r ki, &#171;Siseron soyl\u0259mi\u015fdir ki, filosofluq etm\u0259k-bu \u00f6z\u00fcn\u00fc \u00f6l\u00fcm\u0259 haz\u0131rlamaqdan ba\u015fqa bir \u015fey deyildir&#187;<\/p>\n\n\n\n<p>Bu m\u0259nada he\u00e7 bir f\u0259ls\u0259fi konsepsiyan\u0131, \u0259g\u0259r o h\u0259yat v\u0259 \u00f6l\u00fcm haqq\u0131ndak\u0131 suallara d\u00fczg\u00fcn v\u0259 obyektiv cavablar ver\u0259 bilmirs\u0259 onu insana uy\u011fun, insana layiq bir n\u0259z\u0259riyy\u0259 hesab etm\u0259k olmaz.<\/p>\n\n\n\n<p>U.\u015eibl qeyd edib ki,&nbsp; insanlar qar\u015f\u0131s\u0131nda duran suallar s\u0131ras\u0131nda \u0259n b\u00f6y\u00fckl\u0259ri &#171;\u00d6l\u00fcm n\u0259dir?&#187; v\u0259 &#171;Biz onun \u00f6hd\u0259sind\u0259n g\u0259lm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259 ed\u0259 bil\u0259rik?&#187; &nbsp;&nbsp;suallar\u0131d\u0131r. B\u0259zil\u0259ri bu suallar\u0131n h\u0259lli bar\u0259d\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcr b\u0259zil\u0259ri is\u0259 daha \u00e7ox m\u00f6vhumat xarakterli fikirl\u0259r ir\u0259li s\u00fcr\u00fcrl\u0259r. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259 \u00f6l\u00fcm m\u00f6vzusuna qada\u011fan olunmu\u015f m\u00f6vzu kimi d\u0259 yana\u015fanlanlar az deyil.<\/p>\n\n\n\n<p>U.\u015eiblin fikrin\u0259 g\u00f6r\u0259, \u00f6l\u00fcm\u00fcn n\u0259d\u0259n ibar\u0259t olmas\u0131n\u0131n f\u0259ls\u0259fi t\u0259dqiqi \u00f6l\u00fcm qorxusu il\u0259 m\u00fcbariz\u0259 aparma\u011f\u0131n \u0259n yax\u015f\u0131 vasit\u0259sidir. \u00d6l\u00fcm\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259n insan h\u0259yat\u0131n\u0131 yenid\u0259n qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r. Bu m\u00f6vz\u00fcn\u00fcn t\u0259dqiqi insanda \u00f6l\u00fcm haq\u0131nda daha ayd\u0131n t\u0259s\u0259vv\u00fcr yaratma\u011fa imkan verir.<\/p>\n\n\n\n<p>P.S. Dem\u0259k olar b\u00fct\u00fcn dinl\u0259r v\u0259 f\u0259ls\u0259fi sisteml\u0259r bu suala cavab verm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. \u00d6l\u00fcm n\u0259dir? \u00a0\u0130nsan \u00f6l\u0259c\u0259yini bilir ancaq \u00f6l\u00fcm\u00fcn n\u0259 oldu\u011funu bilmir. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n d\u0259 \u00f6z\u00fc \u00fc\u00e7\u00fcn bir &#171;SON&#187; ssenarisi se\u00e7ib ona inanma\u011fa m\u0259cburdur v\u0259 yaxud m\u00f6vcud ssenaril\u0259ri b\u0259y\u0259nmirs\u0259 filosof olmal\u0131d\u0131r ki, \u00f6z\u00fc \u00fc\u00e7\u00fcn yeni bir ssenari uydurub, ona inana bilsin. Yoxsa sonunu bilm\u0259d\u0259n rahat ya\u015famaq el\u0259d\u0259 asan deyil.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259tn&nbsp;H.\u018flizad\u0259nin &#171;\u0130nsan&nbsp;f\u0259ls\u0259f\u0259si&#187; kitab\u0131ndan istifad\u0259 olunaraq t\u0259rtib edilib.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Tanatologiya v\u0259 ya \u00f6l\u00fcm f\u0259ls\u0259f\u0259si. \u00d6l\u00fcm problemini f\u0259ls\u0259fi problem adland\u0131rmaq olarm\u0131? B\u0259li, olar. M\u0259s\u0259l\u0259 buras\u0131ndad\u0131r ki, Platon, Siseron, M.Monten v\u0259 b\u0259zi filosoflar f\u0259ls\u0259f\u0259ni \u00f6l\u00fcm<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":98561,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-98560","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gundm"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/98560","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=98560"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/98560\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":98562,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/98560\/revisions\/98562"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/98561"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=98560"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=98560"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=98560"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}