{"id":98610,"date":"2024-03-04T08:32:34","date_gmt":"2024-03-04T04:32:34","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=98610"},"modified":"2024-03-04T08:32:34","modified_gmt":"2024-03-04T04:32:34","slug":"dunyanin-%c9%99n-k%c9%99d%c9%99rli-abid%c9%99l%c9%99ri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=98610","title":{"rendered":"D\u00fcnyan\u0131n \u0259n k\u0259d\u0259rli abid\u0259l\u0259ri"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>1. Dunay \u00e7ay\u0131 sahilind\u0259ki d\u0259mir ayaqqab\u0131lar<\/strong><br>2005-ci ild\u0259 qoyulan bu abid\u0259 y\u0259hudil\u0259rin \u00e7ay sahilind\u0259 g\u00fcll\u0259l\u0259nm\u0259sin\u0259 aiddir. Almanlar II \u0130kinci D\u00fcnya M\u00fcharib\u0259si zaman\u0131 1944-1945-ci ill\u0259rd\u0259 g\u00fcll\u0259y\u0259 q\u0259na\u0259t etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn, burada insanlar\u0131n ayaqqab\u0131lar\u0131n\u0131 \u00e7\u0131xartd\u0131qdan sonra, onlar\u0131 bir-birin\u0259 ba\u011flay\u0131b v\u0259 sad\u0259c\u0259 birin\u0259 at\u0259\u015f a\u00e7\u0131blar. H\u0259r d\u0259f\u0259 at\u0259\u015f a\u00e7\u0131lan \u015f\u0259xs \u00e7aya d\u00fc\u015fd\u00fckd\u0259n sonra arxas\u0131nca dig\u0259rl\u0259rini d\u0259 \u00e7\u0259kib apar\u0131b. Haz\u0131rda Dunay \u00e7ay\u0131 sahilind\u0259 60 c\u00fct u\u015faq v\u0259 b\u00f6y\u00fck ayaqqab\u0131s\u0131 var.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>2. Kommunizim qurbanlar\u0131 abid\u0259si.<\/strong>Abid\u0259 2002-ci ild\u0259 Praqa \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 tikilib. Abid\u0259d\u0259 pill\u0259k\u0259n v\u0259 \u00fcz\u0259rind\u0259 7 insan heyk\u0259li \u0259ks olunub. Bu \u00f6l\u00fcm\u0259 m\u0259hkum olunmu\u015f insan \u0259zab\u0131n\u0131n simvoludur. Bundan ba\u015fqa abid\u0259d\u0259nin \u00fcz\u0259rind\u0259 olan mis qablar\u0131n \u00fcz\u0259rind\u0259 m\u00fcxt\u0259lif r\u0259q\u0259ml\u0259r qeyd olunub. 4500 h\u0259bsxanalarda \u00f6l\u0259nl\u0259rin, 205 486 m\u00fchakim\u0259 olunanlar\u0131n, 170 938-emiqrantlar\u0131n, 248 g\u00fcll\u0259l\u0259n\u0259nl\u0259rin, 327 s\u0259rh\u0259dl\u0259rd\u0259 \u00f6l\u0259nl\u0259rin say\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/kayzen.az\/uploads\/images\/03\/41\/16\/2023\/02\/09\/35400d.png\" alt=\"Kommunizim qurbanlar\u0131 abid\u0259si.\" title=\"Kommunizim qurbanlar\u0131 abid\u0259si.\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>3. K\u0259d\u0259r maskas\u0131<\/strong><br>Abid\u0259 Rusiyan\u0131n Maqadan vilay\u0259tind\u0259, \u201cKrutaya\u201d t\u0259p\u0259sind\u0259 ucald\u0131l\u0131b. H\u00fcnd\u00fcrl\u00fcy\u00fc 15 metrdir. Sovetl\u0259r d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u201cQULAQ v\u0259 Kol\u0131ma\u201d d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259l\u0259rind\u0259ki k\u00fctl\u0259vi repressiya qurbanlar\u0131na h\u0259sr olunub.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image is-resized\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/kayzen.az\/uploads\/images\/03\/41\/16\/2023\/02\/09\/417426.jpg\" alt=\"K\u0259d\u0259r maskas\u0131\" style=\"width:793px;height:auto\" title=\"K\u0259d\u0259r maskas\u0131\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>4. \u00c7\u0259tirli q\u0131z<\/strong><br>1999-cu ilin may\u0131n 30-da Belarusun paytaxt\u0131 Minsk \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 \u015fagirdl\u0259r son z\u0259ngi bayram edibl\u0259r. G\u00fccl\u00fc ya\u011f\u0131\u015f, k\u00fc\u00e7\u0259d\u0259 g\u0259z\u0259n g\u0259ncl\u0259ri yeralt\u0131 ke\u00e7id\u0259 girm\u0259y\u0259 m\u0259cbur edib. \u0130nsanlar \u00e7ox oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259min g\u00fcn s\u0131xl\u0131qda 53 n\u0259f\u0259r h\u0259yat\u0131n\u0131 itirib. \u00d6l\u0259nl\u0259rin \u0259ks\u0259riyy\u0259tinin ya\u015f\u0131 30-dan az olub.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/kayzen.az\/uploads\/images\/03\/41\/16\/2023\/02\/09\/1d4d03.jpg\" alt=\"&Ccedil;\u0259tirli q\u0131z\" title=\"&Ccedil;\u0259tirli q\u0131z\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>5. B\u0259db\u0259xt hadis\u0259nin qurban\u0131 olmu\u015f u\u015faqlara qoyulmu\u015f abid\u0259<\/strong><br>1978-ci ild\u0259 m\u0259kt\u0259bli ekskursiyas\u0131 t\u0259\u015fkil olunur. Balaton g\u00f6l\u00fcnd\u0259 t\u0259\u015fkil olunan bu ekskursiya zaman\u0131 b\u0259r\u0259 bat\u0131r v\u0259 u\u015faqlar h\u0259lak olur. Bu abid\u0259 h\u0259min faciy\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 qurulub.<br><strong>6. Xat\u0131n Kompleksi<\/strong><br>Abid\u0259 fa\u015fistl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n yer \u00fcz\u00fcnd\u0259n silinmi\u015f Belarus k\u0259ndinin yerind\u0259 qurulub. H\u0259min vaxt k\u0259ntd\u0259 149 adam \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcb v\u0259 diri-diri yand\u0131r\u0131l\u0131b. \u00d6l\u0259nl\u0259rin aras\u0131nda 75 u\u015faq olub.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/kayzen.az\/uploads\/images\/03\/41\/16\/2023\/02\/09\/e35c91.jpg\" alt=\"Xat\u0131n Kompleksi\" title=\"Xat\u0131n Kompleksi\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>7. Can ver\u0259n \u015fir<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Lyu\u00e7ernd\u0259ki can ver\u0259n \u015fir abid\u0259si b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada m\u0259\u015fhurdur. Bu heyk\u0259l 1792-ci ild\u0259 Tyuilri d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 h\u0259lak olan isve\u00e7r\u0259lil\u0259rin \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 qaya \u00fcz\u0259rind\u0259 yonulub. Tan\u0131nm\u0131\u015f yaz\u0131\u00e7\u0131 Mark Tven heyk\u0259li \u201cd\u00fcnyan\u0131n \u0259n t\u0259sirli heyk\u0259li\u201d adland\u0131r\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image is-resized\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/kayzen.az\/uploads\/images\/03\/41\/16\/2023\/02\/09\/73f8eb.jpg\" alt=\"Can ver\u0259n \u015fir\" style=\"width:746px;height:auto\" title=\"Can ver\u0259n \u015fir\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>8. Xocal\u0131 abid\u0259si<\/strong><br>Abid\u0259 1992-ci il fevral\u0131n 25-d\u0259n 26-na ke\u00e7\u0259n gec\u0259 erm\u0259nistan silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n Rusiyan\u0131n 366-c\u0131 motoat\u0131c\u0131 alay\u0131n\u0131n i\u015ftirak\u0131 il\u0259 Xocal\u0131 \u015f\u0259h\u0259rini i\u015f\u011fal ed\u0259rk\u0259n, etnik az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 ba\u015f vermi\u015f soyq\u0131r\u0131ma h\u0259sr olunub.<\/p>\n\n\n\n<p>Soyq\u0131r\u0131m g\u00fcn\u00fc 2500 n\u0259f\u0259r xocal\u0131l\u0131 A\u011fdam rayonunun m\u0259rk\u0259zin\u0259 \u00e7atmaq \u00fcmidi il\u0259 \u015f\u0259h\u0259ri t\u0259rk edib. Amma bir g\u00fcn\u00fcn i\u00e7ind\u0259 yer \u00fcz\u00fcnd\u0259n silin\u0259n \u015f\u0259h\u0259ri t\u0259rk ed\u0259n 2500 Xocal\u0131 sakinind\u0259n 613-\u00fc d\u00fc\u015fm\u0259n g\u00fcll\u0259sin\u0259 tu\u015f g\u0259lib q\u0259tliam\u0131n qurban\u0131 olub. Bu soyq\u0131r\u0131m n\u0259tic\u0259sind\u0259 63-\u00fc u\u015faq, 106-\u0131 qad\u0131n, 70-i qoca v\u0259 qar\u0131 olmaqla \u2013 613 n\u0259f\u0259r Xocal\u0131 sakini q\u0259tl\u0259 yetirilib, 8 ail\u0259 tamamil\u0259 m\u0259hv edilib, 25 u\u015faq h\u0259r iki valideynini, 130 u\u015faq valideynl\u0259rind\u0259n birini itirib. D\u00fc\u015fm\u0259n g\u00fcll\u0259sin\u0259 tu\u015f g\u0259lib yaralanan 487 n\u0259f\u0259rd\u0259n 76-s\u0131 u\u015faq olub. 1275 xocal\u0131l\u0131 \u0259sir, 150 xocal\u0131l\u0131 itkin d\u00fc\u015f\u00fcb.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image is-resized\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/kayzen.az\/uploads\/images\/03\/41\/16\/2023\/02\/09\/7093b6.jpg\" alt=\"B\u0259db\u0259xt hadis\u0259nin qurban\u0131 olmu\u015f u\u015faqlara qoyulmu\u015f abid\u0259\" style=\"width:713px;height:auto\" title=\"B\u0259db\u0259xt hadis\u0259nin qurban\u0131 olmu\u015f u\u015faqlara qoyulmu\u015f abid\u0259\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>9. Do\u011fulmam\u0131\u015f u\u015faqlara \u00fc\u00e7\u00fcn abid\u0259<\/strong><br>Abid\u0259 abort n\u0259tic\u0259sind\u0259 d\u00fcnyaya g\u0259lm\u0259y\u0259n u\u015faqlara h\u0259sr olunub. Heyk\u0259lin tam ad\u0131 \u201cA\u011flama ana, m\u0259n onsuz da s\u0259ni sevir\u0259m\u201ddir. Abid\u0259nin m\u00fc\u0259yy\u0259n hiss\u0259l\u0259ri xrustaldan haz\u0131rlan\u0131b. \u0130nsanlar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259y\u0259 vadar edir.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/kayzen.az\/uploads\/images\/03\/41\/16\/2023\/02\/09\/4353b1.jpg\" alt=\"Do\u011fulmam\u0131\u015f u\u015faqlara &uuml;&ccedil;&uuml;n abid\u0259\" title=\"Do\u011fulmam\u0131\u015f u\u015faqlara &uuml;&ccedil;&uuml;n abid\u0259\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>10. Qazax\u0131standa acl\u0131q qurbanlar\u0131na qoyulan abid\u0259<\/strong><br>Qazaxlar bu acl\u0131\u011f\u0131 \u201cQolo\u015fekin acl\u0131\u011f\u0131\u201d adland\u0131r\u0131blar. Filip Qolo\u015fekin 1925-ci ild\u0259 Qazax\u0131stan vilay\u0259tinin kommunist partiyas\u0131n\u0131n m\u0259sul katibi t\u0259yin olunub. Acl\u0131\u011fa aparan s\u0259b\u0259bl\u0259r SSR\u0130-d\u0259 \u201cqol\u00e7amaq sinfini l\u0259\u011fv etm\u0259k\u201d v\u0259 kollektivl\u0259\u015fm\u0259 siyas\u0259tinin t\u0259rkib hiss\u0259si olub v\u0259 Qazax\u0131standa onu Qolo\u015fekin h\u0259yata ke\u00e7irib.<br>1920-ci ill\u0259rin ikinci yar\u0131s\u0131ndan qazaxlar\u0131 tam oturaq h\u0259yat t\u0259rzin\u0259 ke\u00e7irm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn zorak\u0131 t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6r\u00fcl\u00fcb. \u018fhalinin mal-qaras\u0131 kolxoz ehtiyaclar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcsadir\u0259 olunub. Proses zaman\u0131 insanlara guya gizl\u0259tdikl\u0259ri mal-qaran\u0131n yerini dem\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn i\u015fg\u0259nc\u0259 verilib. Sonradan m\u00fcsadir\u0259 olunan sayda heyvan\u0131 yedirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn yem olmad\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn onlar\u0131 sad\u0259c\u0259 k\u0259sm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131blar. Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n, kolxozlarda normal t\u00f6vl\u0259l\u0259r olmad\u0131\u011f\u0131ndan minl\u0259rl\u0259 heyvan soyuqdan \u00f6l\u00fcb.<br>Bel\u0259likl\u0259, vilay\u0259td\u0259 m\u00f6vcud olan mal-qaran\u0131n 90 faizi 4-5 il \u0259rzind\u0259 m\u0259hv olub. Oturaq h\u0259yata ke\u00e7id v\u0259 \u0259kin\u00e7iliyin populyarla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 is\u0259 g\u00f6zl\u0259nil\u0259n effekti verm\u0259yib. 1928-ci ild\u0259n etibar\u0259n vilay\u0259td\u0259 \u0259rzaq \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 hiss olunma\u011fa ba\u015flay\u0131b. N\u00f6vb\u0259ti ild\u0259 is\u0259 acl\u0131q ba\u015flay\u0131b. C\u0259mi bir ne\u00e7\u0259 il \u0259vv\u0259l mal-qara s\u00fcr\u00fcs\u00fcn\u0259 malik olan insanlar indi \u00e7oxsayl\u0131 kannibalizm hallar\u0131na, o c\u00fcml\u0259d\u0259n c\u0259s\u0259dl\u0259ri yem\u0259y\u0259 \u0259l at\u0131rlar. Bel\u0259likl\u0259, Qazaxlar\u0131n \u201ca\u015far\u015f\u0131l\u0131k\u201d dedikl\u0259ri faci\u0259 zaman\u0131 \u00f6l\u0259nl\u0259rin say\u0131 2 milyondan \u00e7ox olub.<br>Faci\u0259 qurbanlar\u0131n\u0131n xatir\u0259sin\u0259 Almat\u0131da ana v\u0259 quca\u011f\u0131nda tutub saxlad\u0131\u011f\u0131 ar\u0131q u\u015fa\u011f\u0131 \u0259ks olunan abid\u0259 qoyulub. Heyk\u0259lin a\u015fa\u011f\u0131 hiss\u0259sind\u0259 o d\u00f6vr\u00fc \u0259ks etdir\u0259n m\u00fcxt\u0259lif silahlar var.<br>Filip Qolo\u015fekin is\u0259 cani-dild\u0259n siyas\u0259tini y\u00fcr\u00fctd\u00fcy\u00fc d\u00f6vl\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n 1939-cu ild\u0259 h\u0259bs olunub v\u0259 1941-ci ild\u0259 g\u00fcll\u0259l\u0259nib.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image is-resized\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/kayzen.az\/uploads\/images\/03\/41\/16\/2023\/02\/09\/fb41d1.jpg\" alt=\"Qazax\u0131standa acl\u0131q qurbanlar\u0131na qoyulan abid\u0259\" style=\"width:786px;height:auto\" title=\"Qazax\u0131standa acl\u0131q qurbanlar\u0131na qoyulan abid\u0259\"\/><\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>1. Dunay \u00e7ay\u0131 sahilind\u0259ki d\u0259mir ayaqqab\u0131lar2005-ci ild\u0259 qoyulan bu abid\u0259 y\u0259hudil\u0259rin \u00e7ay sahilind\u0259 g\u00fcll\u0259l\u0259nm\u0259sin\u0259 aiddir. Almanlar II \u0130kinci D\u00fcnya M\u00fcharib\u0259si zaman\u0131 1944-1945-ci ill\u0259rd\u0259 g\u00fcll\u0259y\u0259<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":98611,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-98610","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gundm"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/98610","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=98610"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/98610\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":98612,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/98610\/revisions\/98612"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/98611"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=98610"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=98610"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=98610"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}