{"id":99702,"date":"2024-05-19T14:45:42","date_gmt":"2024-05-19T10:45:42","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=99702"},"modified":"2024-05-19T14:48:10","modified_gmt":"2024-05-19T10:48:10","slug":"o-boyuk-bir-vulkan-idi-ehm%c9%99d-agaoglu-ataturk-haqqinda","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=99702","title":{"rendered":"\u201cO, b\u00f6y\u00fck bir vulkan idi\u201d \u2013 \u018fhm\u0259d A\u011fao\u011flu Atat\u00fcrk haqq\u0131nda"},"content":{"rendered":"\n<p><em><strong>Anam Sitar\u0259 xan\u0131m Qaraba\u011f\u0131n k\u00f6kl\u00fc ail\u0259l\u0259rind\u0259n \u018fbd\u00fcrr\u0259hman V\u0259zirovun q\u0131z\u0131, atam \u018fhm\u0259d b\u0259y yen\u0259 Qaraba\u011f b\u0259yl\u0259rind\u0259n m\u00fclk\u0259dar H\u0259s\u0259n A\u011fayevin o\u011fludur. Anam\u0131n ail\u0259sind\u0259 \u00e7ox z\u0259ngin v\u0259 intellektual \u015f\u0259xsl\u0259r olub. Atam\u0131n ail\u0259si b\u00f6y\u00fck pamb\u0131q tarlalar\u0131n\u0131n sahibi olub, ail\u0259nin ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 v\u0259 m\u0259\u015fhur \u0130slam alimi olan \u0259n b\u00f6y\u00fck qarda\u015f M\u0259h\u0259mm\u0259d b\u0259y haz\u0131rda lisey kimi istifad\u0259 olunan evl\u0259rind\u0259 elmi toplant\u0131lar t\u0259\u015fkil edib. \u0130ki t\u0259r\u0259fin d\u0259 ail\u0259si zaman\u0131na g\u00f6r\u0259 qabaqc\u0131l d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fc insanlar imi\u015f\u201d.<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n<p>\u018fhm\u0259d b\u0259y A\u011fao\u011flunun q\u0131z\u0131, T\u00fcrkiy\u0259 h\u00fcquq tarixind\u0259 ad\u0131 ilkl\u0259r aras\u0131nda ke\u00e7\u0259n S\u00fcr\u0259yya A\u011fao\u011flu \u201cBir \u00f6m\u00fcr bel\u0259 ke\u00e7di\u201d adl\u0131 memuar\u0131nda ail\u0259sinin ke\u00e7mi\u015fini bel\u0259 xat\u0131rlay\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>A\u011fao\u011flular ail\u0259si b\u00f6y\u00fck bir tarixin canl\u0131 i\u015ftirak\u00e7\u0131s\u0131 olmaqla yana\u015f\u0131, h\u0259m d\u0259 bu tarixi yazan bir ail\u0259 kimi tan\u0131n\u0131r. X\u00fcsus\u0259n, S\u0259m\u0259d A\u011fao\u011flunun siyas\u0259td\u0259n \u00e7\u0259kildikd\u0259n sonra yazd\u0131\u011f\u0131 memuarlar d\u00f6n\u0259mi anlamaq, h\u0259m d\u0259 bu ail\u0259nin ya\u015fad\u0131qlar\u0131 ac\u0131lar\u0131, sevincl\u0259ri bilm\u0259k bax\u0131m\u0131ndan \u00f6n\u0259mlidir.<\/p>\n\n\n\n<p>S.A\u011fao\u011flunun \u201cAtamdan xatir\u0259l\u0259r\u201d, \u201cAtam\u0131n dostlar\u0131\u201d, \u201cStrasburq xatir\u0259l\u0259ri\u201d, \u201cA\u015fina \u00fczl\u0259r\u201d, \u201cDostum Menderes\u201d,\u201cSovet Rusiya imperatorlu\u011fu\u201d v\u0259 dig\u0259r memuarlar\u0131 h\u0259m \u018fhm\u0259d b\u0259y A\u011fao\u011flunu, h\u0259m d\u0259 bu ail\u0259nin dig\u0259r f\u0259rdl\u0259rinin n\u0259l\u0259r ya\u015fad\u0131qlar\u0131n\u0131 \u0259ks etdirir.<\/p>\n\n\n\n<p>S.A\u011fao\u011flu il\u0259 yana\u015f\u0131 ail\u0259nin dig\u0259r f\u0259rdi S\u00fcr\u0259yya A\u011fao\u011flu da \u201cBir \u00f6m\u00fcr bel\u0259 ke\u00e7di\u201d, \u201cS\u0259ssiz g\u0259mini g\u00f6zl\u0259y\u0259rk\u0259n\u201d adl\u0131 memuar\u0131nda Bak\u0131dan T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 k\u00f6\u00e7m\u0259l\u0259rind\u0259n tutmu\u015f 1980-ci ill\u0259r\u0259 q\u0259d\u0259r geni\u015f bir d\u00f6vr\u00fc kitab\u0131na s\u0131\u011f\u0131\u015fd\u0131r\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>\u2026 \u201cU\u015faql\u0131\u011f\u0131m\u0131, \u0130stanbuldan Bak\u0131ya getm\u0259yimizi yuxu kimi xat\u0131rlay\u0131ram. \u018fmim H\u00fcseyn b\u0259y anam\u0131, Humay bibimi, atam\u0131n bir qarda\u015f\u0131 o\u011flunu v\u0259 \u0259n b\u00f6y\u00fcy\u00fc alt\u0131 ya\u015f\u0131nda olan m\u0259ni, qarda\u015flar\u0131m\u0131 qatarla yola sald\u0131. Qohumlar a\u011flay\u0131rd\u0131. Anam v\u0259 Humay bibim d\u0259. Yen\u0259 x\u0259yal kimi Batumdan g\u0259miy\u0259 minm\u0259yimizi v\u0259 m\u0259n\u0259 \u00e7ox q\u0259l\u0259b\u0259lik g\u00f6r\u00fcn\u0259n Qalata liman\u0131na g\u0259li\u015fimizi v\u0259 o q\u0259l\u0259b\u0259lik i\u00e7\u0259risind\u0259 atam\u0131n biz\u0259 \u0259l sallad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rm\u00fc\u015f oluram. 1910-cu il idi\u201d \u2013 yaz\u0131r S\u00fcr\u0259yya A\u011fao\u011flu.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u018fhm\u0259d b\u0259yin evl\u0259nm\u0259si<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Bu xatir\u0259l\u0259rd\u0259 \u018fhm\u0259d b\u0259yin nec\u0259 ail\u0259 qurmas\u0131, ilk \u00f6vlad\u0131n\u0131n d\u00fcnyaya g\u0259lm\u0259si bar\u0259d\u0259 maraql\u0131 m\u0259lumatlar var. Bel\u0259 ki, \u018fhm\u0259d b\u0259y A\u011fao\u011flu d\u00f6n\u0259min ad\u0259tl\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xaraq el\u00e7iliyini \u00f6z\u00fc edir: \u201cAnama a\u015fiq olan atam\u0131n evl\u0259nm\u0259 t\u0259klifi onu \u201cFir\u0259ng \u018fhm\u0259d\u201d kimi g\u00f6r\u0259n n\u0259n\u0259m t\u0259r\u0259find\u0259n r\u0259dd edilmi\u015fdi. \u00c7ox m\u00fchafiz\u0259kar bir qad\u0131n olan ana n\u0259n\u0259m atam evin \u00f6n\u00fcnd\u0259n ke\u00e7\u0259rk\u0259n anam\u0131n balkona \u00e7\u0131xmas\u0131na da d\u00f6z\u0259 bilmirmi\u015f. Bir m\u00fcdd\u0259t sonra Peterburqa ged\u0259n atam, orada dostu, anam\u0131n \u0259misi o\u011flu F\u0259rrux b\u0259y il\u0259 dan\u0131\u015fark\u0259n onun niy\u0259 evl\u0259nmirs\u0259n sual\u0131na \u201cM\u0259nim ist\u0259diyimi m\u0259n\u0259 vermirl\u0259r, m\u0259n\u0259 g\u0259lm\u0259k ist\u0259y\u0259nl\u0259ri is\u0259 m\u0259n b\u0259y\u0259nmir\u0259m\u201d dey\u0259 cavab verir v\u0259 sirrini F\u0259rrux b\u0259y\u0259 a\u00e7\u0131r. H\u0259min vaxt art\u0131q n\u0259n\u0259m d\u0259 v\u0259fat etdiyi \u00fc\u00e7\u00fcn F\u0259rrux b\u0259y \u201cM\u0259n s\u0259n\u0259 Sitar\u0259ni verdim\u201d dey\u0259r\u0259k Qaraba\u011fa anam\u0131n atas\u0131na teleqraf g\u00f6nd\u0259rir. Atam o d\u00f6vrd\u0259 ad\u0259t olmad\u0131\u011f\u0131 halda, ni\u015fanl\u0131s\u0131n\u0131 ziyar\u0259t etm\u0259kl\u0259, ona h\u0259diyy\u0259l\u0259r verm\u0259kl\u0259 babam\u0131n v\u0259 qonaqlar\u0131n t\u0259\u0259cc\u00fcb\u00fcn\u0259 s\u0259b\u0259b olmu\u015fdu.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Bel\u0259c\u0259, evl\u0259nibl\u0259r\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>S\u00fcr\u0259yyan\u0131n yazd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259, q\u0131z u\u015faqlar\u0131n\u0131 \u00e7ox sev\u0259n \u018fhm\u0259d b\u0259y xan\u0131m\u0131 Sitar\u0259 hamil\u0259 qald\u0131\u011f\u0131 vaxt b\u00f6y\u00fck h\u0259y\u0259canla q\u0131z u\u015fa\u011f\u0131 g\u00f6zl\u0259yib, \u0259g\u0259r q\u0131z olarsa, ona g\u00f6z\u0259l h\u0259diyy\u0259l\u0259r alaca\u011f\u0131na s\u00f6z verib: \u201c\u00c7\u0259tin do\u011fu\u015fla d\u00fcnyaya g\u0259ldiyim \u00fc\u00e7\u00fcn ilk olaraq anam\u0131 xilas etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn he\u00e7 kim m\u0259niml\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olmam\u0131\u015f, t\u0259hl\u00fck\u0259 ke\u00e7dikd\u0259n sonra ail\u0259 b\u00f6y\u00fck sevinc\u0259 q\u0259rq olmu\u015fdu. Atam anama on iki b\u00f6y\u00fck q\u0131z\u0131l d\u00fcym\u0259, m\u0259n\u0259 d\u0259 on iki ki\u00e7ik q\u0131z\u0131l d\u00fcym\u0259 h\u0259diyy\u0259 etmi\u015fdi. Atam\u0131n q\u0131z u\u015fa\u011f\u0131 sevgisi o q\u0259d\u0259r d\u0259rin idi ki, ilk n\u0259v\u0259sinin d\u0259 q\u0131z olmas\u0131n\u0131 ist\u0259yirdi. Tezerin q\u0131z\u0131 Suna d\u00fcnyaya g\u0259l\u0259nd\u0259 atam bu arzusuna da \u00e7atd\u0131. M\u0259nd\u0259n sonra qarda\u015flar\u0131m Tezer, \u018fbd\u00fcrr\u0259hman v\u0259 S\u0259m\u0259d Bak\u0131da do\u011fulublar\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Qacar \u015fah\u0131n\u0131n h\u0259diyy\u0259 etdiyi \u00fcz\u00fck<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>S\u00fcr\u0259yya atas\u0131n\u0131n Fransadak\u0131 t\u0259l\u0259b\u0259lik h\u0259yat\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 da maraql\u0131 m\u0259qamlara toxunur. Yaz\u0131r ki, \u018fhm\u0259d b\u0259y Parisd\u0259 \u201cCollege de France\u201d-d\u0259 tan\u0131nm\u0131\u015f yaz\u0131\u00e7\u0131 v\u0259 tarix\u00e7i Renan\u0131n t\u0259l\u0259b\u0259si olark\u0259n Renan onu \u00e7ox b\u0259y\u0259nib v\u0259 \u201cS\u0259n d\u00fcnya miqyas\u0131nda alim ola bil\u0259c\u0259k s\u0259viyy\u0259d\u0259 bir insansan, m\u0259ml\u0259k\u0259tin\u0259 getm\u0259, \u015e\u0259rq s\u0259ni yey\u0259r\u201d deyib: \u201cAtam is\u0259 \u201c\u015e\u0259rqin d\u0259 oxumu\u015f insana ehtiyac\u0131 var; Sizd\u0259n \u00f6yr\u0259ndikl\u0259rimi m\u0259ml\u0259k\u0259timd\u0259ki v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131ma da \u00f6yr\u0259d\u0259c\u0259y\u0259m\u201d cavab\u0131n\u0131 verib. Renan atam\u0131 d\u00f6vr\u00fcn tan\u0131nm\u0131\u015f yaz\u0131\u00e7\u0131lar\u0131ndan Madame Adama t\u0259qdim edib, \u201cRevue des Deux Mondes\u201d jurnal\u0131nda yaz\u0131lar\u0131n\u0131 \u00e7ap etdirib, \u201c\u015ei\u0259 m\u0259zh\u0259binin m\u0259n\u015f\u0259yi\u201d adl\u0131 bir t\u0259dqiqat haz\u0131rlatd\u0131raraq atam\u0131 L.Curzon-un da qat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 Londonda toplanan seminara g\u00f6nd\u0259rib. \u0130ran \u015fah\u0131 bu ara\u015fd\u0131rmaya g\u00f6r\u0259 atama, bu g\u00fcn d\u0259 ail\u0259nin u\u011fur \u00fcz\u00fcy\u00fc sayd\u0131\u011f\u0131m\u0131z firuz\u0259 bir \u00fcz\u00fck h\u0259diyy\u0259 edib. Atam o ill\u0259rd\u0259 Z\u0259rd\u00fc\u015ft\u00fc m\u00fc\u0259llimi Darmistradt il\u0259 birlikd\u0259 farscadan t\u0259rc\u00fcm\u0259 edib v\u0259 m\u00fc\u0259llimi bunu kitab\u0131nda qeyd edib. Bu i\u015fl\u0259ri il\u0259 yana\u015f\u0131 atam, \u018fhm\u0259d Rza b\u0259y, g\u00f6z h\u0259kimi \u018fs\u0259d pa\u015fa,Dr.Nazim b\u0259y kimi j\u00f6n t\u00fcrkl\u0259rl\u0259 d\u0259 tan\u0131\u015f olub. \u018fhm\u0259d Rza b\u0259yl\u0259 L\u00fcksemburq ba\u011f\u0131nda saatlarla T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259 t\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131 haqq\u0131nda m\u00fczakir\u0259 apar\u0131blar. B\u00fct\u00fcn bu t\u0259sirl\u0259rl\u0259 Qaraba\u011fa \u201cFir\u0259ng \u018fhm\u0259d\u201d olaraq d\u00f6n\u0259n atam \u0259traf\u0131na \u00f6z\u00fcn\u00fc, \u00f6yr\u0259ndikl\u0259rini tan\u0131tma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131b\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u018fhm\u0259d b\u0259y A\u011fao\u011flu v\u0259 xan\u0131m\u0131 Sitar\u0259 A\u011fao\u011flu<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>S.A\u011fao\u011flu yaz\u0131r ki, 1908-ci il H\u00fcrriyy\u0259t ixtilal\u0131ndan sonra \u018fhm\u0259d b\u0259y Fransada tan\u0131\u015f oldu\u011fu \u0130ttihad\u00e7\u0131lara qat\u0131lmaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 \u0259sir bir T\u00fcrk diyar\u0131ndan T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 gedir: \u201cSonra anama T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 qalma\u011fa q\u0259rar verdiyini, m\u0259ml\u0259k\u0259tind\u0259n, ail\u0259sind\u0259n ayr\u0131lmaq ist\u0259m\u0259zs\u0259, Az\u0259rbaycanda qala bil\u0259c\u0259yini, amma Humay bibim il\u0259 bizl\u0259rin \u0259miml\u0259 \u0130stanbula g\u0259lm\u0259yimizi ist\u0259diyini yaz\u0131r. \u0130ll\u0259r sonra atam\u0131n s\u0259n\u0259dl\u0259rini qaydaya salark\u0259n, anam\u0131n atam\u0131n bu m\u0259ktubuna cavab\u0131n\u0131 tapd\u0131m. \u00c7ox \u015firin v\u0259 q\u0259ti bir ifad\u0259 il\u0259 \u201cS\u0259n haradasansa, m\u0259n oradayam, u\u015faqlar\u0131 da g\u0259tirir\u0259m\u201d dey\u0259 yazm\u0131\u015f. Anam \u00f6mr\u00fc boyu atam\u0131n yan\u0131nda oldu, onun siyasi h\u0259yat\u0131na d\u0259st\u0259k oldu. Nehrunun h\u0259bsxanada yazd\u0131\u011f\u0131 v\u0259 m\u0259n\u0259 d\u0259 verdiyi \u201cHindistan\u0131 k\u0259\u015ff\u201d kitab\u0131n\u0131 oxuyark\u0259n onun g\u00fccl\u00fc xan\u0131m\u0131n\u0131 anama ox\u015fatm\u0131\u015fd\u0131m\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Atat\u00fcrk\u00fcn yem\u0259k masas\u0131nda<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Xatir\u0259l\u0259rind\u0259 S\u00fcr\u0259yya atas\u0131n\u0131n s\u0259rt oldu\u011funu yaz\u0131r. S\u0259m\u0259d A\u011fao\u011flu da \u018fhm\u0259d b\u0259yin bu t\u0259bi\u0259ti bar\u0259d\u0259 bir ne\u00e7\u0259 m\u0259qamda yaz\u0131b. S.A\u011fao\u011flunun yazd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259, bir d\u0259f\u0259 Atat\u00fcrk onu, bac\u0131s\u0131 Tezeri v\u0259 valideynl\u0259rini evin\u0259 yem\u0259y\u0259 d\u0259v\u0259t edir. Yem\u0259k vaxt\u0131 qarson bo\u015fqab\u0131 Atat\u00fcrk\u00fcn \u00f6n\u00fcn\u0259 qoymaq ist\u0259y\u0259rk\u0259n Atat\u00fcrk S\u00fcr\u0259yyaya uzad\u0131r, o is\u0259 bo\u015fqab\u0131 al\u0131b \u00f6n\u00fcn\u0259 qoyur. Daha sonra Atat\u00fcrk dig\u0259r bo\u015fqab\u0131 Tezer\u0259 uzadark\u0259n etiket qaydalar\u0131n\u0131 bil\u0259n bu bac\u0131 bo\u015fqab\u0131 al\u0131b yenid\u0259n Atat\u00fcrk\u0259 uzad\u0131r. Bu hal \u018fhm\u0259d b\u0259yi q\u0259z\u0259bl\u0259ndirir: \u201cGetm\u0259zd\u0259n \u00f6nc\u0259 L\u0259tif\u0259 xan\u0131m \u201cEvd\u0259 atandan \u00e7\u0259k\u0259c\u0259yin var, s\u0259n\u0259 \u00e7ox hirsl\u0259ndi\u201d dey\u0259r\u0259k g\u00fcld\u00fc. Anamla, atam \u0259s\u0259bl\u0259\u015fm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn ev\u0259 \u00e7atma\u011f\u0131 g\u00f6zl\u0259m\u0259dil\u0259r. Atat\u00fcrk\u00fcn bizi ev\u0259 aparmaq \u00fc\u00e7\u00fcn verdiyi avtomobil\u0259 min\u0259r-minm\u0259z atam: \u201cH\u00fcquq fakult\u0259sini bitirmis\u0259n, amma adam olmam\u0131san. D\u00fcnyan\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck adamlar\u0131ndan biri s\u0259n\u0259 servis edir, s\u0259n d\u0259 al\u0131rsan\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fhm\u0259d b\u0259yl\u0259 Atat\u00fcrk\u00fcn m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri eni\u015fli-yoxu\u015flu idi. \u201cS\u0259rb\u0259st firq\u0259\u201d m\u0259s\u0259l\u0259sind\u0259 ald\u0131\u011f\u0131 yara, ya\u015fl\u0131 vaxt\u0131nda \u00e7ap etm\u0259k ist\u0259diyi q\u0259zetin qapad\u0131lmas\u0131 onu \u00e7ox \u00fczs\u0259 d\u0259, \u018fhm\u0259d b\u0259y Atat\u00fcrk\u0259 qar\u015f\u0131 h\u0259r zaman b\u00f6y\u00fck h\u00f6rm\u0259tl\u0259 yana\u015fm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u00fcr\u0259yya A\u011fao\u011flu Atat\u00fcrk\u00fcn \u00f6l\u00fcm x\u0259b\u0259rini e\u015fitdikd\u0259n sonra ev\u0259 ged\u0259rk\u0259n atas\u0131n\u0131n a\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr: \u201cEvd\u0259 anam\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259ki kimi bir mat\u0259m havas\u0131 vard\u0131. Atam yaz\u0131 masas\u0131n\u0131n \u00fcz\u0259rind\u0259 dayanaraq h\u00f6nk\u00fcr-h\u00f6nk\u00fcr a\u011flay\u0131rd\u0131: \u201cO, b\u00f6y\u00fck bir vulkan idi, b\u0259z\u0259n alov f\u0131\u015fq\u0131r\u0131rd\u0131 \u2013 m\u0259n\u0259 d\u0259 f\u0131\u015fq\u0131r\u0131rd\u0131 \u2013 amma g\u00f6z\u0259l bir alovdu\u201d.<br>Atat\u00fcrk \u00f6l\u0259n kimi onu sevm\u0259y\u0259nl\u0259r f\u00fcrs\u0259t g\u00f6zl\u0259y\u0259r\u0259k onun \u0259leyhin\u0259 yaz\u0131 yazma\u011fa ba\u015flay\u0131rlar. Bu vaxt \u018fhm\u0259d b\u0259y bir m\u0259qal\u0259sind\u0259 yaz\u0131r: \u201cNapoleon \u00f6ld\u00fckd\u0259n sonra he\u00e7 bir frans\u0131z onun \u0259leyhin\u0259 yaz\u0131 yazma\u011f\u0131 a\u011fl\u0131na g\u0259tirm\u0259mi\u015fdi\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Da\u011f ba\u015f\u0131nda buz axtar\u0131\u015f\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>S\u0259rt xarakter\u0259 malik olan \u018fhm\u0259d b\u0259y \u00f6vladlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259ddind\u0259n art\u0131q qay\u011f\u0131ke\u015f idi. Buna g\u00f6r\u0259dir ki, onlar\u0131n ham\u0131s\u0131n\u0131n y\u00fcks\u0259k t\u0259hsil almas\u0131na \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f, q\u0259rbl\u0259\u015f\u0259n T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 \u00e7a\u011fda\u015f insan olmalar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131. S\u00fcr\u0259yya qarda\u015f\u0131 S\u0259m\u0259din x\u0259st\u0259l\u0259nm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 maraql\u0131 bir hadis\u0259ni n\u0259ql edir. Bel\u0259 ki, bir d\u0259f\u0259 S\u0259m\u0259d x\u0259st\u0259l\u0259nir v\u0259 a\u011fz\u0131ndan qan g\u0259lir. H\u0259kiml\u0259r diaqnoz qoya bilm\u0259dikl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn ail\u0259 t\u0259\u015fvi\u015f\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr. M\u0259sl\u0259h\u0259t bilinir ki, ba\u015f\u0131na buz qoyulsun: \u201cO d\u00f6vrd\u0259 is\u0259 buz bir l\u00fcks idi. Atam d\u0259li kimi at\u0131na atlad\u0131 v\u0259 \u0259trafdak\u0131 da\u011flara ged\u0259r\u0259k buz v\u0259 qar y\u0131\u011fd\u0131, \u00e7uvala doldurub g\u0259tirdi. Evin bax\u00e7as\u0131nda bir \u00e7uxur qazd\u0131, buzlar\u0131 ora basd\u0131rd\u0131. Laz\u0131m g\u0259ldikd\u0259 oradan g\u00f6t\u00fcr\u00fcrd\u00fck. Atam u\u015faqlar\u0131na bel\u0259 d\u00fc\u015fk\u00fcn idi\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u018fhm\u0259d b\u0259yin \u00f6l\u00fcm\u00fc<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>1939-cu ilin may\u0131n 19-u. \u018fhm\u0259d b\u0259y x\u0259st\u0259 yata\u011f\u0131nda yat\u0131r. Dostlar\u0131, h\u0259kiml\u0259r ba\u015f\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcnd\u0259dir. H\u0259kim olan q\u0131z\u0131 G\u00fclt\u0259kin ona nar suyu g\u0259tirir. \u018fhm\u0259d b\u0259y \u00fcz\u00fcn\u00fc h\u0259kiml\u0259r\u0259 tutur: \u201c\u0130nsan h\u0259r zaman \u015fampan i\u00e7m\u0259z, q\u0131z\u0131m\u0131n haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 bu m\u0259hlul ham\u0131s\u0131ndan g\u00f6z\u0259ldir\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Daha sonra \u00f6vladlar\u0131n\u0131n bibi kimi bildiyi Humayla yaln\u0131z qalmaq ist\u0259yir: \u201cM\u0259n \u00f6l\u00fcr\u0259m, s\u0259n\u0259 \u00e7ox z\u0259hm\u0259t verdim, hirsl\u0259ndiyim zamanlar da oldu, haqq\u0131n\u0131 halal et. Bu d\u0259xild\u0259 250 lir\u0259 var, m\u0259qal\u0259l\u0259rimin puludur. C\u0259naz\u0259md\u0259 o pulu x\u0259rcl\u0259yin. S\u0259ni u\u015faqlara, u\u015faqlar\u0131 da s\u0259n\u0259 \u0259man\u0259t edir\u0259m\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Daha sonra \u00fc\u015f\u00fcd\u00fcy\u00fcn\u00fc deyir, iyn\u0259 vurmaq ist\u0259yirl\u0259r, icaz\u0259 vermir: \u201cArt\u0131q bu makina p\u0259r\u00e7im tutmaz\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Q\u0131z\u0131 Tezer a\u011flay\u0131r. \u00dcz\u00fcn\u00fc ona \u00e7evirir: \u201cA\u011flama q\u0131z\u0131m, insan \u015f\u00fcurlu bir makinad\u0131r, o da bir g\u00fcn duracaq, \u0259lb\u0259tt\u0259. M\u0259n\u0259 s\u00f6z verin, he\u00e7 bir g\u00fcc sizi bir-birinizd\u0259n ay\u0131rmayacaq. He\u00e7 bir zaman do\u011frunu s\u00f6yl\u0259m\u0259kd\u0259n \u00e7\u0259kinm\u0259yin, do\u011fruya do\u011fru, \u0259yriy\u0259 \u0259yri deyin. Bibiniz\u0259, u\u015faqlar\u0131na yax\u015f\u0131 bax\u0131n\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Sonra \u00fcz\u00fcn\u00fc S\u00fcr\u0259yyaya \u00e7evirir: \u201cS\u00f6z ver, a\u011flamayacaqsan. M\u0259nim v\u00fccudum sizl\u0259rl\u0259, ruhum anam, atam, Sitar\u0259 il\u0259\u2026Qar\u015f\u0131mdad\u0131rlar\u2026 Onlarla b\u0259rab\u0259r\u0259m\u201d dey\u0259 f\u0131s\u0131lday\u0131r\u2026<\/p>\n\n\n\n<p>\u2026 \u018fhm\u0259d b\u0259yin v\u0259 \u00f6vladlar\u0131n\u0131n arxivi T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 \u201cQad\u0131n \u0259s\u0259rl\u0259ri kitabxanas\u0131\u201dndad\u0131r. O kitabxanada bu ail\u0259y\u0259 aid \u00e7oxlu fotolar, s\u0259n\u0259dl\u0259r, b\u0259lg\u0259l\u0259r var. X\u00fcsus\u0259n d\u0259, \u018fhm\u0259d b\u0259yin qocal\u0131q d\u00f6n\u0259min\u0259 aid xeyli fotolar var. T\u0259\u0259ss\u00fcf ki, bir ne\u00e7\u0259 t\u0259dqiqat\u00e7\u0131dan ba\u015fqa o arxiv\u0259 yolu d\u00fc\u015f\u0259n yoxdur\u2026<\/p>\n\n\n\n<p>El\u0259c\u0259 d\u0259, \u018fhm\u0259d b\u0259yin \u00f6z\u00fcn\u00fcn v\u0259 \u00f6vladlar\u0131n\u0131n \u0259s\u0259rl\u0259rinin \u00e7ox hiss\u0259si h\u0259l\u0259 d\u0259 Az\u0259rbaycan dilin\u0259 \u00e7evrilm\u0259yib. Halbuki, \u018fhm\u0259d b\u0259yin deyimi il\u0259 des\u0259k, insan \u015f\u00fcurlu bir makina olsa da, bir g\u00fcn dursa da, onun irsi h\u0259r zaman onu ya\u015fadacaq. \u0130nsan o zaman h\u0259qiq\u0259t\u0259n \u00f6l\u00fcr ki, arxas\u0131nda buraxma\u011fa he\u00e7 n\u0259yi olmur.<br>A\u011fao\u011flular ail\u0259si is\u0259 arxalar\u0131nda b\u00f6y\u00fck, z\u0259ngin bir irs burax\u0131b. Bizl\u0259r is\u0259 h\u0259l\u0259 d\u0259 bu irsd\u0259n yet\u0259ri q\u0259d\u0259r m\u0259lumatl\u0131 deyilik.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Dilq\u0259m \u018fhm\u0259d<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Anam Sitar\u0259 xan\u0131m Qaraba\u011f\u0131n k\u00f6kl\u00fc ail\u0259l\u0259rind\u0259n \u018fbd\u00fcrr\u0259hman V\u0259zirovun q\u0131z\u0131, atam \u018fhm\u0259d b\u0259y yen\u0259 Qaraba\u011f b\u0259yl\u0259rind\u0259n m\u00fclk\u0259dar H\u0259s\u0259n A\u011fayevin o\u011fludur. Anam\u0131n ail\u0259sind\u0259 \u00e7ox z\u0259ngin v\u0259<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":99705,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-99702","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gundm"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/99702","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=99702"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/99702\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":99704,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/99702\/revisions\/99704"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/99705"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=99702"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=99702"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=99702"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}