{"id":98941,"date":"2024-03-24T14:26:52","date_gmt":"2024-03-24T10:26:52","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=98941"},"modified":"2024-03-24T14:26:54","modified_gmt":"2024-03-24T10:26:54","slug":"kremlin-boz-kardinalinin-h%c9%99yat-hekay%c9%99si","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=98941","title":{"rendered":"Kremlin boz kardinal\u0131n\u0131n h\u0259yat hekay\u0259si"},"content":{"rendered":"\n<p>Leonid \u0130li\u00e7 Brejnevin hakimiyy\u0259ti ill\u0259rind\u0259 SSR\u0130-d\u0259 siyasi l\u0259tif\u0259l\u0259r daha \u00e7ox d\u0259b\u0259 minib. \u018fslind\u0259 bu l\u0259tif\u0259l\u0259rin \u0259ks\u0259rind\u0259 bir ger\u00e7\u0259klik d\u0259 gizl\u0259nib. Bu c\u00fcr l\u0259tif\u0259l\u0259rd\u0259n biri d\u0259 M\u0259rk\u0259zi Komit\u0259nin katibi Mixail Suslova h\u0259sr edilmi\u015fdi:<br>\u00a0\u00abSiyasi B\u00fcronun iclaslar\u0131n\u0131n birind\u0259 m\u00fczakir\u0259 olunacaq m\u00f6vzuya ke\u00e7m\u0259zd\u0259n \u0259vv\u0259l Brejnev b\u00fcro \u00fczvl\u0259rin\u0259 m\u00fcraci\u0259t edib:<\/p>\n\n\n\n<p>T\u0259klif edir\u0259m ki, b\u00fcro \u00fczvl\u0259ri at\u0131\u015f\u0131b Suslova bir palto als\u0131n. Otuz ild\u0259n art\u0131qd\u0131r bir paltoda g\u0259z\u0259n Suslovun \u00fcst geyimi \u00e7ox nimda\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcr.<br><br>\u0130lk reaksiya b\u00fcro \u00fczvl\u0259ri aras\u0131nda \u0259n z\u0259ngin h\u0259yat t\u0259rzi s\u00fcr\u0259n Moskvan\u0131n birinci katibi Viktor Qri\u015find\u0259n g\u0259lib:<br><br>\u2014 Leonid \u0130li\u00e7, m\u0259n sizin t\u0259klifinizl\u0259 tam raz\u0131yam. Amma g\u0259lin bu m\u0259s\u0259l\u0259ni maa\u015f ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z g\u00fcn\u0259 saxlayaq&#8230;\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>Mixail Suslov m\u0259hz bel\u0259 tan\u0131n\u0131b \u2014 \u0259n t\u0259miz v\u0259 \u0259n vicdanl\u0131 kommunist kimi. Amma onun haq\u0131nda s\u00f6yl\u0259nil\u0259nl\u0259n b\u0259zi fikirl\u0259r kifay\u0259t q\u0259d\u0259r \u015fi\u015firdilib, mif yarad\u0131l\u0131b. \u018fslind\u0259, Suslov da \u00f6z s\u0259lahiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n yet\u0259rinc\u0259 istifad\u0259 edib. O\u011flu Revoliy atas\u0131n\u0131n v\u0259zif\u0259 imkanlar\u0131 hesab\u0131na general r\u00fctb\u0259si da\u015f\u0131y\u0131b, Moskvan\u0131n \u0259n prestijli yerl\u0259rind\u0259n birind\u0259 b\u00f6y\u00fck m\u0259nzil\u0259 sahib olub, radioelektronika sah\u0259sind\u0259 SSR\u0130-nin \u0259n b\u00f6y\u00fck institutuna r\u0259hb\u0259rlik edib. Q\u0131z\u0131 Maya is\u0259 c\u0259misi bir ne\u00e7\u0259 il \u0259rzind\u0259 h\u0259m namiz\u0259dlik, h\u0259m d\u0259 doktorluq i\u015fi m\u00fcdafi\u0259 edib v\u0259 atas\u0131n\u0131n v\u0259fat\u0131ndan sonra SSR\u0130-ni t\u0259rk ed\u0259r\u0259k Avstriyaya k\u00f6\u00e7\u00fcb.<br>Suslov SSR\u0130-d\u0259 azsayl\u0131 m\u0259murlardan olub ki, o, Stalinin hakimiyy\u0259ti ill\u0259rind\u0259n ba\u015flayaraq \u00f6mr\u00fcn\u00fcn son g\u00fcn\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r siyasi elitada ciddi fiqur v\u0259 h\u0259lledici s\u00f6z sahibi say\u0131l\u0131b.<br>1952-ci ild\u0259 M\u0259rk\u0259zi Komit\u0259nin plenumunda Stalin uzun ill\u0259r yax\u0131n \u0259traf\u0131nda olan silahda\u015flar\u0131n\u0131 s\u0259rt t\u0259nqid edib. Sovet lideri \u00f6z \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131nda Molotov, Malenkov, Beriya, Xru\u015fov v\u0259 dig\u0259rl\u0259rinin siyasi f\u0259aliyy\u0259td\u0259n naraz\u0131 qald\u0131\u011f\u0131n\u0131 b\u0259yan edib. Bu \u00e7\u0131x\u0131\u015f yax\u0131n zamanlarda Stalin t\u0259r\u0259find\u0259n ciddi kadr islahatlar\u0131n\u0131n apar\u0131laca\u011f\u0131na i\u015far\u0259 olub v\u0259 Stalin h\u0259min plenumda bir ne\u00e7\u0259 g\u0259nc kadrlar haqq\u0131nda da fikir s\u00f6yl\u0259yib. Ad\u0259t\u0259n Stalin kadr m\u0259s\u0259l\u0259sind\u0259 silahda\u015flar\u0131n\u0131n da fikrini \u0259sas g\u00f6t\u00fcr\u00fcb. Amma bu d\u0259f\u0259 adlar\u0131n\u0131 \u00e7\u0259kdikl\u0259ri haqq\u0131nda yax\u0131n \u0259traf\u0131n\u0131n he\u00e7 birinin fikri \u00f6yr\u0259nilm\u0259yib. Bu m\u0259qamda ortaya bir sual \u00e7\u0131x\u0131b \u2013 yeni kadrlar\u0131 Stalin\u0259 kim tan\u0131td\u0131r\u0131b v\u0259 kim t\u0259qdim edib? Sonralar m\u0259lum olub ki, sovet lideri kadr m\u0259s\u0259l\u0259sind\u0259 Suslovla m\u0259sl\u0259h\u0259tli\u015fibmi\u015f.<br>Ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131lar\u0131n q\u0259na\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259, Stalin hakimiyy\u0259tinin sonuncu ill\u0259rind\u0259 Suslova b\u00f6y\u00fck etimad g\u00f6st\u0259rib. B\u0259zil\u0259rinin fikrin\u0259 g\u00f6r\u0259 is\u0259 o, \u00f6z \u0259traf\u0131na inam\u0131n\u0131 itir\u0259nd\u0259 Suslov onun son g\u00fcv\u0259nc yeri olub. H\u0259min vaxt Suslov M\u0259rk\u0259zi Komit\u0259d\u0259 katib v\u0259zif\u0259sind\u0259 i\u015fl\u0259yib. O, eyni zamanda \u201ePravda\u201d q\u0259zetinin ba\u015f redaktoru v\u0259zif\u0259sini d\u0259 da\u015f\u0131y\u0131b.<br>Stalinin v\u0259fat\u0131ndan sonra Suslovun s\u0259lahiyy\u0259tl\u0259rin\u0259 m\u0259hdudiyy\u0259tl\u0259r qoyulsa, M\u0259rk\u0259zi Komit\u0259nin R\u0259yas\u0259t Hey\u0259tind\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131lsa da, hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259l\u0259n Nikita Xru\u015fov onu ideologiya aparat\u0131ndan uzaqla\u015fd\u0131rma\u011f\u0131 bacarmay\u0131b. Kreml m\u0259murlar\u0131 sovet ideologiyas\u0131n\u0131 Suslovsuz t\u0259s\u0259vv\u00fcr ed\u0259 bilm\u0259yibl\u0259r. Bir ne\u00e7\u0259 ild\u0259n sonra Xru\u015fovun \u00f6z\u00fc d\u0259 Suslovu d\u0259y\u0259rli kadr kimi qiym\u0259tl\u0259ndirib v\u0259 1962-ci ild\u0259 onu 60 illik yubileyi m\u00fcnasib\u0259til\u0259 Sosialist \u018fm\u0259yi Q\u0259hr\u0259man\u0131 ad\u0131na layiq g\u00f6r\u00fcb.<br>Onlar\u0131n m\u00fcnasibtl\u0259ri normalla\u015fsa da Suslov Xru\u015fovun apard\u0131\u011f\u0131 ist\u0259r daxili, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 xarici siyas\u0259ti q\u0259bul ed\u0259 bilm\u0259yib. 1964-c\u00fc ild\u0259 saray \u00e7evrili\u015fi zaman\u0131 M\u0259rk\u0259zi Komit\u0259nin plenumunda \u0259sas m\u0259ruz\u0259\u00e7i d\u0259 m\u0259hz Suslov olub. H\u0259tta q\u0259rb m\u0259tbuat\u0131 Suslovu saray \u00e7evrili\u015finin ideya m\u00fc\u0259llifi adland\u0131r\u0131b.<br>Brejnev hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259ldikd\u0259n sonra Mixail Suslov daha b\u00f6y\u00fck s\u0259lahiyy\u0259tl\u0259r\u0259 sahib olub. Partiya x\u0259tti il\u0259 o, ikinci \u015f\u0259xs hesab olunsa da, \u00e7oxlar\u0131 onun statusunu \u201ck\u00f6lg\u0259d\u0259ki ba\u015f katib\u201d kimi qiym\u0259tl\u0259ndirib.<br>Suslovun ist\u0259nil\u0259n m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 m\u00fcnasib\u0259ti vacib say\u0131l\u0131b. Brejnev ba\u015fda olmaqla Siyasi B\u00fcro \u00fczvl\u0259ri, M\u0259rk\u0259zi Komit\u0259 katibl\u0259ri, m\u00fctt\u0259fiq respublika, diyar v\u0259 vilay\u0259t partiya komit\u0259l\u0259rinin birinci katibl\u0259ri onunla hesabla\u015fmal\u0131 olublar. Suslov kifay\u0259t q\u0259d\u0259r s\u0259rt siyas\u0259t\u00e7i say\u0131l\u0131b. Kreml m\u0259murlar\u0131ndan he\u00e7 kim, h\u0259tta Brejnev\u0259 yax\u0131n olanlar bel\u0259 onunla m\u00fcbahis\u0259y\u0259, ona qar\u015f\u0131 getm\u0259y\u0259 c\u0259hd etm\u0259yibl\u0259r.<br>Daha \u00e7ox sad\u0259 h\u0259yat t\u0259rzin\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fck ver\u0259n Suslov Brejnevin kef m\u0259clisl\u0259rin\u0259 qo\u015fulmay\u0131b. Buna baxmayaraq, ba\u015f katib ov zaman\u0131 \u0259ld\u0259 etdiyi q\u0259nim\u0259tl\u0259ri b\u00f6l\u00fc\u015fd\u00fcr\u0259nd\u0259 Suslov \u00fc\u00e7\u00fcn daha \u00e7ox pay ay\u0131r\u0131b v\u0259 qeyd edib ki, ba\u015f ideloqun fikirl\u0259ri kimi soyuducusu da z\u0259ngin olmal\u0131d\u0131r.<br>Mixail Suslovu yax\u0131ndan tan\u0131maq he\u00e7 kim\u0259 m\u00fcy\u0259ss\u0259r olmay\u0131b. O, he\u00e7 vaxt daxili al\u0259mini tam biruz\u0259 verm\u0259yib. M\u0259lum olan yaln\u0131z o olub ki, Suslov h\u0259m Stalin, h\u0259m Xru\u015fov, h\u0259m d\u0259 Brejnev \u00fc\u00e7\u00fcn ciddi siyasi&nbsp; fiqur say\u0131l\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00bb\u0130deologiyaya q\u0259na\u0259t etm\u0259k olmaz\u201d s\u00f6yl\u0259y\u0259n Suslov h\u0259yatda \u00e7ox q\u0259na\u0259tcil insan olub. Kreml yem\u0259kxanas\u0131nda dig\u0259r m\u0259murlar q\u0131z\u0131l bal\u0131q, qara k\u00fcr\u00fc v\u0259 s\u0131ravi v\u0259t\u0259nda\u015flar \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259l\u00e7atmaz olan dig\u0259r \u0259rzaq m\u0259hsullar\u0131 il\u0259 qidaland\u0131\u011f\u0131 halda, Suslov sosiska v\u0259 kartof p\u00fcresi il\u0259 kifay\u0259tl\u0259nib.<br>Suslov ham\u0131ya \u00absiz\u201d dey\u0259 m\u00fcraci\u0259t edib. O c\u00fcml\u0259d\u0259n, s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fcn\u0259 d\u0259. Onun s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fcn\u0259 verdiyi ilk tap\u015f\u0131r\u0131q is\u0259 ma\u015f\u0131n\u0131n s\u00fcr\u0259tini saatda 60 kilometrd\u0259n yuxar\u0131 qald\u0131rmamaq olub. Bu m\u0259s\u0259l\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 da Kreml d\u0259hlizl\u0259rind\u0259 n\u00f6vb\u0259ti l\u0259tif\u0259 yaran\u0131b:<br>\u00bbBrejnev s\u0259h\u0259r saatlar\u0131nda ba\u011f evind\u0259n Kreml\u0259 i\u015f\u0259 gedirmi\u015f. Ba\u015f katibi m\u00fc\u015fayi\u0259t ed\u0259n avtomobil qar\u015f\u0131dak\u0131 asta s\u00fcr\u0259tl\u0259 ged\u0259n ma\u015f\u0131na yoldan \u00e7\u0131xmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259 q\u0259d\u0259r i\u015far\u0259 eds\u0259 d\u0259, ma\u015f\u0131n n\u0259 k\u0259nara \u00e7\u0259kilib, n\u0259 d\u0259 s\u00fcr\u0259tini art\u0131r\u0131b. Bu s\u0259hn\u0259ni seyr ed\u0259n Brejnev m\u00fchafiz\u0259\u00e7il\u0259r\u0259 sakitl\u0259\u015fm\u0259yi t\u00f6vsiy\u0259 edib:<br>\u00abM\u0259nas\u0131z yer\u0259 \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259kirsiniz. Y\u0259qin ki, qar\u015f\u0131da ged\u0259n Suslovdur. Amerika prezidenti g\u0259ls\u0259 d\u0259, o s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fcn\u0259 s\u00fcr\u0259ti art\u0131rma\u011fa icaz\u0259 verm\u0259y\u0259c\u0259k&#8230;\u201d<br>35 il M\u0259rk\u0259zi Komit\u0259nin katibi i\u015fl\u0259y\u0259n Mixail Suslov 1982-ci ild\u0259, 79 ya\u015f\u0131nda v\u0259fat edib. Onun d\u0259fnind\u0259ki izdiham Stalinin d\u0259fn m\u0259rasimini xat\u0131rlad\u0131b. Suslovun d\u0259fni il\u0259 ba\u011fl\u0131 SSR\u0130-d\u0259 \u00fc\u00e7 g\u00fcnl\u00fck mat\u0259m elan edilib. Kremlin \u201eboz kardinal\u0131\u201d ad\u0131 il\u0259 m\u0259\u015fhur olan Mixail Suslov Q\u0131z\u0131l meydanda d\u0259fn edilib.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130lham C\u0259milo\u011flu<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Leonid \u0130li\u00e7 Brejnevin hakimiyy\u0259ti ill\u0259rind\u0259 SSR\u0130-d\u0259 siyasi l\u0259tif\u0259l\u0259r daha \u00e7ox d\u0259b\u0259 minib. \u018fslind\u0259 bu l\u0259tif\u0259l\u0259rin \u0259ks\u0259rind\u0259 bir ger\u00e7\u0259klik d\u0259 gizl\u0259nib. Bu c\u00fcr l\u0259tif\u0259l\u0259rd\u0259n biri<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":98942,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-98941","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gundm"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/98941","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=98941"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/98941\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":98943,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/98941\/revisions\/98943"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/98942"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=98941"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=98941"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=98941"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}