{"id":99577,"date":"2024-05-13T11:39:51","date_gmt":"2024-05-13T07:39:51","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=99577"},"modified":"2024-05-13T11:39:52","modified_gmt":"2024-05-13T07:39:52","slug":"oz-sak-tariximiz%c9%99-sahib-cixmaliyiq-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=99577","title":{"rendered":"\u00d6z Sak tariximiz\u0259 sahib \u00e7\u0131xmal\u0131y\u0131q"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/veteran.az\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/Xaqani.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-22483\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>Xaqani \u018fd\u0259bo\u011flu<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Tarixsizlik bir milli faci\u0259dir. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 30 illik m\u00fcst\u0259qillik d\u00f6n\u0259mind\u0259 vahid tarixi konsepsiyan\u0131n m\u00fc\u0259yy\u0259n edilm\u0259m\u0259si, hind-avropa\u00e7\u0131 avrosentrizm\u0259 qulluq ed\u0259n akademik sistemin l\u0259\u011fv edilm\u0259m\u0259si bu sah\u0259d\u0259 elmi inki\u015faf\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaqdad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130\u015f o yer\u0259 \u00e7at\u0131b ki, soyad kimi da\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 babas\u0131n\u0131n tarixini bilm\u0259y\u0259nl\u0259r, milli tabulara nadancas\u0131na dil uzatmaqdan da \u00e7\u0259kinmirl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Babalar\u0131 kommunist rejimin \u00abPavlik Morozov\u00bbu olmu\u015f bu zavall\u0131lar \u00f6zl\u0259rini antisovet, antikommunist kimi g\u00f6st\u0259rm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn ucuz bir yol tutaraq, Bab\u0259ki, \u015eah \u0130smay\u0131l X\u0259taini, Koro\u011flu v\u0259 s. qanmazcas\u0131na h\u0259d\u0259f\u0259 alarlar. Nec\u0259 dey\u0259rl\u0259r, bel\u0259l\u0259ri atalar\u0131n\u0131 goruna and i\u00e7m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6ld\u00fcr\u0259n zavall\u0131lard\u0131r. \u00d6zl\u0259rini \u00e7oxbilmi\u015f kimi g\u00f6st\u0259rm\u0259k ist\u0259y\u0259n bel\u0259 milli tullant\u0131lar bir versiya ir\u0259li s\u00fcr\u00fcrl\u0259r ki, niy\u0259 bu \u015f\u0259xsl\u0259ri Sovet tarixi t\u0259bli\u011f edirdi?&nbsp;<strong>Bel\u0259l\u0259rin\u0259 d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 cavab verdiyimd\u0259n q\u0131sa bir xat\u0131rlatma edim ki, Sovet h\u00f6kum\u0259ti ilk ill\u0259rd\u0259 tarixsiz toplumlar yaratmaq ideyas\u0131n\u0131 ortaya qoymu\u015fdu. Amma beyn\u0259lxalq v\u0259ziyy\u0259tin qar\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131 m\u0259lum 30-cu ill\u0259rin sonunda kommunist rejimin ideoloqlar\u0131 Stalin\u0259 m\u0259ruz\u0259 etdil\u0259r ki, tarixi ke\u00e7mi\u015fi olmayan toplumlar\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259yi d\u0259 olmayacaq v\u0259 t\u0259cili t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6r\u00fcld\u00fc.&nbsp;<\/strong>M\u0259s\u0259l\u0259n, Uzun H\u0259s\u0259n, \u015eah X\u0259tai Osmanl\u0131 v\u0259 t\u00fcrk d\u00fc\u015fm\u0259ni kimi (\u0259slind\u0259 is\u0259 Quran\u0131 t\u00fcrk dilin\u0259 ilk t\u0259rc\u00fcm\u0259sini Uzun H\u0259s\u0259n, T\u00fcrk \u015feirinin v\u0259 dilinin saraya da\u015f\u0131nmas\u0131n\u0131 is\u0259 X\u0259tai h\u0259yata ke\u00e7irmi\u015fdi v\u0259 \u00abBa\u011fdaddan t\u00fcrkman qopar\u00bb demi\u015fdi), Bab\u0259k \u00fcsyan\u00e7\u0131 v\u0259 anti \u0130slam m\u00fccahidi kimi t\u0259qdim edilirdi. Bab\u0259k d\u00fcnyada o d\u00f6vr\u00fcn \u0259n islahat\u00e7\u0131 d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 idi. \u0130slam i\u00e7ind\u0259 babas\u0131 \u018fbu M\u00fcsl\u00fcmin ad\u0131yla M\u00fcslimiyy\u0259 v\u0259 \u00f6z ad\u0131yla Bab\u0259kiyy\u0259 kimi dini c\u0259r\u0259yanlar yaratm\u0131\u015f birini bu g\u00fcn kafir elan etmi\u015f bivecl\u0259r\u0259 n\u0259 ad ver\u0259s\u0259n? Bab\u0259k d\u00fcnya tarixind\u0259 azadl\u0131q m\u00fccahidi kimi tan\u0131nsa da bu \u00f6z\u00fcnd\u0259n m\u00fc\u015ft\u0259behl\u0259r ona da dil uzad\u0131rlar.&nbsp;<strong>Bab\u0259k bir d\u00f6vl\u0259t xadimi kimi d\u00fcnyada ilk v\u0259 son d\u0259f\u0259 t\u0259tbiq edil\u0259n \u0259dal\u0259tli vergi sistemin\u0259 g\u00f6r\u0259 vergil\u0259r b\u00fct\u00fcn x\u0259rcl\u0259r v\u0259 qoyulu\u015flar \u00e7\u0131x\u0131ld\u0131qdan sonra g\u0259lirl\u0259rd\u0259n al\u0131n\u0131rd\u0131.<\/strong>&nbsp;Evd\u0259 arvadlar\u0131na h\u00f6kml\u0259ri ke\u00e7m\u0259y\u0259nl\u0259r bir xalqa ehkam k\u0259sirl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"359\" height=\"512\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/265266706_596398501657149_8950162751290041586_n.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-56598\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/265266706_596398501657149_8950162751290041586_n.png 359w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/265266706_596398501657149_8950162751290041586_n-210x300.png 210w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/265266706_596398501657149_8950162751290041586_n-105x150.png 105w\" sizes=\"auto, (max-width: 359px) 100vw, 359px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><br><strong>Bu g\u00fcnl\u0259rd\u0259 Sasanil\u0259rin t\u00fcrk soylu olmalar\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 raz\u0131la\u015fmad\u0131\u011f\u0131m b\u0259zi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 tan\u0131nm\u0131\u015f ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131 jurnalistimiz Araz \u015e\u0259hrilinin fktlar \u00fczr\u0259 s\u00fcbutlar\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 ke\u00e7irdikd\u0259n sonra onun haql\u0131 oldu\u011funu g\u00f6rd\u00fcm. M\u0259nim ara\u015fd\u0131rmalar\u0131mda bu d\u00f6vrl\u0259 ba\u011fl\u0131 az m\u0259lumatlar var. Y\u0259ni bu sah\u0259ni n\u0259z\u0259rd\u0259n ke\u00e7irm\u0259mi\u015fdim.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Bu g\u00fcnl\u0259rd\u0259 Kritovulosun \u00abTarih-i Sultan Mehmed H\u00e2n-\u0131 s\u00e2ni\u00bb (\u0130stanbul\u2019un fethi) il\u0259 ba\u011fl\u0131 b\u0259zi qeydl\u0259rl\u0259 tan\u0131\u015f olduqdan sonra yad\u0131ma ilk d\u00fc\u015f\u0259n fikir Osmanl\u0131larla S\u0259f\u0259vil\u0259rin eyni soydan olmalar\u0131yla ba\u011fl\u0131, h\u0259m Anadoluda, h\u0259m d\u0259 Az\u0259rbaycanda y\u00fcz ill\u0259rdir ki, dola\u015fan m\u0259lumatlar oldu. H\u0259min b\u00f6l\u00fcmd\u0259 deyilir:<\/strong><br><br>\u00abAl\u0259min yarad\u0131l\u0131\u015f\u0131n\u0131n 6959-cu ilind\u0259 (miladi 1451) II Sultan Murad v\u0259fat etdi. Ya\u015f\u0131 \u0259lli iki olub otuz bir ilini pad\u015fahl\u0131qda ke\u00e7irdi. K\u0259r\u0259mi bol, y\u00fcks\u0259k s\u0259ciyy\u0259li, c\u0259sur, heyb\u0259tli v\u0259 \u0259sg\u0259r komandanl\u0131\u011f\u0131nda bacar\u0131ql\u0131 idi. \u018fs\u0259rl\u0259ri v\u0259 g\u00f6rd\u00fcy\u00fc i\u015fl\u0259r se\u00e7ilmi\u015f v\u0259 b\u0259y\u0259nilmi\u015fdir. Sultan Murad Atomanil\u0259rin \u015f\u0259r\u0259fli ail\u0259sind\u0259n olaraq \u0259sil v\u0259 soyu t\u0259miz bir pad\u015fah idi. Bu Osmanl\u0131lar \u00e7ox \u0259ski \u018fh\u0259m\u0259nil\u0259r v\u0259 Partl\u0131lar soyundan meydana g\u0259lmi\u015fdil\u0259r\u00bb&nbsp;<strong>(Kritovulos, Tarih-i Sultan Mehmed H\u00e2n-\u0131 s\u00e2ni (\u0130stanbul\u2019un fethi); \u00e7ev. Karolidi; Sadele\u015ftirerek T\u00fcrk harflerine \u00e7evirip notlayan Muzaffer G\u00f6kman. \u2014 \u0130stanbul: Kitap\u00e7\u0131l\u0131k Ticaret Limited \u015eirketi Yay\u0131nlar\u0131, 1967, s\u0259h. 12-13.).<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Tarixi ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131s\u0131, yazar Araz \u015e\u0259hrili \u201cS\u0259f\u0259vil\u0259r: paralell\u0259r, ehtimallar, h\u0259qiq\u0259tl\u0259r\u2026\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 yaz\u0131r:<\/strong>&nbsp;\u00abBu g\u00fcn Az\u0259rbaycan S\u0259f\u0259vil\u0259r imperiyas\u0131n\u0131n qurucusu, m\u00fcq\u0259dd\u0259s \u00f6vliya \u015eah I \u0130smay\u0131l S\u0259f\u0259vinin \u00fcnvan\u0131na s\u0259sl\u0259ndiril\u0259n ittihamlardan biri bel\u0259dir: \u201cO, Sasani \u015fah\u0131 III Yezdig\u0259rdin n\u0259slind\u0259n olan \u0130mamlar\u0131n m\u0259zh\u0259bini \u00f6z d\u00f6vl\u0259tinin r\u0259smi etiqad\u0131na \u00e7evirm\u0259kl\u0259 Sasani-fars (pert, pars) \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rini dir\u00e7\u0259ltmi\u015fdir\u201d\u2026<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0-%D1%81%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D0%B2%D0%BE%D0%B8%D0%BD%D0%B0-%D0%BA%D0%B0%D0%BA-%D0%BF%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D1%91%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D0%B2%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B0-%D1%8E%D1%8D%D1%87%D0%B6%D0%B8-%D0%B8%D0%B7-%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%87%D0%B0%D1%8F%D0%BD-I-%D0%B2%D0%B5%D0%BA-%D0%B4%D0%BE-%D0%BD.-%D1%8D.123.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-56592\"\/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Sak d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fc<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p><br>Ox\u015far paralell\u0259r onlarcad\u0131r. Amma \u00f6nc\u0259 bildir\u0259k ki, Firdovsinin uydurdu\u011fu \u00ab\u015eahnam\u0259\u00bb adl\u0131 yalanlar toplusu min ildir ki, tarixi ger\u00e7\u0259kl\u0259ri alt-\u00fcst etm\u0259kd\u0259dir. Onun ard\u0131c\u0131llar\u0131 olmu\u015f Nizam\u00fclm\u00fclk, M\u00fcn\u015f\u0259ddin P\u0259rvan\u0259 v\u0259 Osmanl\u0131da v\u0259zirlik etmi\u015f \u0130sfahan lotular\u0131n\u0131n yayd\u0131qlar\u0131 anti t\u00fcrk t\u0259bli\u011fat bu g\u00fcn d\u0259 davam etdirilm\u0259kd\u0259dir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u00d6nc\u0259 bu co\u011frafiyada ilk yaranan d\u00f6vl\u0259t olan midiyal\u0131 saklar eram\u0131zdan \u0259vv\u0259l 4500-c\u00fc ild\u0259 bu g\u00fcnk\u00fc Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259 Mata (Maday) adland\u0131r\u0131lan liderl\u0259rinin r\u0259hb\u0259rliyi alt\u0131nda tarix s\u0259hn\u0259sin\u0259 \u00e7\u0131xd\u0131lar. Y\u0259ni Midiya bir sak d\u00f6vl\u0259ti idi v\u0259 saklar bir m\u0259nal\u0131 olaraq t\u00fcrkd\u00fcrl\u0259r. Bunu, h\u0259m arxeologiya, h\u0259m d\u0259 tarixi-morfoloji v\u0259 mifoloji t\u0259hlill\u0259r t\u0259sdiql\u0259m\u0259kd\u0259dir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Bug\u00fcnk\u00fc H\u0259m\u0259dan\u0131 paytaxt elan ed\u0259r\u0259k, eram\u0131zdan \u0259vv\u0259l 2500-c\u00fc ild\u0259 Dahakun (<strong>Herodotda Deok, \u0259slind\u0259 is\u0259 \u0130ti ok \u2014 red<\/strong>.) ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 Midiya \u0130mperiyas\u0131 adl\u0131 bir imperiya qurdular v\u0259 uzun zaman geni\u015f bir co\u011frafiyada bir \u00e7ox q\u0259bil\u0259l\u0259ri idar\u0259 etdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p><br><strong>Babil tarix\u00e7isi Berosus (e.\u0259. 300 -c\u00fc il) v\u0259 b\u00fct\u00fcn q\u0259dim tarix\u00e7il\u0259r, x\u00fcsus\u0259n e.\u0259. 19-cu \u0259srd\u0259 Persepolis v\u0259 Assuriya yaz\u0131lar\u0131, E. Norris, Fr. Lenormant, ser H.C. Rawlinson, J. Oppert, I. Taylor, N.L. Westergaard, F. de Saulcy v\u0259 M. S. Zaborowski kimi Q\u0259rb dil\u00e7il\u0259ri, tarix\u00e7il\u0259ri v\u0259 antropoloqlar Midiyan\u0131n dil, din v\u0259 irq bax\u0131m\u0131ndan Turani (Sak, Tatar, T\u00fcrk) oldu\u011funu a\u00e7\u0131qlam\u0131\u015fd\u0131lar.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Y\u0259ni yarad\u0131lm\u0131\u015f b\u00fct\u00fcn q\u0259dim d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri saklar yaratm\u0131\u015flar. Bizim co\u011frafiyada yarad\u0131lan d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin d\u0259 saklara m\u0259xsus olmas\u0131 g\u00fcn kimi ayd\u0131nd\u0131. Eram\u0131zdan \u0259vv\u0259l 650-ci il \u2014 330-cu ill\u0259ri \u0259hat\u0259 bir d\u00f6vrd\u0259 dili Elamca olan \u018fh\u0259m\u0259ni d\u00f6vl\u0259ti d\u0259 fars d\u00f6vl\u0259ti deyildir. B\u00fct\u00fcn tarixi m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 ke\u00e7\u0259n bir x\u0259tt var: Ar\u015fakil\u0259r (Arsaklar) s\u00fclal\u0259sinin n\u00fcmay\u0259nd\u0259si \u018frd\u0259\u015fir Bab\u0259kan 226-c\u0131 ild\u0259 \u0130randa Parfiya d\u00f6vl\u0259tini s\u00fcquta u\u011fradaraq Sasanil\u0259r d\u00f6vl\u0259tinin \u0259sas\u0131n\u0131 qoydu. Bunca b\u0259sit v\u0259 sad\u0259 bir m\u0259s\u0259l\u0259ni g\u00f6rm\u0259zd\u0259n g\u0259lib, saklar\u0131 ironil\u0259\u015fdirilm\u0259si, sonra farsla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 bu g\u00fcn h\u0259tta hay-bo\u015f qara\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n bel\u0259 bir bo\u015flu\u011fu g\u00f6r\u00fcb \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00fclm\u0259li \u015f\u0259kild\u0259 \u00abartsax\u00bb adland\u0131rmas\u0131 h\u0259r k\u0259sin diqq\u0259tind\u0259 olmal\u0131d\u0131r. Bir m\u0259nal\u0131 olaraq Arsaqlar t\u00fcrkl\u0259rdir.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"285\" height=\"177\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/267462882_133862325722480_9035868567733484252_n.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-56608\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/267462882_133862325722480_9035868567733484252_n.jpg 285w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/267462882_133862325722480_9035868567733484252_n-150x93.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 285px) 100vw, 285px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><br>Son \u018fh\u0259m\u0259nil\u0259r v\u0259 Sasanil\u0259r d\u0259 Medes Kayani adlan\u0131rd\u0131lar. \u00c7\u00fcnki \u00abKay\u00bb s\u00f6z\u00fc, \u0130ranl\u0131lara g\u00f6r\u0259 Kayanil\u0259rin, Q\u0259dim Yunanlar v\u0259 Q\u0259rblil\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 is\u0259 Midiya Krall\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00fcnvan\u0131 say\u0131l\u0131rd\u0131. Bu s\u00f6z indi \u00abb\u0259y\u00bb v\u0259 ya \u00abc\u0259nab\u00bb anlam\u0131ndad\u0131r. \u0130ran \u0259silli pad\u015fahlar Kay \u00fcnvan\u0131yla v\u0259 ad\u0131yla an\u0131lmam\u0131\u015flar. T\u00fcrkl\u0259r is\u0259 tarix boyu bu tituldan istifad\u0259 etmi\u015fl\u0259r. M\u0259lum oldu\u011fu kimi, Osmanl\u0131lar\u0131n boyu \u201cKay\u0131, \u0259slind\u0259 bu ad \u201cKay\u0131\u201d yox, \u201cKay\u201d olmal\u0131d\u0131r. Faruk S\u00fcm\u0259rd\u0259 d\u0259 Kay\u0131 Kolan\u0131lardan s\u00f6z a\u00e7\u0131l\u0131r v\u0259 o tayfan\u0131n bir n\u00fcmay\u0259nd\u0259si kimi \u00f6z tariximizi o\u011furlatd\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u0259m. O\u011fuz tarixinin \u0259n g\u00f6rk\u0259mli bilicisi Faruk S\u00fcm\u0259r yaz\u0131r: \u201cKay\u0131 t\u00fcrkm\u0259nl\u0259rinin bir \u00e7oxu Kay\u0131-Kolan adlan\u0131r. Kay\u0131lar \u0259n \u015f\u0259r\u0259fli boylardan olublar\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Mehmet Bayrakdar \u00abMEDLER v\u0259 T\u00dcRKL\u018fR\u00bb<\/strong>&nbsp;adl\u0131 m\u0259qal\u0259sind\u0259 bu m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259 haql\u0131 m\u00f6vqe ortaya qoyaraq yaz\u0131r: \u00abFirdovsi v\u0259 dig\u0259r orta \u0259sr \u0130ran tarix\u00e7il\u0259ri Kayanil\u0259r haqq\u0131nda dan\u0131\u015fsalar da, Pi\u015ftad krall\u0131\u011f\u0131 deyil\u0259n s\u0131rf \u0259fsan\u0259vi pad\u015fahlar z\u0259ncirinin davam\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rm\u0259kl\u0259 gizli \u0130ran\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 ortaya \u00e7\u0131xarmaq ist\u0259mi\u015fl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Dig\u0259r m\u0259nb\u0259l\u0259r Midiyal\u0131lar\u0131n \u0130ranl\u0131 ola bilm\u0259y\u0259c\u0259yini g\u00f6st\u0259rir. M\u0259s\u0259l\u0259n, T\u00f6vrat. T\u00f6vrat\u0131n Yarad\u0131l\u0131\u015f kitab\u0131nda Hz. Nuhun \u00fc\u00e7 o\u011fluna b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin m\u0259n\u015f\u0259yi haqq\u0131nda deyildikd\u0259, Med v\u0259 dig\u0259r T\u00fcrk soylular\u0131n\u0131n adlar\u0131 ke\u00e7\u0259rk\u0259n, n\u0259 farslar\u0131n, n\u0259 d\u0259 \u0130ran\u0131n ad\u0131 xat\u0131rlanm\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><br>\u00c7\u00fcnki T\u00f6vrat\u0131n bu b\u00f6lg\u0259d\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015f kitab\u0131nda iranl\u0131lar dey\u0259 bir \u015fey yox idi. B\u0259zi q\u0259rblil\u0259rin fikrinc\u0259, kitab e.\u0259. 1500-ci ill\u0259r\u0259 aiddir. Yaxud Quranda ad\u0131 ke\u00e7\u0259n M\u0259dy\u0259n \u00f6lk\u0259si.&nbsp;<strong>Midiyal\u0131lar haqq\u0131nda q\u0259dim m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 izah edil\u0259n dini v\u0259 milli ad\u0259t v\u0259 \u0259n\u0259n\u0259l\u0259r d\u0259 Midiyal\u0131lar\u0131n T\u00fcrk zad\u0259ganlar\u0131 oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rir. Onlardan biri d\u0259 \u00abKard Qan Qarda\u015fl\u0131\u011f\u0131\u201d adl\u0131 m\u0259rasimdir\u00bb.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"701\" height=\"464\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/iii7.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-56614\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/iii7.jpg 701w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/iii7-300x199.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/iii7-150x99.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 701px) 100vw, 701px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><br>Bu co\u011frafiyada m\u00f6vcud olmu\u015f d\u00f6vl\u0259tl\u0259rd\u0259n olan Lidiyal\u0131lar\u0131n dilind\u0259 pad\u015fahlara v\u0259 b\u0259yl\u0259r\u0259 \u00abT\u00fcran\u00bb deyilirdi. Bu s\u00f6z Lidiyadan q\u0259dim yunan dilin\u0259 qa\u00e7araq T\u00fcrannos \u015f\u0259klind\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259 edilmi\u015fdir. Yunan dilind\u0259n Q\u0259rb dill\u0259rin\u0259 ke\u00e7\u0259n tiran \u2014 \u201dtiran \u201d (Tirana) \u015f\u0259klind\u0259 g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u0259 g\u0259lib \u00e7at\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>Yuxar\u0131da izah etdiyimiz kimi, Midiyal\u0131lara v\u0259 T\u00fcrk zad\u0259ganlar\u0131n\u0131 \u00abTuran\u00bb dey\u0259 \u00e7a\u011f\u0131ran farslar oldu\u011funa g\u00f6r\u0259, Turan s\u00f6z\u00fcn\u00fcn \u00abT\u00fcran\u00bb olaraq xat\u0131rland\u0131\u011f\u0131, Midiya v\u0259 Saklar\u0131n \u00fcz\u0259rind\u0259n ke\u00e7diyini g\u00f6rm\u0259k olar.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"640\" height=\"771\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/pnLRYr.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-56591\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/pnLRYr.png 640w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/pnLRYr-249x300.png 249w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/pnLRYr-125x150.png 125w\" sizes=\"auto, (max-width: 640px) 100vw, 640px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\"><strong>O D\u00d6VR\u00dcN R\u018fSSAMI T\u018fR\u018fF\u0130ND\u018fN \u00c7\u018fK\u0130LM\u0130\u015e PORTRET<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p><br><strong>Bir yaz\u0131da Sasani sivilizasiyas\u0131n\u0131n Asiya sahilind\u0259 (Selezya) idar\u0259 ed\u0259n Azize Zeyneb (Leila Zenobia), 14 Fevral 270-ci ild\u0259n Romada, \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u0259d\u0259n \u0259vv\u0259l ev h\u0259bsind\u0259 tutuldu\u011fu saray\u0131n eyvan\u0131nda, yuxar\u0131dak\u0131 kimi z\u0259ncir\u0259 vurulmu\u015f olaraq r\u0259smi bar\u0259d\u0259 bir yaz\u0131 t\u0259qdim etmi\u015fdim. Sasani Zeyn\u0259bin, ata v\u0259 ana t\u0259r\u0259find\u0259n O\u011fuzlu (Anati Okhus, y\u0259ni Anas\u0131 O\u011fuz) xan\u0259dan\u0131na uzanan Pars \/ Parth \/ Ferhat (F\u0259rat) boylu oldu\u011fu \u00fcz\u0259rin\u0259 m\u0259lumatlar qalmaqdad\u0131r. Onun ail\u0259si haqq\u0131nda \u0130ngilis m\u0259nb\u0259yind\u0259n qeydl\u0259r var.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>R\u0259sm\u0259 g\u00f6r\u0259 Zeynebin ba\u015f\u0131nda Ka\u015fqari ba\u015f ba\u011f\u0131 var; \u015eiraz, \u00c7aml\u0131hem\u015fin v\u0259 Ad\u0131yamanda oldu\u011fu kimi.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Belind\u0259, silahlar\u0131 al\u0131nm\u0131\u015f q\u0131nlar olan bir k\u0259m\u0259ri var. Sava\u015f\u00e7\u0131 \u018fr-xatundur, y\u0259ni Amazonkad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><br>K\u0259m\u0259rind\u0259 S\u0259kkiz gu\u015f\u0259li \u015e\u0259ms motivi vard\u0131r; Karusi, Xorasani, O\u011fuzlu, \u015eamani, Turani v\u0259 S\u00fcmerlidir.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Sasanil\u0259r d\u00f6vl\u0259tinin qurucusu, \u018frd\u0259\u015fir (Ar\u0111ax\u0161\u0113r), dig\u0259r ad\u0131 Arda\u015fir-i Papaqan adlar\u0131, \u00ab\u018frd\u0259\u015fir, P\u0259pa\u011f o\u011flu\u00bb. Ad\u0131n lat\u0131n yaz\u0131m\u0131; Artaxera v\u0259 Artaxerxes. Arda\u015firin atas\u0131 Papaqd\u0131, onun atas\u0131 Sasan idi. Baba Dervi\u015fi, Babay q\u0259bil\u0259sind\u0259n olan Bab\u0259k \/ Papa\u011fan \/ Baba\u011fyanlar, B\u0259kta\u015fi qolu olaraq g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u0259 q\u0259d\u0259r g\u0259lmi\u015fdir. Q\u0259rbi Trakyada, Babail\u0259rin Albaniyada ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 da\u011flar\u0131n q\u0259dim ad\u0131 Amazon da\u011flar\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><br>269-cu ild\u0259, Palmira Krali\u00e7as\u0131, Zenobia, Romal\u0131lar\u0131 Misird\u0259n qovduqdann sonra \u00f6z\u00fcn\u00fc Augusta elan etdi. Augusta olmaq, \u015eaman lideri, X\u0259lif\u0259 (\u0130lyapa, Alp) olmaqd\u0131. Bir n\u00f6v\u00fc O\u011fuzlar\u0131n \/ \u015eamanil\u0259rin qad\u0131n opas\u0131 (Apa) olmas\u0131 dem\u0259k idi. Misir h\u00f6kmdar\u0131n\u0131n Asiya \u015eamani (Koleman) olmas\u0131 sirri bundad\u0131r. \u015eaman o\u011fullar\u0131 r\u0259mzl\u0259ri \u015f\u0259klind\u0259 olan sar\u0131 hilal, bu\u011fda v\u0259 tovuz qu\u015fu vacib ip uclar\u0131d\u0131r. Bu simvollar\u0131 \u015eumer \u015f\u0259h\u0259ri Samarkand v\u0259 Buxaradan Bitlis\u0259, Ahlata q\u0259d\u0259r g\u00f6rm\u0259k olar&nbsp;<strong>(Bu qeydl\u0259r T\u00fcrkiy\u0259li ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131 Mahiye Morg\u00fcl\u00fcn ara\u015fd\u0131rmlar\u0131ndan g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcb-X.\u018f.).<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>Eram\u0131zdan \u0259vv\u0259l 650-ci il \u2014 330-cu ill\u0259ri \u0259hat\u0259 bir d\u00f6vrd\u0259 dili Elamca olan \u018fh\u0259m\u0259ni d\u00f6vl\u0259ti d\u0259 fars d\u00f6vl\u0259ti deyildi. \u018fh\u0259m\u0259ni D\u00f6vl\u0259ti Elam m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin \u0259sas\u0131nda y\u00fcks\u0259lib v\u0259 An\u015fan hakimiyy\u0259tinin varisi olan bir Elam d\u00f6vl\u0259ti hesab edilir. Amma bu d\u00f6vl\u0259tin dili elam-t\u00fcrk dilinin qar\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Bisutun (<strong>bis-be\u015f, ita-q\u0259dim t\u00fcrkc\u0259 s\u00fctun-X.\u018f<\/strong>.) yaz\u0131s\u0131n\u0131n Akkad b\u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259 yaz\u0131l\u0131b:&nbsp;<strong>\u00abM\u0259n krallar kral\u0131 Daryavu\u015fam (Darius). M\u0259n Parsa (Partha) kral\u0131yam\u00bb- dey\u0259 yazmaqdad\u0131r. \u018fvv\u0259lki T\u00fcrk (Etrusk) \u00abpartha\u00bb \/ parthi s\u00f6z\u00fc \u00aby\u0131xan, \u0259z\u0259n, yox ed\u0259n, yerl\u0259 bir ed\u0259n, y\u0259ni paralay\u0131c\u0131, par\u00e7alay\u0131c\u0131 dem\u0259kdir. H\u0259m d\u0259 ad\u0131 \u00e7\u0259kil\u0259n \u0259razil\u0259r Alp \u018fr Tunqan\u0131n o\u011flu Barsxan\u0131n yurdu say\u0131l\u0131rd\u0131. Y\u0259ni Bars t\u00fcrkc\u0259 aslan anlam\u0131nda i\u015fl\u0259n\u0259n \u0259ski bir s\u00f6zd\u00fcr.&nbsp;B\u00f6lg\u0259nin q\u0259dim ad\u0131 olan Alp-Er-Tunqan\u0131n o\u011flu Barskan- Barsxan -Barzan s\u00f6z\u00fcn\u0259 \u00e7evrildi. B\u00f6lg\u0259 2800 ild\u0259n b\u0259ri Barzan kimi tan\u0131n\u0131r {Herodot C: 4-1}<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<p><br>\u018fh\u0259m\u0259nil\u0259r, buradan ayd\u0131nla\u015fd\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kimi, d\u00f6vl\u0259tl\u0259rini v\u0259 paytaxtlar\u0131n\u0131 Partha s\u00f6z\u00fcn\u00fcn bir s\u00f6yl\u0259ni\u015fi olan Parsa, y\u0259ni \u00aby\u0131xan; \u0259z\u0259n; vuran; yox ed\u0259n; yerl\u0259 bir ed\u0259n\u00bb (y\u0259ni Basarke\u00e7\u0259r toponimin\u0259 uy\u011fun-X.\u018f.) olaraq adland\u0131rmas\u0131 da m\u00fcmk\u00fcn bir variant say\u0131la bil\u0259r. Onu da bilm\u0259k vacibdir ki, fars dilind\u0259 \u00ab\u0259zm\u0259k, tapdamaq\u00bb \u00abpartha\u00bb deyil , \u00abpata\u00bb s\u00f6z\u00fcd\u00fcr. \u018fski t\u00fcrk dilind\u0259 is\u0259 \u00abpata\u00bb s\u00f6z\u00fc \u00abzir\u0259k, qo\u00e7aq\u00bb anlam\u0131nda i\u015fl\u0259nmi\u015f bir s\u00f6z kimi Mahmud Ka\u015fqarl\u0131n\u0131n l\u00fc\u011f\u0259tind\u0259 d\u0259 qeyd\u0259 al\u0131n\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Arsak d\u00f6vl\u0259tinin is\u0259 bir fars d\u00f6vl\u0259ti oldu\u011fu iddias\u0131 do\u011fru deyil, \u00e7\u00fcnki bu d\u00f6vl\u0259ti quranlar\u0131n Orta Asiyadan Part adl\u0131 Saka (\u0130skit) boyu oldu\u011fu q\u0259bul edilir.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Arsak xan\u0259dan\u0131n\u0131 t\u0259sis ed\u0259n Saklar, d\u00f6vl\u0259t adlar\u0131 v\u0259 paytaxtlar\u0131n\u0131 Partha kimi qorudu. Buna g\u00f6r\u0259 Partha ad\u0131 Arsakl\u0131larda (Saklarda) yoxa \u00e7\u0131xmad\u0131, \u018fh\u0259m\u0259nil\u0259r d\u00f6vr\u00fcnd\u0259n bu yana istifad\u0259 edildi. Bu g\u00fcn B\u0259rd\u0259 adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u015f\u0259h\u0259rin ilkin ad\u0131 Partad\u0131r v\u0259 Alp \u018fr Tunqa bu \u015f\u0259h\u0259ri \u00f6z \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 bel\u0259 adland\u0131r\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>Arsaqlar\u0131n bu yurdu D\u0259d\u0259 Qorqud \u00abO\u011fuznam\u0259si\u00bbn\u0259 g\u00f6r\u0259 Da\u015f O\u011fuzlardan Alt\u0131 Da\u015f O\u011fuz boyunun B\u00f6y\u00fck Xaqan\u0131 Alp \u018fr Tongan\u0131n o\u011flu Alp Aravaz\u0131n yurdudur. H\u0259l\u0259 1225- ci ild\u0259 Xar\u0259zmli M\u0259ng\u00fcb\u0259rti Arana g\u0259l\u0259r\u0259k buran\u0131n Alp \u018fr Tongan\u0131n son s\u0131\u011f\u0131naca\u011f\u0131 oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcq\u0259dd\u0259s say\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 burada yu\u011f m\u0259rasiml\u0259ri ke\u00e7irildiyini qeyd edir. 1646 -c\u0131 ild\u0259 Nax\u00e7\u0131vana g\u0259l\u0259n \u00d6vliya \u00c7\u0259l\u0259bi S\u00fcnik b\u0259yl\u0259rinin t\u00fcrb\u0259l\u0259rini seyr ed\u0259r\u0259k yazm\u0131\u015fd\u0131; \u00abBu \u015f\u0259h\u0259ri zamani q\u0259dimd\u0259 \u015eah \u018ffrasiyab bina etmi\u015fdir\u00bb.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Tarixi m\u0259nb\u0259l\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 Tiflis, G\u0259nc\u0259, B\u0259rd\u0259, Q\u0259zvin v\u0259 s. \u015f\u0259h\u0259rl\u0259ri, m\u0259hz B\u00f6y\u00fck Xaqan\u0131m\u0131z salm\u0131\u015fd\u0131r. Tarixi s\u0259lnam\u0259l\u0259rd\u0259 Alp \u018fr Tunqa ad\u0131 b\u0259zi m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 Parta, Alparta, Bartatuna v\u0259 s. kimi qeyd edilir. B\u0259rd\u0259 (Parta) ad\u0131 da tarixi m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 Partava, Parta, Berta v\u0259 s. kimi verilib. Transkripsiyada {PRT, BRT} olan ad, bu g\u00fcn \/BRD\/ kimi saxlam\u0131\u015fd\u0131r&nbsp;<strong>(X. \u018fd\u0259bo\u011flu \u00abUnudulmu\u015f Turan\u0131n \u00e7\u00f6l \u00e7i\u00e7\u0259kl\u0259ri\u00bb Bak\u0131 2006).<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Maraql\u0131d\u0131r ki, haylar h\u0259yas\u0131zcas\u0131na bizim olanlar\u0131 \u00f6z adlar\u0131na \u00e7\u0131xd\u0131qlar\u0131na qar\u015f\u0131l\u0131q tarix v\u0259 etnoqrafiya il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olan elmi m\u0259rk\u0259zl\u0259rimiz indiy\u0259d\u0259k ortaya sanball\u0131 bir i\u015f qoya bilm\u0259mi\u015fl\u0259r. Alp \u018fr Tunqaya h\u0259r bir t\u00fcrk \u00f6z xaqan\u0131 deyir, amma sak tarixi ad\u0131 g\u0259l\u0259nd\u0259 yanl\u0131\u015f olaraq \u00abirandilli\u00bb uydurma avrosentrizm na\u011f\u0131l\u0131 dan\u0131\u015fma\u011fa ba\u015flay\u0131r\u0131q. \u018fslind\u0259 h\u0259min avropal\u0131lar zaman\u0131nda Atillan\u0131 da, Alm\u0131\u015f xaqan\u0131 da, \u00c7ingiz xan\u0131 da, \u018fmir Teymuru da v\u0259 h\u0259tta \u0259n son olaraq \u015eah \u0130smay\u0131l\u0131 da skif-sak adland\u0131r\u0131rd\u0131lar. \u00dcmuniyy\u0259tl\u0259, Part-Pars ad\u0131 \u015eumerl\u0259rin, Xattil\u0259rin, S\u0259f\u0259vil\u0259rin, Qacarlar\u0131n, Teymuril\u0259rin v\u0259 h\u0259tta el\u0259 \u018fh\u0259m\u0259nil\u0259rin d\u0259 simvol se\u00e7diyi v\u0259 farslar\u0131n r\u0259dd etdiyi (1935-ci il) pars-\u015firi xur\u015fidl\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Qeyd:<\/strong>&nbsp;<strong>1926-c\u0131 il noyabr\u0131n 15-d\u0259 P\u0259hl\u0259vi s\u00fclal\u0259 soyad\u0131n\u0131 (Sasanil\u0259r d\u00f6n\u0259min\u0259 m\u00fcraci\u0259t) q\u0259bul ed\u0259n Rza \u015fah\u0131n tacqoyma m\u0259rasimi ba\u015f tutub \u2013 bundan sonra iranizm ideyas\u0131n\u0131n t\u0259tbiqi xeyli tutum qazan\u0131b. Bu prosesl\u0259rin yay\u0131c\u0131s\u0131 bir ba\u015fqas\u0131 deyil, Britaniya k\u0259\u015ffiyyat\u0131n\u0131n agenti, 1893-c\u00fc ild\u0259 vitse-kral\u0131n t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 Britaniya Hindistan\u0131ndan Tehrana ezam edil\u0259n v\u0259 Qacarlar d\u00f6vl\u0259tind\u0259 fars icmas\u0131na ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q ed\u0259n bombeyli fars \u018frd\u0259\u015firci oldu. \u018frd\u0259\u015firci \u00f6z qeydl\u0259rind\u0259 vur\u011fulay\u0131r ki, ona xo\u015f g\u0259l\u0259n Rza xan\u0131 g\u0259l\u0259c\u0259k diktator kimi m\u0259hz o, t\u00f6vsiy\u0259 edib.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Tarix elmind\u0259 \u018fh\u0259m\u0259nil\u0259r d\u00f6vl\u0259tind\u0259ki dill\u0259r haqda m\u00fcbahis\u0259 indiy\u0259d\u0259k s\u0259ngim\u0259yib. B\u0259zi ara\u015fd\u0131r\u0131c\u0131lar iddia edirl\u0259r ki, q\u0259dim fars mixi yaz\u0131s\u0131n\u0131 I Dara dini ayin \u00fc\u00e7\u00fcn \u201cicad edib\u201d. \u0130mperiyada uzun m\u00fcdd\u0259t \u00fcst\u00fcn dil Hind-Avropa dil ail\u0259sin\u0259 aid olmayan (aqql\u00fctinativ) elam dili olub. \u201cFars imperiyas\u0131\u201d termini x\u0259rit\u0259l\u0259rd\u0259, Avropa siyas\u0259t\u00e7il\u0259ri v\u0259 aliml\u0259rinin \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 yaln\u0131z XV-XVI y\u00fczillikl\u0259rd\u0259 meydana \u00e7\u0131x\u0131b. Lakin qeyd etm\u0259yi m\u00fcmk\u00fcn say\u0131r\u0131q ki, \u0259r\u0259bdilli, farsdilli v\u0259 t\u00fcrkdilli x\u0259rit\u0259l\u0259rd\u0259ki politonim, xoronim v\u0259 etnoniml\u0259r yunan, lat\u0131n v\u0259 Avropa dill\u0259rind\u0259 t\u0259rtib edilmi\u015f x\u0259rit\u0259l\u0259rd\u0259n f\u0259rql\u0259nir. Eyni zamanda Q\u0259dim Yunan\u0131stan\u0131n b\u0259zi dramaturqlar\u0131n\u0131n \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 farslar xalq kimi i\u015ftirak edir, amma bununla yana\u015f\u0131, imperiyan\u0131n ad\u0131 kimi \u201cPersiya\u201d yoxdur. \u201cPersiya\u201d d\u00f6vl\u0259ti ad\u0131yla \u00e7oxlu sayda x\u0259rit\u0259l\u0259r is\u0259 Avropa h\u00f6kmdarlar\u0131, co\u011frafiya\u00e7\u0131lar\u0131 v\u0259 x\u0259rit\u0259\u00e7il\u0259rinin siyasi manipulyasiyas\u0131d\u0131r. D\u00f6vl\u0259tl\u0259r antik d\u00f6n\u0259md\u0259 v\u0259 yaxud erk\u0259n v\u0259 sonrak\u0131 orta \u0259srl\u0259r d\u00f6n\u0259mind\u0259 \u00e7a\u011fda\u015f d\u00f6vrd\u0259kind\u0259n f\u0259rqli ad da\u015f\u0131y\u0131rd\u0131. N\u0259 Fransa, n\u0259 \u0130taliya, n\u0259 Almaniya var idi \u2013 Farsistan, x\u00fcsus\u0259n d\u0259 imperiyan\u0131n ad\u0131 kimi Persiya yox idi.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"612\" height=\"408\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/istockphoto-1194032123-612x612-1.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-56580\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/istockphoto-1194032123-612x612-1.jpg 612w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/istockphoto-1194032123-612x612-1-300x200.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/istockphoto-1194032123-612x612-1-150x100.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 612px) 100vw, 612px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">\u015eumer<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p><br><strong>Sasanil\u0259r xan\u0259dan\u0131n\u0131 (224 \u2014 651) t\u0259sis ed\u0259n \u018frd\u0259\u015fir, h\u0259m\u00e7inin \u018frsaklar\u0131n aristokratiyas\u0131ndand\u0131r. \u018frd\u0259\u015firin atas\u0131 Bab\u0259k (v\u0259 ya Papak) Arsakl\u0131 imperiyas\u0131nda \u0259yal\u0259t kral\u0131 olub v\u0259 onun atas\u0131 Sasan (v\u0259 ya Zazan) is\u0259 ba\u015f rahib say\u0131l\u0131rd\u0131.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/%D8%B3%DA%A9%D9%87_%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DA%AF%DB%8C%D8%B1%D8%B4%D8%A7%D9%87_%D9%87%D9%86%D8%AF.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-56586\"\/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Baburil\u0259r<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>Tarixd\u0259 \u00abPers\u00bb, ya da \u00abPars\u00bb adl\u0131 bir xalq he\u00e7 bir zaman olmam\u0131\u015fd\u0131r. Orxan Yaz\u0131lar\u0131nda da bu a\u00e7\u0131q g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. K\u00fcltigin abid\u0259sinin 2-ci \u00fcz\u00fcn\u00fcn 11-ci s\u0259trind\u0259 bel\u0259 yaz\u0131l\u0131r:&nbsp;<strong>\u201cKur\u0131ga k\u00fcn bats\u0131kdaki Sogud Ber\u00e7eker Bukarak ulus budunta Engek Seng\u00fcn, O\u011ful Tarkan kelti\u201d (Bat\u0131daki Sogud-Ber\u00e7eker-Bukarak d\u00f6vl\u0259ti mill\u0259tind\u0259n Engek Seng\u00fcn v\u0259 O\u011ful Tarkan g\u0259ldi).<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>K\u00fcltiginin yo\u011f (yas) t\u00f6r\u0259nin\u0259 g\u0259l\u0259n bat\u0131dak\u0131 s\u00f6z\u00fc edil\u0259n d\u00f6vl\u0259tin iki t\u0259msil\u00e7isinin, adlar\u0131 Engek Seng\u00fcn (Engek General) v\u0259 O\u011ful Tarkan (O\u011ful \u015eehzade) kimi T\u00fcrk adlar\u0131d\u0131r. Bu d\u00f6vl\u0259t, \u0259r\u0259bl\u0259rc\u0259 i\u015fgal edilmi\u015f olan Sasanl\u0131 D\u00f6vl\u0259tind\u0259n geriy\u0259 qalan v\u0259 bu g\u00fcnk\u00fc Xorasan (\u0130ran\u0131n \u015fimali \u015f\u0259rqi),T\u00fcrkm\u0259nistan, \u00d6zb\u0259kistan, Tacikistan, Q\u0131rg\u0131z\u0131stan v\u0259 Q\u00fczey \u018ffqanistan\u0131 \u0259hat\u0259 ed\u0259n bir b\u00f6lg\u0259dir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu b\u00f6lg\u0259 d\u0259 Partlar\u0131n (Saklar\u0131n) yurdudur. \u018fr\u0259bl\u0259r bu b\u00f6lg\u0259ni Orhun Yaz\u0131lar\u0131n\u0131n quruldu\u011fu 732-735-ci ill\u0259rind\u0259 h\u0259l\u0259 i\u015f\u011fal ed\u0259 bilm\u0259mi\u015fdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Parsi ad\u0131, Sasanl\u0131 D\u00f6vl\u0259tinin y\u0131x\u0131lmas\u0131ndan sonra ortaya \u00e7\u0131xm\u0131\u015f bir add\u0131r v\u0259 Parthi s\u00f6z\u00fcn\u00fcn bir d\u0259yi\u015fikliy\u0259 u\u011fram\u0131\u015f praformas\u0131d\u0131r. Sasanl\u0131 D\u00f6vl\u0259ti y\u0131x\u0131ld\u0131qdan sonra \u00f6lk\u0259 xalq\u0131 \u00f6z\u00fcn\u00fc Parsi olarak adland\u0131rm\u0131\u015f, daha sonra bu ad \u0259r\u0259bc\u0259nin t\u0259siriyl\u0259 Farsi \u015f\u0259klin\u0259 d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p><br>\u00abArsaq\u00bb ad\u0131n\u0131n i\u015fl\u0259dilm\u0259si erm\u0259nil\u0259rin tarixi aspektd\u0259 biz\u0259 qar\u015f\u0131 informasiya h\u00fccumunun t\u0259rkib hiss\u0259si olmas\u0131 bar\u0259d\u0259 d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 yazm\u0131\u015fam.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130lk Sasanl\u0131 k\u0131ral\u0131 \u018frd\u0259\u015firin Arami \u0259lfbas\u0131yla \u00f6z ad\u0131na bast\u0131\u011f\u0131 pullarda part\u00e7a (Sakca)<strong>&nbsp;\u00abRTH\u015eTR MLKN MLK YRN ya da RTH\u015eTR MLKYN MLK RYN\u00bb<\/strong>\u2014 yaz\u0131lar\u0131 oxunur. Avropal\u0131 dil\u00e7il\u0259ri bu yaz\u0131n\u0131, \u00abArda\u015fir k\u0131rallar k\u0131ral\u0131 \u0130ran\u00bb anlam\u0131na g\u0259ldiyi iddia edil\u0259n, Farsca \u201cArda\u015fir \u015f\u00e2h\u00e2n \u015f\u00e2h \u00ear\u00e2n\u201d olaraq \u00e7evirmi\u015fl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Burada,&nbsp;<strong>\u00abMLKN MLK, ya da MLKYN MLK\u00bb<\/strong>&nbsp;s\u00f6zl\u0259rinin \u00ab\u015f\u00e2h\u00e2n \u015f\u00e2h\u00bb s\u00f6z\u00fcn\u00fcn qar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 oldu\u011fu iddia edilm\u0259kd\u0259dir. Bu iddilar\u0131n\u0131 da, \u201cb\u0259z\u0259n yaz\u0131lardak\u0131 M h\u0259rfinin \u015e; L h\u0259rfinin A, K h\u0259rfinin d\u0259 H olaraq oxundu\u011fu\u201d kimi, olduqca \u201celmi\u201d(!) bir \u00fcsulla \u201ct\u0259sdiql\u0259mi\u015fl\u0259r\u201d.Ancaq bu yaz\u0131&nbsp;<strong>(RTH\u015eTR MLKN MLK YRN ya da RTH\u015eTR MLKYN MLK RYN)<\/strong>&nbsp;oyunbazl\u0131q etm\u0259d\u0259n do\u011fru bir \u00fcslubda oxunursa,&nbsp;<strong>\u201cArthi\u015ftir mulukun muluku urunu\u201d<\/strong>&nbsp;-s\u00f6zl\u0259ri ortaya \u00e7\u0131xar. (Yaxud da&nbsp;<strong>\u201cArthi\u015ftir m\u00fclk\u00fcn m\u0259liki Aran\u201d<\/strong>&nbsp;kimi d\u0259 oxumaq m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr \u2014 X.\u018f.).<\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6n T\u00fcrk\u00e7\u0259 \u00abmulak\/muluk\u00bb s\u00f6z\u00fc, \u00abQurban\u00bb anlam\u0131na g\u0259lm\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131 \u00absoylu\u00bb anlam\u0131na da g\u0259lir v\u0259 T\u00fcrk dilind\u0259 daha sonra \u00abyuluk\/yulu\u011f\u00bb s\u00f6z\u00fc kimi formala\u015f\u0131b. \u00dcst\u0259lik m\u0259lik titulunun da t\u00fcrkl\u0259rd\u0259n dig\u0259r dill\u0259r\u0259 ke\u00e7m\u0259sini filoloji olaraq izl\u0259m\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u00abM\u00fclk\u00fcn m\u0259liyi\u00bb ifad\u0259si d\u0259 yerind\u0259dir.<\/p>\n\n\n\n<p><br>\u0130kinci olaraq&nbsp;<strong>YRN&nbsp;<\/strong>ya da&nbsp;<strong>RYN&nbsp;<\/strong>olarak yaz\u0131lan s\u00f6z\u00fcn, \u0130ran ya da Aryan s\u00f6z\u00fcyl\u0259 etimoloji bir ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 yoxdur. Aryan s\u00f6z\u00fc Avropal\u0131 dil\u00e7il\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n 19-cu \u0259srin sonunda uydurulmu\u015f bir s\u00f6zd\u00fcr. S\u00fcmerc\u0259&nbsp;<strong>\u00aburun\u00bb, \u00abulu; uca\u00bb<\/strong>&nbsp;anlam\u0131na g\u0259lmkd\u0259dir&nbsp;<strong>(Arif Cengiz Erman \u00abT\u00fcrklerin Ger\u00e7ek Tarihi \/ T\u00fcrk Dili ve Tarihi \u00dczerine Tezler\u00bb).<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>Bu bax\u0131mdan&nbsp;<strong>RTH\u015eTR MLKN MLK YRN ya da RTH\u015eTR MLKYN MLK RYN<\/strong>&nbsp;(oxunu\u015fu,&nbsp;<strong>\u201cArthi\u015ftir mulukun muluku urunu\u201d<\/strong>) s\u00f6zl\u0259ri&nbsp;<strong>\u201cArda\u015fir k\u0131rallar\u0131n k\u0131ral\u0131 \u0130ran\u201d deyil, \u201cArda\u015fir, k\u0131rallar k\u0131ral\u0131, uca\u201d&nbsp;<\/strong>anlam\u0131na g\u0259lir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Burada bir versiya diqq\u0259t \u00e7\u0259kir. O d\u00f6vr hind m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259 sansktitc\u0259 Midiya n\u0259sill\u0259ri Kvaxa\u015ftra (m\u00fcq\u0259dd\u0259sl\u0259r-X.\u018f.) adland\u0131r\u0131l\u0131rd\u0131. M\u0259s\u0259l\u0259n Budda \u015eakyamuni (Sak o\u011flu-X.\u018f.) bu n\u0259sl\u0259 aid edilirdi. \u018fsil ad\u0131 Siddxartxa Qoutama olan Buddan\u0131n da Midiya saklar\u0131 n\u0259slind\u0259n olmas\u0131 \u015f\u00fcbh\u0259 do\u011furmur. B\u00fct\u00fcn m\u0259nb\u0259l\u0259r bunu t\u0259sdiql\u0259yir. Sanskritc\u0259 \u0259dal\u0259tli v\u0259 xeyirxah \u015fah haqq\u0131nda yaz\u0131lm\u0131\u015f (e.\u0259. 321\u2014297-ci ill\u0259r) Artha\u015fastra-Artxa\u015fastra (IAST: Artha\u015b\u0101stra) adl\u0131 bir kitab var. Y\u0259ni Artha\u015fastra \u0259dal\u0259tli h\u00f6kmdar anlam\u0131nda i\u015fl\u0259nir. O kitab\u0131n \u0259sas m\u00f6vzusu ideal pad\u015fah\u0131n t\u0259sviri, d\u00f6vl\u0259tin ideal qurulu\u015fu v\u0259 onun sinfi qurulu\u015fu, yeni \u0259razil\u0259rin inki\u015faf\u0131, qon\u015fularla m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r, m\u00fcharib\u0259 aparmaq \u00fcsullar\u0131, s\u00fclh\u00fcn ba\u011flanmas\u0131 v\u0259 qorunmas\u0131, h\u00f6kmdarla xalq aras\u0131ndak\u0131 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rd\u0259n b\u0259hs edir. Sanskritc\u0259 Artha\u015fastra {RTH\u015eSTR} v\u0259 Arta\u015fir kimi yanl\u0131\u015f oxunan {RTH\u015eTR} el\u0259 eyni s\u00f6zl\u0259r\u0259 daha \u00e7ox b\u0259nz\u0259m\u0259kd\u0259dir v\u0259 \u018frd\u0259\u015fir tarixd\u0259 \u0259dal\u0259tli h\u00f6kmdar kimi tan\u0131n\u0131r. Dey\u0259 bil\u0259r\u0259m ki, \u018frd\u0259\u015fir \u015fah\u0131n ad\u0131 deyildi, Sasani \u015fah\u0131n\u0131n ad\u0131 el\u0259 Bab\u0259kan olub. \u018frd\u0259\u015fir Bab\u0259kan is\u0259 \u018fdal\u0259tli h\u00f6kmdar Bab\u0259kan dem\u0259kdir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u0130ran\u0131n b\u0259zi parabeyin aliml\u0259ri p\u0259hl\u0259vi dilinin t\u00fcrk dilin\u0259 uy\u011funlu\u011funu gizl\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn ucuz oyunlardan \u00e7\u0131x\u0131rlar. Onlar\u0131n uydurdu\u011fu v\u0259 yalanla gizl\u0259m\u0259k ist\u0259diyi fakta diqq\u0259t edin: \u00abAz\u0259ri dilinin \u0130ran dill\u0259ri ail\u0259sin\u0259 m\u0259xsus oldu\u011funu vur\u011fulayan \u0259n q\u0259dim m\u0259nb\u0259 \u201cibn M\u00fcq\u0259ff\u0259\u201ddir ki, onun s\u00f6zl\u0259ri ibn N\u0259dimin yazd\u0131\u011f\u0131 \u018flfehrest kitab\u0131nda \u00f6z \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131r. \u0130bn M\u00fcq\u0259f\u0259in s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, Az\u0259rbaycan\u0131n dili P\u0259hl\u0259vi (F\u0259hl\u0259viyy\u0259) olmu\u015fdur ki, P\u0259l\u0259 (F\u0259hl\u0259) s\u00f6z\u00fcn\u0259 m\u0259nsubdir; y\u0259ni Rey, \u0130sfahan, H\u0259m\u0259dan, Mah N\u0259hav\u0259nd v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131 da \u0259hat\u0259 ed\u0259n \u0259razi. Bu s\u00f6z H\u0259mz\u0259 \u0130sfahaninin dilind\u0259n Yaqut H\u0259m\u0259vi v\u0259 Xar\u0259zminin kitablar\u0131nda da bir daha qeyd edilmi\u015fdir\u00bb (\u018fli \u018fbd\u00fcli \u2014 \u0130ran\u015f\u00fcnas). Amma bu fars n\u00f6k\u0259ri bir \u015feyi anlamay\u0131b. Bu o dem\u0259k deyil ki, Az\u0259rbaycan hans\u0131sa fars dilind\u0259 dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131, \u0259slind\u0259 bu o dem\u0259kdir ki, p\u0259hl\u0259vi dili t\u00fcrk diliydi. Bu sah\u0259d\u0259 geni\u015f ara\u015fd\u0131rmalara ehtiyac var.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>\u0130ran ad\u0131 is\u0259 \u00f6n T\u00fcrkc\u0259d\u0259n al\u0131nm\u0131\u015f bir s\u00f6zd\u00fcr. S\u00fcmerc\u0259 iri\/uru s\u00f6z\u00fc \u00ab\u015f\u0259h\u0259r; \u00f6lk\u0259\u00bb anlamlar\u0131na g\u0259lir v\u0259 daha sonra T\u00fcrk dilin\u0259 \u00abyer, mahal, m\u00f6vqe\u00bb anlamlar\u0131na g\u0259l\u0259n \u00aborun v\u0259 iren\/iran\u00bb olaraq al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r. \u00d6rn\u0259yin Roman\u0131n ad\u0131 olan v\u0259 \u015f\u0259h\u0259r anlam\u0131na g\u0259l\u0259n Etruskca Ruma s\u00f6z\u00fc d\u0259 bu k\u00f6kd\u0259n g\u0259lm\u0259kd\u0259dir&nbsp;<strong>(Arif Cengiz Erman \u00abT\u00fcrklerin Ger\u00e7ek Tarihi \/ T\u00fcrk Dili ve Tarihi \u00dczerine Tezler\u00bb).<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>Y\u0259ni Sasanil\u0259r s\u00fclal\u0259si Arsaklardand\u0131r. Y\u0259ni B\u00f6y\u00fck \u018frsaklar\u0131n Uc b\u0259yi olan Ki\u00e7ik (Ko\u00e7) Arsaklar B\u00f6y\u00fck Arsaklardan f\u0259rqli olaraq e.\u0259. 250 ci ild\u0259 \u015f\u0259rqd\u0259n g\u0259ldil\u0259r. Onlar tarix s\u0259hn\u0259sin\u0259 Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259rin \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n 10 il sonra \u00e7\u0131xd\u0131lar. Onlar Midiya v\u0259 Albaniyan\u0131n \u0259sil sahibl\u0259ri olan B\u00f6y\u00fck sak-o\u011fuzlar\u0131n uc b\u0259yliyi olan Ki\u00e7ik Arsaqlar (Ar\u015fakuni) da 24 O\u011fuz boyunun sol qoluna m\u0259nsub olan \u00dc\u00e7 Oklar\u0131n Da\u011f Alp (Da\u011f xan) o\u011flu Sal\u011fur (Salvur) soyundan v\u0259 Qazan xan s\u00fclal\u0259sind\u0259n say\u0131l\u0131rlar. Xat\u0131rlad\u0131m ki, B\u00f6y\u00fck Arsaklar da 24 O\u011fuz boyunun sol qolunu t\u0259\u015fkil ed\u0259n \u00dc\u00e7 Oklar\u0131n G\u00f6y Alp (G\u00f6y Xan) o\u011flu Bayandur boyundand\u0131r. Sad\u0259c\u0259 Ki\u00e7ik Arsaklar S\u0259lcuqlular kimi haylara \u00f6z \u00e7arlar\u0131n\u0131 qoyub onlar\u0131 toplum kimi h\u00fccumlardan qorumu\u015flar. Sonucda x\u0259yan\u0259t ed\u0259r\u0259k \u00f6z a\u011falar\u0131n\u0131 Likula satm\u0131\u015fd\u0131lar&nbsp;<strong>(X. \u018fd\u0259bo\u011flu \u00abUnudulmaz Turan\u0131n \u00e7\u00f6l \u00e7i\u00e7\u0259kl\u0259ri\u00bb Bak\u0131 2006)\u2026<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Avrosentrizmin m\u0259qs\u0259di, Q\u0259rb (Mordik) tayfalar\u0131n\u0131n d\u00fcnyaya h\u00f6km etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn, imperializm vasit\u0259sil\u0259 \u00f6z bilgil\u0259rin\u0259 elmi don geydir\u0259r\u0259k i\u015f\u011fallara z\u0259min haz\u0131rlamaqd\u0131r. 17-ci \u0259srd\u0259, Anqlo-Sakson imperializmi h\u00fccum ed\u0259rk\u0259n, bu daha \u00e7ox \u0259h\u0259miyy\u0259t qazand\u0131. Buna baxmayaraq, Q\u0259rbin Hind-Avropa (Arilik) n\u0259z\u0259riyy\u0259sinin bu g\u00fcnk\u00fc m\u00fczakir\u0259l\u0259ri, ara\u015fd\u0131rmalar n\u0259tic\u0259sind\u0259 onlar\u0131n yalanlar\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131xarmaqdad\u0131r. Q\u0259rbin yalanlar\u0131 ortaya \u00e7\u0131xd\u0131qca d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc olmayan bir kimliy\u0259 do\u011fru yollar uzan\u0131r. Bu yol, bu g\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r aldad\u0131lm\u0131\u015f \u015e\u0259rq s\u0259lt\u0259n\u0259tind\u0259 milli kimlikl\u0259rin tap\u0131lmas\u0131 yoludur\u2026<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Xaqani \u018fd\u0259bo\u011flu Tarixsizlik bir milli faci\u0259dir. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 30 illik m\u00fcst\u0259qillik d\u00f6n\u0259mind\u0259 vahid tarixi konsepsiyan\u0131n m\u00fc\u0259yy\u0259n edilm\u0259m\u0259si, hind-avropa\u00e7\u0131 avrosentrizm\u0259 qulluq ed\u0259n akademik sistemin<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":51642,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-99577","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/99577","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=99577"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/99577\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":99578,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/99577\/revisions\/99578"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/51642"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=99577"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=99577"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=99577"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}