{"id":99738,"date":"2024-05-25T21:00:26","date_gmt":"2024-05-25T17:00:26","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=99738"},"modified":"2024-05-25T21:00:28","modified_gmt":"2024-05-25T17:00:28","slug":"az%c9%99rbaycani-cumhuriyy%c9%99t-ed%c9%99n-f%c9%99t%c9%99li-xan-xoyski-maraqli-faktlar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=99738","title":{"rendered":"Az\u0259rbaycan\u0131 C\u00fcmhuriyy\u0259t ed\u0259n F\u0259t\u0259li xan Xoyski &#8212;\u00a0Maraql\u0131 faktlar"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Az\u0259rbaycan tarixinin \u0259n g\u00f6rk\u0259mli \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n biri d\u0259 F\u0259t\u0259li xan Xoyski olub.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>F\u0259t\u0259li Xan Xoyski 1875-ci il dekabr\u0131n 7-d\u0259 \u015e\u0259ki \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 d\u00fcnyaya g\u0259lib. Atas\u0131 \u0130sk\u0259nd\u0259r xan Xoyski Rusiya \u0130mperiyas\u0131n\u0131n Kazak leyb-qvardiyas\u0131n\u0131n general leytenant\u0131, anas\u0131 \u015e\u0259r\u0259ban\u0131 xan\u0131m is\u0259 \u015e\u0259ki xanlar\u0131 n\u0259slind\u0259n olan Hac\u0131 Molla Zeynal\u0131n q\u0131z\u0131 olub.<\/p>\n\n\n\n<p>Onlar\u0131n \u0259sli C\u0259nubi Az\u0259rbaycan\u0131n Xoy \u015f\u0259h\u0259rind\u0259ndir. Xoy xan\u0131 olan ulu babas\u0131 C\u0259f\u0259rqulu xan idi. Bu n\u0259sild\u0259n g\u00f6rk\u0259mli s\u0259rk\u0259rd\u0259l\u0259r, d\u00f6vl\u0259t xadiml\u0259ri v\u0259 ziyal\u0131lar \u00e7\u0131x\u0131b. Bunlardan biri d\u0259 F\u0259t\u0259li xan Xoyskidir. O, G\u0259nc\u0259 klasik gimnaziyas\u0131n\u0131, 1901-ci ild\u0259 is\u0259 Moskva Universitetinin h\u00fcquq fak\u00fclt\u0259sini bitirib. H\u00fcquq\u015f\u00fcnas kimi \u00e7al\u0131\u015f\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>Xan Xoyski 1917-ci il oktyabr\u0131n 26-dan 31-d\u0259k Bak\u0131da ke\u00e7iril\u0259n T\u00fcrk \u018fd\u0259mi &#8212; m\u0259rk\u0259ziyy\u0259t partiyas\u0131 Musavat\u0131n birinci qurultay\u0131nda \u00e7\u0131x\u0131\u015f v\u0259 i\u015ftirak edib. O, 1917-ci ilin dekabr\u0131nda yaranan Zaqafqaziya seyminin \u00fczv\u00fc v\u0259 m\u00fcst\u0259qil Zaqafqaziya Federativ Respublikas\u0131 h\u00f6kum\u0259tinin \u0259dliyy\u0259 naziri olub.<\/p>\n\n\n\n<p>1918-ci il may\u0131n 28-d\u0259 Az\u0259rbaycan Demokratik Respublikas\u0131 elan olundu. Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n ilk m\u00fcst\u0259qil h\u00f6kum\u0259tini t\u0259\u015fkil etm\u0259k bit\u0259r\u0259f F\u0259t\u0259li xan Xoyskiy\u0259 tap\u015f\u0131r\u0131ld\u0131. O, h\u00f6kum\u0259td\u0259 h\u0259m nazirl\u0259r \u015furas\u0131n\u0131n s\u0259dri, h\u0259m d\u0259 daxili i\u015fl\u0259r naziri v\u0259zif\u0259sini tuturdu. 1918-ci il iyunun 17-d\u0259 Az\u0259rbaycan Milli \u015euras\u0131n\u0131n g\u00f6st\u0259ri\u015fin\u0259 \u0259sas\u0259n F\u0259t\u0259li xan Xoyskinin ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 ikinci h\u00f6kum\u0259t kabin\u0259si t\u0259\u015fkil olundu. Professor V. \u0130. Razumoskinin 1922-ci ild\u0259 \u00e7ap etdirdiyi &#171;Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 universitetin \u0259sas\u0131n\u0131n qoyulmas\u0131&#187; adl\u0131 m\u0259qal\u0259sind\u0259 m\u0259lum olur ki, Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Universitetinin yaranmas\u0131 t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc F\u0259t\u0259li xan Xoyskiy\u0259 m\u0259xsusdur.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u00f6kum\u0259t paytaxt Bak\u0131ya k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u0259n\u0259 q\u0259d\u0259r F.Xoyski G\u0259nc\u0259d\u0259 \u00f6lk\u0259nin iqtisadi h\u0259yat\u0131, d\u0259miryolunun, po\u00e7tun b\u0259rpas\u0131 kimi bir s\u0131ra dig\u0259r m\u00fch\u00fcm t\u0259dbirl\u0259r d\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irib. O, Az\u0259rbaycan \u00fc\u00e7\u00fcn an a\u011f\u0131r v\u0259 m\u00fcr\u0259kk\u0259b d\u00f6vrd\u0259, s\u00f6z\u00fcn \u0259sl m\u0259nas\u0131nda Az\u0259rbaycan\u0131n varl\u0131\u011f\u0131, \u00f6l\u00fcm v\u0259 ya olum m\u0259s\u0259l\u0259sinin h\u0259ll olundu\u011fu ill\u0259rd\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rib.<\/p>\n\n\n\n<p>Qeyd edim ki, bu g\u00fcn d\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n bayra\u011f\u0131 olan a\u011f r\u0259ngli aypara v\u0259 s\u0259kkizgu\u015f\u0259li ulduzla mavi, q\u0131rm\u0131z\u0131 v\u0259 ya\u015f\u0131l r\u0259ngl\u0259rd\u0259n ibar\u0259t olan milli r\u0259mzimizin q\u0259bul olunmas\u0131n\u0131n s\u0259b\u0259bkar\u0131 v\u0259 t\u0259\u0259ss\u00fcbke\u015fi d\u0259 m\u0259hz Xan Xoyski olub.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Xoyskinin r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 ilk d\u0259f\u0259 1918-ci ild\u0259 iki diviziyan\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 il\u0259 Az\u0259rbaycan ordusunun formala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131na ba\u015flan\u0131ld\u0131, iyunun 27-d\u0259 t\u00fcrk dili Az\u0259rbaycan\u0131n d\u00f6vl\u0259t dili elan olundu, iyulun 2-d\u0259 ilk polis b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn yarad\u0131lmas\u0131 haqq\u0131nda \u0259mr verildi, iyulun 15-d\u0259 G\u00fcney Qafqaz \u0259razisind\u0259 t\u00fcrkl\u0259r\u0259 v\u0259 m\u00fcs\u0259lmanlara qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259dil\u0259n v\u0259h\u015filikl\u0259ri, q\u0259tliamlar\u0131, soyq\u0131r\u0131mlar\u0131 \u00f6yr\u0259nm\u0259k v\u0259 g\u00fcnahkarlar\u0131 m\u0259suliyy\u0259t\u0259 c\u0259lb etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn F\u00f6vq\u0259lad\u0259 T\u0259hqiqat Komissiyas\u0131 yarad\u0131ld\u0131, onun t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 31 mart tarixinin &#171;soyq\u0131r\u0131m&#187; g\u00fcn\u00fc kimi qeyd olunmas\u0131na q\u0259rar verildi, avqustun 30-da G\u0259nc\u0259 \u015f\u0259h\u0259rinin ad\u0131n\u0131 \u00f6z\u00fcn\u0259 qaytard\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Bak\u0131 vaxt\u0131n\u0131n \u00f6lk\u0259 \u0259razisind\u0259 saat vaxt\u0131 kimi g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259si, m\u0259tbuat \u00fcz\u0259rind\u0259n senzuran\u0131n qald\u0131r\u0131lmas\u0131 m\u0259hz Xan Xoyskinin ad\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r..<\/p>\n\n\n\n<p>Eyni zamanda Qaryagin q\u0259zas\u0131n\u0131n C\u0259bray\u0131l q\u0259zas\u0131 ad\u0131 il\u0259 \u0259v\u0259z edilm\u0259si, \u00e7oxpartiyal\u0131 parlament sisteminin yarad\u0131lmas\u0131, Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n pul v\u0259 po\u00e7t markalar\u0131n\u0131n burax\u0131lmas\u0131, ana dilind\u0259 m\u0259kt\u0259b v\u0259 seminariyalar\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131 v\u0259 dig\u0259r m\u00fct\u0259r\u0259qqi t\u0259dbirl\u0259r h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si Xan Xoyskinin say\u0259sind\u0259 m\u00fcmk\u00fcn olub.<\/p>\n\n\n\n<p>Qeyd edim ki, o d\u00f6vrd\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 \u0259n \u00e7ox Osmanl\u0131lara g\u00fcv\u0259nils\u0259 d\u0259, Xan Xoyski Az\u0259rbaycan\u0131n daxili v\u0259 xarici siyas\u0259tinin m\u00fcst\u0259qil apar\u0131lmas\u0131n\u0131 daha \u00fcst\u00fcn tutub.<\/p>\n\n\n\n<p>F\u0259t\u0259li xan Osmanl\u0131 d\u00f6vl\u0259tinin yegan\u0259 beyn\u0259lxalq m\u00fctt\u0259fiqi olmas\u0131na baxmayaraq, t\u00fcrk komandanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycan\u0131n daxili i\u015fl\u0259rin\u0259 qar\u0131\u015fmas\u0131na qar\u015f\u0131 etiraz\u0131n\u0131 bildirib, d\u00f6vl\u0259tin m\u00fcst\u0259qilliyini qoruma\u011f\u0131 prioritet v\u0259zif\u0259 hesab edib.<\/p>\n\n\n\n<p>Sizl\u0259r\u0259 bir dialoq t\u0259qdim edir\u0259m. Bu Xan Xoyski il\u0259 Britaniyan\u0131n Bak\u0131da b\u00f6y\u00fck s\u0259lahiyy\u0259t sahibi olan general\u0131 Tomsonla dan\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Bu fakt\u0131 dostum, tarix\u00e7i Elmar H\u0259s\u0259nli payla\u015f\u0131b. Bu dialoq siz\u0259 Xan Xoyskinin \u015f\u0259xsiyy\u0259tinin nec\u0259 oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n\n\n\n<p>F\u0259t\u0259li xan: Siz b\u00f6y\u00fck bir mill\u0259t, b\u00f6y\u00fck imperiyas\u0131n\u0131z. Eyni zamanda m\u0259d\u0259ni bir mill\u0259tsiniz. Bizim istiqlaliyy\u0259timizi tan\u0131mal\u0131s\u0131n\u0131z.<br>General Tomson: Bu s\u00f6yl\u0259dikl\u0259riniz siyasi \u015feyl\u0259rdir, iki d\u00f6vl\u0259t aras\u0131nda c\u0259r\u0259yan ed\u0259r. Halbuki m\u0259n bir \u0259sg\u0259r\u0259m.<br>F\u0259t\u0259li xan: Madam ki, siz \u0259sg\u0259rsiniz, m\u0259n d\u0259 istiqlaliyy\u0259tini elan etmi\u015f Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259tinin ba\u015f naziriy\u0259m. Biz sizi buraya d\u0259v\u0259t etm\u0259dik. Sizd\u0259n \u00f6lk\u0259mizi t\u0259rk etm\u0259yi t\u0259l\u0259b edir\u0259m.<\/p>\n\n\n\n<p>Jurnalist \u00dclviyy\u0259 Tahirq\u0131z\u0131 yaz\u0131r: &#171;O, 1919-cu ilin fevral\u0131n 25-d\u0259 Milli \u015euraya istefa m\u0259ktubu g\u00f6nd\u0259rmi\u015fdi. \u0130stefan\u0131n ba\u015fl\u0131ca s\u0259b\u0259bi is\u0259 Nazirl\u0259r \u015euras\u0131nda i\u015fl\u0259y\u0259n bir m\u0259murun korrupsiya fakt\u0131na imza atmas\u0131 olmu\u015fdu. F\u0259t\u0259li xan \u00f6z\u00fcn\u0259 q\u0259tiyy\u0259n aid olmasa da, i\u015f\u00e7isinin h\u0259r\u0259k\u0259tind\u0259n \u00fcz\u00fclm\u00fc\u015f v\u0259 istefa vermi\u015fdi&#187;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>H\u00f6rm\u0259tli tarix\u00e7i alim, d\u0259y\u0259rli Firdovsiy\u0259 \u018fhm\u0259dova yaz\u0131r: &#171;1920-ci il yanvar\u0131n 11-d\u0259 Antanta Ali \u015euras\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcstq\u0259illiyi de-fakto tan\u0131nanda, o x\u0259b\u0259ri xarici i\u015fl\u0259r naziri statusunda Az\u0259rbaycan parlamentin\u0259 F\u0259t\u0259li xan bildirdi. F\u0259rt\u0259li xan bu x\u0259b\u0259rin d\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131lmas\u0131ndan xo\u015fb\u0259xtlik duydu\u011funu yaz\u0131r&#187;.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>1920-ci ilin yanvar ay\u0131nda bol\u015fevik h\u00f6kum\u0259ti Az\u0259rbaycana t\u0259klif etdi ki, Denikin\u0259 qar\u015f\u0131 sazi\u015f ba\u011flas\u0131nlar. Xarici i\u015fl\u0259r naziri F\u0259t\u0259li Xan Xoyski, bol\u015fevik Rusiyas\u0131n\u0131n xarici i\u015fl\u0259r \u00fczr\u0259 xalq komissar\u0131 \u00c7i\u00e7erinin notas\u0131na cavab olaraq yazd\u0131 ki, sazi\u015f ba\u011flama\u011fa haz\u0131rd\u0131r, amma bunun \u00fc\u00e7\u00fcn g\u0259r\u0259k \u0259vv\u0259lc\u0259 Sovet h\u00f6kum\u0259ti Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcst\u0259qilliyini tan\u0131ya. \u00c7i\u00e7erin bu t\u0259klif\u0259 cavab verm\u0259di.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00c7i\u00e7erin 23 yanvar tarixli ikinci notas\u0131nda yen\u0259 h\u0259min m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 qay\u0131daraq, Az\u0259rbaycan\u0131 RSFSR il\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011fa d\u0259v\u0259t edir v\u0259 yaz\u0131rd\u0131 ki, biz h\u0259mi\u015f\u0259 bir s\u0259ma alt\u0131nda, bir yerd\u0259 ya\u015fam\u0131\u015f\u0131q v\u0259 yen\u0259 d\u0259 bir yerd\u0259 ya\u015famal\u0131y\u0131q. Xoyski fevral\u0131n 1-d\u0259 ona cavab\u0131nda biridir ki, biz m\u00f6vqeyimizi dedik, raz\u0131 olumurlarsa, Rusiyan\u0131n daxili i\u015fin\u0259 qar\u0131\u015fa bilm\u0259rik.<\/p>\n\n\n\n<p>1920-ci il fevral\u0131n 20-d\u0259 \u00c7i\u00e7erinin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc notas\u0131 v\u0259 mart\u0131n 7-d\u0259 Xoyskinin cavab\u0131 eyni m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 h\u0259sr olunub. Mart\u0131n ax\u0131r\u0131nda \u00c7i\u00e7erin sonuncu notas\u0131n\u0131 g\u00f6nd\u0259rib, aprelin 27-d\u0259 Xoyski Az\u0259rbaycan parlamentind\u0259 cavab notas\u0131n\u0131 oxuyark\u0259n i\u015f\u011fal\u00e7\u0131 ruslar\u0131n Bak\u0131ya yax\u0131nla\u015fd\u0131\u011f\u0131 x\u0259b\u0259ri al\u0131nl\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>O d\u00f6vr\u00fcn s\u0259n\u0259dl\u0259rind\u0259 yaz\u0131l\u0131r ki, iclasda m\u00fczakir\u0259l\u0259r zaman\u0131 Xan Xoyski \u0259lini stola vuraraq &#171;Biz ruslara qar\u015f\u0131 sava\u015fmal\u0131y\u0131q, biz Az\u0259rbaycan\u0131n istiqlaliyy\u0259tini kim\u0259s\u0259 ver\u0259si deyilik&#187;. Sonra \u0259s\u0259bi halda aya\u011fa duraraq R\u0259sulzad\u0259y\u0259 &#171;Biz bu istiqlaliyy\u0259ti el\u0259 bel\u0259 \u0259ld\u0259 etm\u0259mi\u015fik, kim\u0259s\u0259 ver\u0259si deyilik&#187; deyib.<\/p>\n\n\n\n<p>Parlament \u00fczv\u00fc, kommunistl\u0259rl\u0259 dan\u0131\u015f\u0131q aparmaq \u00fc\u00e7\u00fcn yarad\u0131lm\u0131\u015f komissiyan\u0131n s\u0259dri Hacinski is\u0259 bunlar\u0131 e\u015fitmirmi\u015f kimi aya\u011fa qalxaraq m\u0259lumat verib ki, ax\u015fam saat 7-y\u0259 kimi hakimiyy\u0259t kommunistl\u0259r\u0259 t\u0259hvil verilm\u0259lidir. \u018fg\u0259r onlar\u0131n \u015f\u0259rti q\u0259bul olunsa, bol\u015fevik ordusu Bak\u0131ya daxil olmayacaq. B\u00fct\u00fcn m\u0259murlar \u00f6z v\u0259zif\u0259l\u0259rind\u0259 qalacaqlar. Yaln\u0131z h\u00f6kum\u0259t \u00fczvl\u0259ri d\u0259yi\u015fdiril\u0259c\u0259k v\u0259 onlar\u0131n da yerini yaln\u0131z az\u0259rbaycanl\u0131lar, az\u0259rbaycanl\u0131 kommunistl\u0259r tutacaq. Parlamentd\u0259 t\u0259msil olunan partiyalar \u00f6z f\u0259aliyy\u0259tl\u0259rini davam etdir\u0259 bil\u0259rl\u0259r, onlara v\u0259 h\u00f6kum\u0259t \u00fczvl\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 he\u00e7 bir inzibati t\u0259dbir g\u00f6r\u00fclm\u0259y\u0259c\u0259k.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>M.\u018f.R\u0259sulzad\u0259 Xan Xoyskinin q\u0259z\u0259bini g\u00f6r\u0259r\u0259r\u0259k deyir: &#171;\u018ff\u0259ndil\u0259r, m\u00f6t\u0259cazir bir ultimatum qar\u015f\u0131s\u0131nda qalm\u0131\u015f\u0131q. Burada t\u0259slimd\u0259n b\u0259hs edirl\u0259r. F\u0259q\u0259t \u0259f\u0259ndil\u0259r, t\u0259slim n\u0259 dem\u0259k? Kim\u0259 t\u0259rki m\u00f6vqe edirik? Biz\u0259 deyirl\u0259r ki, h\u00fcdudunuzu ke\u00e7\u0259n ordunun ba\u015f\u0131nda Nicati ad\u0131nda bir t\u00fcrk komandan\u0131 durmu\u015fdur. Rusiyadan g\u0259l\u0259n bu m\u00f6t\u0259caviz ordu \u0259min edirl\u0259r ki, h\u0259yat v\u0259 m\u0259mat m\u00fccadil\u0259sind\u0259 qalan T\u00fcrkiy\u0259nin xilas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn gedir. Yaland\u0131r. G\u0259l\u0259n ordu rus ordusudur. F\u0259rz\u0259n komandan\u0131 bir t\u00fcrk olsa da, yen\u0259 rusdur. \u0130stila ordusudur. Onun ist\u0259diyi 1914-c\u00fc il h\u00fcduduna qay\u0131tmaqd\u0131r. Anadolu imdad\u0131na ged\u0259c\u0259k b\u0259han\u0259siyl\u0259 yurdumuza gir\u0259n bu i\u015f\u011fal ordusu buradan bir daha \u00e7\u0131xmaq ist\u0259m\u0259y\u0259c\u0259kdir\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Xan Xoyski \u0259s\u0259bl\u0259 Hac\u0131nskiy\u0259 d\u00f6n\u00fcb y\u00fcks\u0259k s\u0259sl\u0259 deyir &#171;s\u0259n nec\u0259 inana bil\u0259rs\u0259n bu ruslara&#187; v\u0259 iclas\u0131 t\u0259rk edib evin\u0259 gedir. Bu hadis\u0259l\u0259rd\u0259n sonra F\u0259t\u0259li xan \u00f6z ail\u0259si il\u0259 birlikd\u0259 Tiflis\u0259 yollan\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>Aprelin 28-d\u0259, s\u00fcbh\u0259 yax\u0131n i\u015f\u011fal\u00e7\u0131 bol\u015fevik ordusu Bak\u0131n\u0131 tutmu\u015fdu, onun arxas\u0131nca general X\u0259lil pa\u015fan\u0131n ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lara bol\u015fevikl\u0259r\u0259 m\u00fcqavim\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259m\u0259yi t\u0259bli\u011f ed\u0259n t\u00fcrk zabitl\u0259ri g\u0259lirdi. Bol\u015fevik hiss\u0259l\u0259ri Bak\u0131n\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7ir\u0259nd\u0259n d\u0259rhal sonra S.K.Orconikidze V.\u0130.Lenin\u0259 m\u0259ruz\u0259 etmi\u015fdi: &#171;T\u00fcrk \u0259sg\u0259r v\u0259 zabitl\u0259ri inqilab\u0131n xeyrin\u0259 xeyli f\u0259al rol oynad\u0131lar\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>F\u0259t\u0259li xan Xoyski s\u0259h\u0259risi g\u00fcn ail\u0259sini g\u00f6t\u00fcr\u00fcb G\u00fcrc\u00fcstana gedir. Onunla b\u0259rab\u0259r ged\u0259n C\u00fcmhuriyy\u0259t\u00e7il\u0259r h\u0259l\u0259 i\u015f\u011fal olunmayan Tiflis \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 siyasi f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rib, b\u00f6y\u00fck d\u00f6vl\u0259tl\u0259r\u0259 m\u00fcraci\u0259tl\u0259r haz\u0131rlayaraq m\u00fcst\u0259qilliyi geri qaytarmaq \u00fc\u00e7\u00fcn i\u015fl\u0259r g\u00f6rm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131rlar. Lakin bir m\u00fcdd\u0259t sonra oradak\u0131 bol\u015fevikl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259qib olunma\u011fa ba\u015flan\u0131b.<br>&nbsp;<br>1920-ci il iyunun 19-da Xan Xoyski X\u0259lil b\u0259y Xasm\u0259mm\u0259dovla Tiflisd\u0259 indiki Opera Teatr\u0131 binas\u0131n\u0131n yan\u0131ndan ke\u00e7\u0259rk\u0259n erm\u0259ni terror\u00e7ular\u0131 Aram Yerkayan v\u0259 Misaq Qriqoryan t\u0259r\u0259find\u0259n sui-q\u0259sd\u0259 m\u0259ruz qal\u0131r. N\u0259tic\u0259d\u0259 F\u0259t\u0259li xan k\u00fcr\u0259yind\u0259n ald\u0131\u011f\u0131 iki g\u00fcll\u0259 yaras\u0131na g\u00f6r\u0259 d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fir, Xasm\u0259mm\u0259dov is\u0259 yaralan\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>F\u0259t\u0259li xan indiki Tiflis botanika ba\u011f\u0131n\u0131n \u0259razisind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n k\u00f6hn\u0259 m\u00fcs\u0259lman q\u0259birstanl\u0131\u011f\u0131nda d\u0259fn edilib. Onun d\u0259fn m\u0259rasimini Tiflisd\u0259ki \u0130ran konsullu\u011fu h\u0259yata ke\u00e7irib. M. F. Axundovun yan\u0131nda d\u0259fn edilib.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u00f6y\u00fck \u00dczeyir b\u0259y Xan Xoyski haqq\u0131nda yaz\u0131r: &#171;Taxta par\u00e7alar\u0131ndan yaranm\u0131\u015f g\u0259mini f\u0131rt\u0131nal\u0131 bir g\u00fcnd\u0259 el\u0259 idar\u0259 etm\u0259k laz\u0131m idi ki, da\u011fa-da\u015fa \u00e7arpmadan onu f\u0131rt\u0131na yatanad\u0259k salamat saxlaya bil\u0259s\u0259n&#8230; Bax, F\u0259t\u0259li xan Xoylu bu i\u015fi g\u00f6r\u0259 bildi&#187;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Ruhu \u015fad olsun!<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Zaur Aliyev, dosent<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycan tarixinin \u0259n g\u00f6rk\u0259mli \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n biri d\u0259 F\u0259t\u0259li xan Xoyski olub. F\u0259t\u0259li Xan Xoyski 1875-ci il dekabr\u0131n 7-d\u0259 \u015e\u0259ki \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 d\u00fcnyaya g\u0259lib. Atas\u0131 \u0130sk\u0259nd\u0259r<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":99739,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3,7],"tags":[],"class_list":["post-99738","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gundm","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/99738","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=99738"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/99738\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":99740,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/99738\/revisions\/99740"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/99739"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=99738"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=99738"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=99738"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}