{"id":98853,"date":"2024-03-13T13:43:32","date_gmt":"2024-03-13T09:43:32","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=98853"},"modified":"2024-03-13T13:43:32","modified_gmt":"2024-03-13T09:43:32","slug":"insan-beyni-haqqinda-n%c9%99l%c9%99r-bilirik","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=98853","title":{"rendered":"\u0130nsan beyni haqq\u0131nda n\u0259l\u0259r bilirik?"},"content":{"rendered":"\n<p><span style=\"color: rgb(34, 34, 34); font-family: &quot;Helvetica Neue&quot;, Helvetica, Arial, sans-serif; font-size: 17px; white-space: normal;\">\u0130nsan beyni h\u0259l\u0259 d\u0259 \u00e7oxlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n kainat\u0131n \u0259n m\u00fcr\u0259kk\u0259b v\u0259 anla\u015f\u0131lmaz qurulu\u015flar\u0131ndan biri kimi q\u0259bul edilir. Onun funksiyalar\u0131, i\u015fl\u0259m\u0259 prinsipl\u0259ri v\u0259 potensial\u0131 haqq\u0131nda h\u0259r g\u00fcn yeni m\u0259lumatlar \u0259ld\u0259 edils\u0259 d\u0259, h\u0259l\u0259 d\u0259 \u00e7ox sirrli qal\u0131r. Bu bloq yaz\u0131s\u0131nda insan beyninin m\u00f6vcud bilgil\u0259ri, onun strukturu, i\u015fl\u0259m\u0259 prinsipl\u0259ri v\u0259 insan h\u0259yat\u0131ndak\u0131 roluna dair \u0259sas m\u0259qamlar\u0131 t\u0259hlil ed\u0259c\u0259yik.<\/span><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Beyinin struktur v\u0259 funksiyalar\u0131<\/h2>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/kayzen.az\/blog\/sinir\/4603\/beyin.html\">\u0130nsan beyni<\/a>&nbsp;milyardlarla neyronun v\u0259 sinapslar\u0131n qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 \u0259laq\u0259sind\u0259n meydana g\u0259l\u0259n m\u00fcr\u0259kk\u0259b bir \u015f\u0259b\u0259k\u0259dir. Bu hiss\u0259d\u0259 beyinin \u0259sas hiss\u0259l\u0259ri, h\u0259r birinin \u00fcz\u0259rin\u0259 d\u00fc\u015f\u0259n funksiyalar v\u0259 insan davran\u0131\u015flar\u0131ndak\u0131 rolu haqq\u0131nda dan\u0131\u015faca\u011f\u0131q.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Prefrontal korteks<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Prefrontal korteks q\u0259rar q\u0259bul etm\u0259, planla\u015fd\u0131rma v\u0259 sosial davran\u0131\u015flar\u0131 idar\u0259 etm\u0259 kimi \u00fcst s\u0259viyy\u0259 funksiyalardan m\u0259suldur. Bu b\u00f6lg\u0259 insan\u0131n \u00f6z davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 t\u0259nziml\u0259m\u0259si v\u0259 m\u00fcr\u0259kk\u0259b sosial m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri anlama qabiliyy\u0259tind\u0259 m\u00fch\u00fcm rol oynay\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Limbik sistem<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Limbik sistem duy\u011fular\u0131n v\u0259 motivasiyan\u0131n m\u0259rk\u0259zidir. Bu sistem hipotalamus, hipokampus, amigdala v\u0259 dig\u0259r strukturlardan ibar\u0259tdir v\u0259 h\u0259m emosional reaksiyalar\u0131m\u0131z\u0131, h\u0259m d\u0259 xatir\u0259l\u0259rimizin formala\u015fmas\u0131n\u0131 t\u0259nziml\u0259yir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Neyronlar v\u0259 sinapslar<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Beynin funksiyalar\u0131n\u0131 yerin\u0259 yetir\u0259n \u0259sas elementl\u0259r neyronlar v\u0259 onlar\u0131n bir-biri il\u0259 \u0259laq\u0259 qurdu\u011fu sinapslard\u0131r. Neyronlar aras\u0131ndak\u0131 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 \u0259laq\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t, d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259, duy\u011fu v\u0259 xatir\u0259l\u0259rimizin \u0259sas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Beyinin inki\u015faf\u0131 v\u0259 \u00f6yr\u0259nm\u0259<\/h2>\n\n\n\n<p>\u0130nsan beyni h\u0259yat boyu \u00f6yr\u0259n\u0259 bil\u0259n v\u0259 adaptasiya oluna bil\u0259n bir qurulu\u015fdur. Bu b\u00f6lm\u0259d\u0259 beyinin \u00f6yr\u0259nm\u0259 qabiliyy\u0259ti, plastikiyi v\u0259 d\u0259yi\u015fikliy\u0259 uy\u011funla\u015fma qabiliyy\u0259ti haqq\u0131nda dan\u0131\u015f\u0131lacaq.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Beyin plastikliyi<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Beyin plastikliyi beynin t\u0259cr\u00fcb\u0259l\u0259r\u0259 v\u0259 m\u00fchit\u0259 uy\u011fun olaraq d\u0259yi\u015fiklik g\u00f6st\u0259r\u0259 bil\u0259c\u0259yi anlam\u0131na g\u0259lir. Bu qabiliyy\u0259t h\u0259m \u00f6yr\u0259nm\u0259 v\u0259 xatir\u0259l\u0259rin formala\u015fmas\u0131, h\u0259m d\u0259 z\u0259d\u0259l\u0259nmi\u015f beyin funksiyalar\u0131n\u0131n b\u0259rpa olunmas\u0131 prosesl\u0259rind\u0259 m\u00fch\u00fcm rol oynay\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u00d6yr\u0259nm\u0259 v\u0259 xatir\u0259<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6yr\u0259nm\u0259 v\u0259 xatir\u0259 beyinin \u0259n m\u00fch\u00fcm funksiyalar\u0131ndan ikisidir. \u00d6yr\u0259nm\u0259 yeni m\u0259lumatlar\u0131n qavran\u0131lmas\u0131 v\u0259 saxlan\u0131lmas\u0131 prosesidir, xatir\u0259 is\u0259 bu m\u0259lumatlar\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 istifad\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcnd\u00fcr.Beynin bu iki prosesi h\u0259yat\u0131m\u0131z\u0131n h\u0259r aspektind\u0259, yeni bacar\u0131qlar\u0131n \u00f6yr\u0259nilm\u0259sind\u0259n tutmu\u015f, g\u00fcnd\u0259lik qar\u015f\u0131la\u015fd\u0131\u011f\u0131m\u0131z hadis\u0259l\u0259ri xat\u0131rlama\u011fa q\u0259d\u0259r h\u0259r \u015feyd\u0259 m\u00fch\u00fcm rol oynay\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Beyinin sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131 v\u0259 x\u0259st\u0259likl\u0259ri<\/h2>\n\n\n\n<p>\u0130nsan beyni m\u00fcxt\u0259lif faktorlardan qorunmaq \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259ssas bir orqand\u0131r. Bu hiss\u0259d\u0259 beyinin sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131n\u0131 qorumaq \u00fc\u00e7\u00fcn edil\u0259 bil\u0259n t\u0259dbirl\u0259r v\u0259 beyin x\u0259st\u0259likl\u0259ri haqq\u0131nda m\u0259lumat veril\u0259c\u0259k.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Beyin sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131n\u0131 qorumaq<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Beyin sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131n\u0131 qorumaq \u00fc\u00e7\u00fcn d\u00fczg\u00fcn qidalanma, m\u00fct\u0259madi fiziki aktivlik, kifay\u0259t q\u0259d\u0259r yuxu v\u0259 stressin idar\u0259 edilm\u0259si kimi amill\u0259r \u0259h\u0259miyy\u0259tlidir. Sa\u011flam bir h\u0259yat t\u0259rzi beynin daha yax\u015f\u0131 i\u015fl\u0259m\u0259sin\u0259 v\u0259 m\u00fcxt\u0259lif x\u0259st\u0259likl\u0259rd\u0259n qorunma\u011fa k\u00f6m\u0259k edir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Beyin x\u0259st\u0259likl\u0259ri<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Alzheimer, Parkinson kimi neyrodegenerativ x\u0259st\u0259likl\u0259r v\u0259 insult kimi v\u0259ziyy\u0259tl\u0259r beyinin sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131n\u0131 ciddi \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259hdid ed\u0259n probleml\u0259rd\u0259ndir. Bu x\u0259st\u0259likl\u0259r neyronlar\u0131n z\u0259d\u0259l\u0259nm\u0259si v\u0259 ya \u00f6l\u00fcm\u00fc il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259nir v\u0259 beynin funksiyalar\u0131n\u0131n itirilm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olur.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Beyin v\u0259 texnologiya<\/h2>\n\n\n\n<p>Son ill\u0259rd\u0259 beyinin daha yax\u015f\u0131 anla\u015f\u0131lmas\u0131 v\u0259 m\u00fcxt\u0259lif beyin x\u0259st\u0259likl\u0259rinin m\u00fcalic\u0259sind\u0259 texnologiyadan geni\u015f istifad\u0259 edilm\u0259kd\u0259dir. Bu b\u00f6l\u00fcmd\u0259 beyin t\u0259dqiqatlar\u0131 v\u0259 m\u00fcalic\u0259l\u0259rind\u0259 istifad\u0259 edil\u0259n son texnologiyalara n\u0259z\u0259r salaca\u011f\u0131q.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Neyroimaging texnologiyalar\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>MRI, PET scan kimi neyroimaging texnologiyalar\u0131 beyin strukturu v\u0259 funksiyalar\u0131n\u0131n d\u0259qiq bir \u015f\u0259kild\u0259 inc\u0259l\u0259nm\u0259sini t\u0259min edir. Bu texnologiyalar h\u0259m t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lara beyin haqq\u0131nda daha d\u0259rin anlay\u0131\u015flar qazand\u0131r\u0131r, h\u0259m d\u0259 x\u0259st\u0259likl\u0259rin diaqnozu v\u0259 m\u00fcalic\u0259sind\u0259 m\u00fch\u00fcm rol oynay\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Beyin-komp\u00fcter interfeysl\u0259ri<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Beyin-komp\u00fcter interfeysl\u0259ri (BCI) insan beyni il\u0259 komp\u00fcter sisteml\u0259ri aras\u0131nda birba\u015fa \u0259laq\u0259 qurmaq imkan\u0131 verir. Bu texnologiya, x\u00fcsusil\u0259 fiziki m\u0259hdudiyy\u0259tl\u0259ri olan insanlara kommunikasiya v\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t qabiliyy\u0259ti b\u0259rpa etm\u0259kd\u0259 yeni imkanlar a\u00e7\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">N\u0259tic\u0259<\/h2>\n\n\n\n<p>\u0130nsan beyni haqq\u0131nda bilikl\u0259rimiz g\u00fcnb\u0259g\u00fcn artsa da, h\u0259l\u0259 d\u0259 ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 anla\u015f\u0131lmas\u0131 laz\u0131m olan \u00e7ox sah\u0259 var. Beynin m\u00fcr\u0259kk\u0259bliyi v\u0259 plastikliyi onun h\u0259yat\u0131m\u0131zdak\u0131 m\u00fch\u00fcm rolunu daha da qabar\u0131q edir. Sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 qorumaq, beynimizin potensial\u0131ndan tam istifad\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn d\u00fczg\u00fcn qidalanma, fiziki aktivlik, kifay\u0259t q\u0259d\u0259r yuxu v\u0259 stressi idar\u0259 etm\u0259k kimi adi amill\u0259r\u0259 diqq\u0259t etm\u0259liyik. Texnologiya beynimizi daha yax\u015f\u0131 anlama\u011fa v\u0259 m\u00fcxt\u0259lif x\u0259st\u0259likl\u0259rin m\u00fcalic\u0259sind\u0259 inqilabi yenilikl\u0259r t\u0259qdim etm\u0259y\u0259 davam edir. Bu yenilikl\u0259r insan h\u0259yat\u0131n\u0131n keyfiyy\u0259tini art\u0131rmaq v\u0259 beynimizin gizli potensial\u0131n\u0131 a\u00e7maq imkan\u0131 verir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0130nsan beyni h\u0259l\u0259 d\u0259 \u00e7oxlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n kainat\u0131n \u0259n m\u00fcr\u0259kk\u0259b v\u0259 anla\u015f\u0131lmaz qurulu\u015flar\u0131ndan biri kimi q\u0259bul edilir. Onun funksiyalar\u0131, i\u015fl\u0259m\u0259 prinsipl\u0259ri v\u0259 potensial\u0131 haqq\u0131nda h\u0259r<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":98854,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-98853","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gundm"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/98853","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=98853"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/98853\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":98855,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/98853\/revisions\/98855"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/98854"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=98853"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=98853"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=98853"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}