{"id":99750,"date":"2024-05-26T10:00:00","date_gmt":"2024-05-26T06:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=99750"},"modified":"2024-05-26T11:07:12","modified_gmt":"2024-05-26T07:07:12","slug":"bu-gun-xalq-yazicisi-ilyas-ef%c9%99ndiyevin-dogum-gunudur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=99750","title":{"rendered":"Bu g\u00fcn Xalq yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 \u0130lyas \u018ff\u0259ndiyevin do\u011fum g\u00fcn\u00fcd\u00fcr"},"content":{"rendered":"\n<p>Yaratd\u0131\u011f\u0131 \u0259s\u0259rl\u0259rl\u0259 oxucunu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrm\u0259k, hissl\u0259rin\u0259 hakim k\u0259silm\u0259k, onu g\u00f6z\u0259llikl\u0259r al\u0259min\u0259 \u00e7\u0259kib aparmaq, haqq-\u0259dal\u0259t u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259y\u0259 ruhland\u0131rmaq, h\u0259qiq\u0259tin tap\u0131lmas\u0131nda h\u0259r k\u0259s\u0259 yard\u0131m\u00e7\u0131 olmaq kimi ali keyfiyy\u0259tl\u0259r az-az q\u0259l\u0259m sahibin\u0259 n\u0259sib olur. D\u0259rin m\u0259na tutumu, ictimai fikr\u0259 hakim k\u0259silm\u0259k g\u00fcc\u00fc il\u0259 bir-birini tamamlayan, XX \u0259sr Az\u0259rbaycan c\u0259miyy\u0259ti h\u0259yat\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rini g\u00fczg\u00fc kimi \u0259ks etdir\u0259n aktual \u0259s\u0259rl\u0259ri il\u0259 xalq\u0131n m\u0259h\u0259bb\u0259tini qazanan \u0130lyas \u018ff\u0259ndiyev bel\u0259 xo\u015fb\u0259xt taleli s\u0259n\u0259tkarlardand\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu g\u00fcn nasir, dramaturq, \u018fm\u0259kdar inc\u0259s\u0259n\u0259t xadimi, D\u00f6vl\u0259t m\u00fckafat\u0131 laureat\u0131, Xalq yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 \u0130lyas \u018ff\u0259ndiyevin anadan olmas\u0131ndan 110 il \u00f6t\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu g\u00f6rk\u0259mli yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131 v\u0259 dramaturqu xat\u0131rlayark\u0259n ulu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin onun haqq\u0131nda dediyi s\u00f6zl\u0259r yada d\u00fc\u015f\u00fcr: \u201c\u0130lyas \u018ff\u0259ndiyev Az\u0259rbaycan teatr\u0131na \u00e7ox b\u00f6y\u00fck t\u00f6hf\u0259l\u0259r veribdir, b\u00f6y\u00fck xidm\u0259tl\u0259r g\u00f6st\u0259ribdir, \u00e7ox d\u0259y\u0259rli \u0259s\u0259rl\u0259r yarad\u0131bd\u0131r. Onun yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 ba\u015fqa c\u0259h\u0259tl\u0259rl\u0259 yana\u015f\u0131, bir d\u0259 ona g\u00f6r\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tlidir ki, o, \u00f6z \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 h\u0259m Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n tarixinin \u00e7ox m\u00fch\u00fcm s\u0259hif\u0259l\u0259rini \u0259d\u0259biyyat, teatr vasit\u0259sil\u0259 bug\u00fcnk\u00fc n\u0259sill\u0259r\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131bd\u0131r, h\u0259m d\u0259 \u00f6z \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 m\u00fcasir h\u0259yat\u0131m\u0131z\u0131n m\u00fcsb\u0259t v\u0259 m\u0259nfi c\u0259h\u0259tl\u0259rini \u00e7ox g\u00f6z\u0259l t\u0259svir edibdir\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Vaxtil\u0259 Ulu \u00d6nd\u0259rin g\u00f6rk\u0259mli nasir v\u0259 dramaturq \u0130lyas \u018ff\u0259ndiyev haqq\u0131nda dediyi bu s\u00f6zl\u0259r, Xalq yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131na verilmi\u015f y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tin g\u00f6st\u0259ricisidir.<\/p>\n\n\n\n<p>Milli n\u0259srimizin, dramaturgiyam\u0131z\u0131n, teatr s\u0259n\u0259timizin, \u0259d\u0259bi-t\u0259nqidi-ictimai fikrimizin inki\u015faf\u0131nda \u0259v\u0259zsiz xidm\u0259tl\u0259ri il\u0259 se\u00e7il\u0259n \u0130lyas \u018ff\u0259ndiyev h\u0259m Sovet \u0130ttifaq\u0131, h\u0259m d\u0259 m\u00fcst\u0259qillik d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n \u0259n g\u00f6rk\u0259mli yaz\u0131\u00e7\u0131lar\u0131ndan biri olub.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fd\u0259biyyat\u0131m\u0131zda lirik-psixoloji \u00fcslubun yarad\u0131c\u0131lar\u0131ndan biri, yeni obrazlar, x\u00fcsus\u0259n qad\u0131n obrazlar\u0131n\u0131n mahir yarad\u0131c\u0131s\u0131, dramaturgiya v\u0259 teatr tariximizd\u0259 \u201c\u0130lyas \u018ff\u0259ndiyev teatr\u0131\u201dn\u0131n banisi kimi estetik amill\u0259r \u0259d\u0259bi-n\u0259z\u0259ri fikir tarixind\u0259 \u0130lyas \u018ff\u0259ndiyev fenomenini m\u00fc\u0259yy\u0259n edir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130lyas \u018ff\u0259ndiyev 1914-c\u00fc il may\u0131n 26-da F\u00fczuli \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 d\u00fcnyaya g\u00f6z a\u00e7\u0131b. Yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n ulu babalar\u0131n\u0131n bir qolu tacir n\u0259slin\u0259 m\u0259nsub, dig\u0259r qolu is\u0259 ruhani t\u0259hsili alm\u0131\u015f savadl\u0131 axund v\u0259 \u00fcl\u0259malar, Qaraba\u011fda tan\u0131nan, kas\u0131ba \u0259l tutan, xeyirxah v\u0259 alic\u0259nab insanlar olublar.<\/p>\n\n\n\n<p>Yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n babas\u0131 Bayram b\u0259y d\u00f6vl\u0259t idar\u0259l\u0259rind\u0259 m\u0259mur i\u015fl\u0259yib, Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u015eu\u015fada q\u0259za r\u0259isi v\u0259zif\u0259sind\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131b. \u00d6t\u0259n \u0259srin 30-cu ill\u0259rinin tufan\u0131 \u018ff\u0259ndiyevl\u0259r ail\u0259sind\u0259n d\u0259 yan ke\u00e7m\u0259yib, yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n atas\u0131 M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018ff\u0259ndiyev\u0259 \u201ckulak\u201d dam\u011fas\u0131 vurulub. Arams\u0131z t\u0259qibl\u0259r\u0259, t\u0259zyiql\u0259r\u0259 tab g\u0259tirm\u0259y\u0259n M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018ff\u0259ndiyev 1934-c\u00fc ild\u0259, 50 ya\u015f\u0131nda d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fib.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130lyas \u018ff\u0259ndiyevin bir g\u0259nc kimi formala\u015fmas\u0131nda, onda kitaba, \u0259d\u0259biyyata, \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259, m\u00fctali\u0259y\u0259 maraq oyanmas\u0131nda anas\u0131 Bilqeyis xan\u0131m\u0131n \u0259v\u0259zsiz xidm\u0259tl\u0259ri var. O, \u00f6m\u00fcr-g\u00fcn yolda\u015f\u0131n\u0131n v\u0259fat\u0131ndan sonra \u00f6vlad\u0131na m\u00fc\u0259llim, yolda\u015f, h\u0259m d\u0259 ata \u0259v\u0259zi olub.<\/p>\n\n\n\n<p>G\u0259l\u0259c\u0259yin m\u0259\u015fhur yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 h\u0259l\u0259 u\u015faq ya\u015flar\u0131ndan z\u0259hm\u0259t\u0259 al\u0131\u015f\u0131b, m\u00fctali\u0259y\u0259 b\u00f6y\u00fck maraq g\u00f6st\u0259rib. 1921-ci ild\u0259 birinci sinf\u0259 ged\u0259n \u0130lyas 1930-cu ild\u0259 pedaqoji t\u0259may\u00fcll\u00fc iki d\u0259r\u0259c\u0259li orta m\u0259kt\u0259bi \u0259la qiym\u0259tl\u0259rl\u0259 bitirib. O, 1933-c\u00fc ild\u0259 V.\u0130.Lenin ad\u0131na Az\u0259rbaycan Pedaqoji \u0130nstitutunun \u018fd\u0259biyyat fak\u00fclt\u0259sinin \u0259yani \u015f\u00f6b\u0259sin\u0259 daxil olub, 1938-ci ild\u0259 bu ali t\u0259hsil oca\u011f\u0131n\u0131n Co\u011frafiya fak\u00fclt\u0259sinin qiyabi \u015f\u00f6b\u0259sini bitirib. H\u0259min ilin ax\u0131rlar\u0131ndan \u0130lyas \u018ff\u0259ndiyev Bak\u0131da \u201cYeni yol\u201d, \u201cKommunist\u201d v\u0259 \u201c\u018fd\u0259biyyat q\u0259zeti\u201d redaksiyalar\u0131nda i\u015fl\u0259yib. Onun ilk m\u0259tbu \u0259s\u0259ri olan \u201cBuruqlar aras\u0131nda\u201d o\u00e7erki 1938-ci ilin noyabr\u0131nda, el\u0259c\u0259 d\u0259 \u201cBerlind\u0259 bir gec\u0259\u201d adl\u0131 ilk hekay\u0259si \u201c\u018fd\u0259biyyat q\u0259zeti\u201dnin 1939-cu il 26 yanvar tarixli n\u00f6mr\u0259sind\u0259 d\u0259rc olunub.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130lyas \u018ff\u0259ndiyevin 1939-cu ild\u0259 n\u0259\u015fr edilmi\u015f \u201cK\u0259ndd\u0259n m\u0259ktublar\u201d kitab\u0131 onu oxuculara tan\u0131td\u0131r\u0131b. Yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n ilk hekay\u0259l\u0259r kitab\u0131 onun orijinal f\u0259rdi ifad\u0259 t\u0259rzinin g\u00f6st\u0259ricisi, daha sonra q\u0259l\u0259m\u0259 ald\u0131\u011f\u0131 \u201cAyd\u0131nl\u0131q gec\u0259l\u0259r\u201d is\u0259 m\u00fc\u0259llifin \u0259d\u0259bi-estetik g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259rinin \u0259sas\u0131 kimi o d\u00f6vr\u00fcn \u0259d\u0259bi prosesinin maraql\u0131 n\u00fcmun\u0259l\u0259ridir.<\/p>\n\n\n\n<p>O, 1943-c\u00fc ild\u0259 Mehdi H\u00fcseynl\u0259 birlikd\u0259 ilk dram \u0259s\u0259ri olan \u201c\u0130ntizar\u201d pyesini yaz\u0131b v\u0259 bununla da yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycan milli teatr\u0131 il\u0259 50 ild\u0259n \u00e7ox davam etmi\u015f s\u0131x yarad\u0131c\u0131l\u0131q \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u0259sas\u0131 qoyulub. \u00d6t\u0259n \u0259srin 40-c\u0131 ill\u0259rinin sonunda o, art\u0131q \u00f6z\u00fcn\u00fc nasir v\u0259 dramaturq kimi tan\u0131d\u0131b, \u0259s\u0259rl\u0259ri haqq\u0131nda m\u0259tbuatda yaz\u0131lar d\u0259rc olunub.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130lyas \u018ff\u0259ndiyevin bir g\u0259nc kimi yeti\u015fm\u0259sind\u0259, m\u00fctali\u0259y\u0259, \u0259d\u0259biyyata, elm\u0259 b\u00f6y\u00fck maraq g\u00f6st\u0259rm\u0259sind\u0259, h\u0259r \u015feyd\u0259n \u0259vv\u0259l ail\u0259 t\u0259rbiy\u0259sinin \u00e7ox m\u00fch\u00fcm t\u0259siri olub. H\u0259m\u00e7inin onun oxudu\u011fu v\u0259 d\u0259rs dediyi m\u0259kt\u0259bin kollektivi, boya-ba\u015fa \u00e7atd\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lg\u0259nin ictimai-m\u0259d\u0259ni m\u00fchiti, g\u0259nclik ill\u0259rind\u0259 b\u00f6y\u00fck h\u0259v\u0259sl\u0259 m\u00fctali\u0259 etdiyi \u201cQ\u0131z\u0131l Araz\u201d adl\u0131 rayon q\u0259zeti, i\u015fl\u0259diyi m\u0259tbuat orqanlar\u0131, Bak\u0131 \u0259d\u0259bi m\u00fchiti onun yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131na \u00e7ox b\u00f6y\u00fck t\u0259sir g\u00f6st\u0259rib. Habel\u0259 Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Radio Komit\u0259sind\u0259, Bak\u0131 kinostudiyas\u0131nda, \u201cAz\u0259rn\u0259\u015fr\u201dd\u0259 \u00e7al\u0131\u015fark\u0259n \u0259d\u0259bi ictimaiyy\u0259tl\u0259 bilavasit\u0259 t\u0259masda olub, d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc daim art\u0131r\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130lyas \u018ff\u0259ndiyev \u00e7ox\u015fax\u0259li yarad\u0131c\u0131l\u0131q yolu ke\u00e7mi\u015f s\u0259n\u0259tkarlardand\u0131r. \u018fg\u0259r biz onun h\u0259yat v\u0259 yarad\u0131c\u0131l\u0131q yolunun h\u0259r hans\u0131 ilini, yaxud q\u0131sa bir d\u00f6vr\u00fcn\u00fc xronoloji ard\u0131c\u0131ll\u0131qla izl\u0259s\u0259k, maraql\u0131 m\u0259nz\u0259r\u0259nin \u015fahidi olar\u0131q. Yaz\u0131\u00e7\u0131 eyni d\u00f6vr \u0259rzind\u0259 hekay\u0259l\u0259r yazmaqla yana\u015f\u0131, istedadl\u0131 dramaturq kimi d\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rib, irih\u0259cmli roman v\u0259 povestl\u0259rl\u0259 b\u0259rab\u0259r, o\u00e7erk v\u0259 m\u0259qal\u0259l\u0259r d\u0259 \u0259rs\u0259y\u0259 g\u0259tirmi\u015f, konfrans v\u0259 qurultaylarda m\u0259ruz\u0259l\u0259rl\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f edib. Yaz\u0131\u00e7\u0131 \u0259d\u0259biyyat\u0131n b\u00fct\u00fcn janrlar\u0131nda kamil s\u0259n\u0259t n\u00fcmun\u0259l\u0259ri yarad\u0131b ki, bu da onun s\u0259n\u0259t palitras\u0131n\u0131n m\u00fcxt\u0259lif \u00e7alarlar\u0131ndan, d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn geni\u015fliyi v\u0259 yarad\u0131c\u0131l\u0131q intellektind\u0259n x\u0259b\u0259r verir.<\/p>\n\n\n\n<p>XX \u0259sr Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n \u0259v\u0259zolunmaz simalar\u0131ndan biri kimi tarix\u0259 d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f \u0130lyas \u018ff\u0259ndiyevin z\u0259ngin n\u0259srin\u0259 \u201cS\u00f6y\u00fcdl\u00fc arx\u201d, \u201cK\u00f6rp\u00fcsalanlar\u201d, \u201cDa\u011flar arxas\u0131nda \u00fc\u00e7 dost\u201d, \u201cSar\u0131k\u00f6yn\u0259kl\u0259 Valehin na\u011f\u0131l\u0131\u201d, \u201cGeriy\u0259 baxma, qoca\u201d, \u201c\u00dc\u00e7at\u0131lan\u201d v\u0259 dig\u0259r roman v\u0259 povestl\u0259ri, dramaturgiyas\u0131na \u201c\u0130\u015f\u0131ql\u0131 yollar\u201d, \u201cBahar sular\u0131\u201d, \u201cAtayevl\u0259r ail\u0259si\u201d, \u201cS\u0259n h\u0259mi\u015f\u0259 m\u0259niml\u0259s\u0259n\u201d, \u201cM\u0259nim g\u00fcnah\u0131m\u201d, \u201cUnuda bilmir\u0259m\u201d, \u201cM\u0259hv olmu\u015f g\u00fcnd\u0259likl\u0259r\u201d, \u201cQ\u0259rib\u0259 o\u011flan\u201d, \u201cMahn\u0131 da\u011flarda qald\u0131\u201d, \u201cBa\u011flardan g\u0259l\u0259n s\u0259s\u201d v\u0259 s. daxildir. O, pyesl\u0259ri il\u0259 teatr s\u0259n\u0259timizd\u0259 yeni bir m\u0259rh\u0259l\u0259 a\u00e7\u0131b. \u018fdibin q\u0259hr\u0259manlar\u0131 \u00fclvi m\u0259qs\u0259dl\u0259ri, m\u00fcbarizliyi, xarakterl\u0259rinin b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fc, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 hissl\u0259rin, duy\u011fular\u0131n t\u0259biiliyi il\u0259 yadda\u015flara h\u0259kk olunub. Q\u0259tiyy\u0259tl\u0259 dey\u0259 bil\u0259rik ki, 60-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 s\u0259hn\u0259y\u0259 g\u0259l\u0259n g\u0259ncl\u0259rin p\u00fcxt\u0259l\u0259\u015fm\u0259sind\u0259 \u0130lyas \u018ff\u0259ndiyevin z\u0259ngin dramaturgiyas\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fck rolu var. \u018fdibin pyesl\u0259ri \u00f6z fikir z\u0259nginliyi, qald\u0131r\u0131lan probleml\u0259r il\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259 tama\u015fa\u00e7\u0131da maraq oyad\u0131r. Onun \u0259s\u0259rl\u0259rinin ekranlara yol a\u00e7mas\u0131 da bu bax\u0131mdan qa\u00e7\u0131lmaz idi.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan teatr poetikas\u0131 b\u0259dii-estetik d\u0259y\u0259rini geni\u015f m\u0259nada \u201c\u0130lyas \u018ff\u0259ndiyev teatr\u0131\u201dnda tap\u0131b. \u018fdib \u00f6z\u00fcn\u00fcn \u201cMahn\u0131 da\u011flarda qald\u0131\u201d, \u201cXur\u015fidbanu Nat\u0259van\u201d, \u201c\u015eeyx M\u0259h\u0259mm\u0259d Xiyabani\u201d, \u201cH\u00f6kmdar v\u0259 q\u0131z\u0131\u201d v\u0259 dig\u0259r tarixi dramlar\u0131 il\u0259 xalq\u0131m\u0131z\u0131n milli azadl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 m\u00fcst\u0259qilliyi u\u011frunda apard\u0131\u011f\u0131 m\u00fcbariz\u0259nin, istiqlal m\u0259fkur\u0259sinin, azadl\u0131q h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n, milli birliyin v\u0259 m\u00fcst\u0259qilliyin b\u0259dii t\u0259r\u0259nn\u00fcm\u00e7\u00fcs\u00fcn\u0259 \u00e7evrilib.<\/p>\n\n\n\n<p>Altm\u0131\u015f ild\u0259n \u00e7ox yarad\u0131c\u0131l\u0131q yolu ke\u00e7mi\u015f g\u00f6rk\u0259mli s\u0259n\u0259tkar 90-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 d\u0259 m\u0259hsuldar bir yaz\u0131\u00e7\u0131 kimi yaz\u0131b-yarad\u0131b, sovet rejimi ill\u0259rind\u0259, partiya qada\u011falar\u0131 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 dey\u0259 v\u0259 yaza bilm\u0259diyi bir s\u0131ra m\u00f6vzular\u0131 yeni zaman\u0131n kontekstind\u0259 oxuculara t\u0259qdim edib. O, \u201cHac\u0131 Axundun c\u0259nn\u0259t ba\u011f\u0131 nec\u0259 oldu\u201d hekay\u0259sini, \u201cXan q\u0131z\u0131 G\u00fcls\u0259nub\u0259rl\u0259 tarz\u0259n Sad\u0131qcan\u0131n na\u011f\u0131l\u0131\u201d povestini d\u0259rc etdirib, \u201cT\u0259nha iyd\u0259 a\u011fac\u0131\u201d, \u201cD\u0259lil\u0259r v\u0259 a\u011f\u0131ll\u0131lar\u201d \u201cH\u00f6kmdar v\u0259 q\u0131z\u0131\u201d v\u0259 dig\u0259r pyesl\u0259rini tama\u015faya qoydurub, bir s\u0131ra yeni kitablar\u0131n\u0131 n\u0259\u015fr etdirib.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131nda he\u00e7 bir dramaturq \u0130lyas \u018ff\u0259ndiyev q\u0259d\u0259r teatrla uzunm\u00fcdd\u0259tli f\u0259al yarad\u0131c\u0131l\u0131q \u0259laq\u0259si qurmay\u0131b. Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Akademik Milli Dram Teatr\u0131nda yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn pyesl\u0259rin\u0259 s\u0259hn\u0259 h\u0259yat\u0131 verilib.<\/p>\n\n\n\n<p>1990-c\u0131 ild\u0259 \u0130stanbul v\u0259 Ankara s\u0259hn\u0259l\u0259rind\u0259 \u201cBizim q\u0259rib\u0259 taleyimiz\u201d v\u0259 \u201cSevgilil\u0259rin c\u0259h\u0259nn\u0259md\u0259 v\u00fcsal\u0131\u201d m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259tl\u0259 oynan\u0131l\u0131b, bu \u0259s\u0259rl\u0259r haqq\u0131nda T\u00fcrkiy\u0259 m\u0259tbuat\u0131 onlarla m\u0259qal\u0259 d\u0259rc edib.<\/p>\n\n\n\n<p>Xalq\u0131n tarix\u0259n qar\u015f\u0131la\u015fd\u0131\u011f\u0131 taley\u00fckl\u00fc hadis\u0259l\u0259rd\u0259 \u0259n m\u00fch\u00fcm siyasi v\u0259 m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259rin, qalibiyy\u0259t v\u0259 faci\u0259nin b\u00f6y\u00fck v\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131q yan\u011f\u0131s\u0131 il\u0259 b\u0259dii t\u0259hlilini \u0130lyas \u018ff\u0259ndiyevin m\u00fcraci\u0259t etdiyi \u0259d\u0259bi janrlar\u0131n h\u0259r birind\u0259 g\u00f6rm\u0259k olar. Epik v\u0259 dramatik n\u00f6vl\u0259rin daxili poetik g\u00fcc\u00fcn\u00fc eyni ustal\u0131qla \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xaran yaz\u0131\u00e7\u0131 oxucunu tarixi dinl\u0259m\u0259y\u0259, xat\u0131rlama\u011fa v\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259y\u0259 vadar edir. Onun \u201cGeriy\u0259 baxma, qoca\u201d, \u201c\u00dc\u00e7at\u0131lan\u201d, \u201cNat\u0259van\u201d, \u201cH\u00f6kmdar v\u0259 q\u0131z\u0131\u201d kimi \u0259s\u0259rl\u0259ri yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n tarixi m\u00f6vzunu i\u015fl\u0259m\u0259kd\u0259 \u0259sas b\u0259dii-estetik m\u0259qs\u0259dini b\u0259yan edir: xalq \u00f6z tarixi d\u0259y\u0259rl\u0259ri il\u0259 g\u00fccl\u00fc v\u0259 yenilm\u0259zdir. Bu m\u0259nada \u0130lyas \u018ff\u0259ndiyevin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 yeni d\u00f6vr Az\u0259rbaycan tarixinin b\u0259dii salnam\u0259sidir.<\/p>\n\n\n\n<p>Yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 boyu hakim ideologiyan\u0131 t\u0259r\u0259nn\u00fcm etm\u0259y\u0259n \u0259dib o d\u00f6vrd\u0259 \u0259d\u0259biyyatda yasaq olan C\u0259nubi Az\u0259rbaycan v\u0259 m\u00fchacir\u0259t m\u00f6vzular\u0131nda \u0259s\u0259rl\u0259r yaz\u0131b, \u201cT\u0259nha iyd\u0259 a\u011fac\u0131\u201d pyesi il\u0259 ilk d\u0259f\u0259 m\u00fchacir\u0259t m\u00f6vzusunu \u0259d\u0259biyyata g\u0259tirib.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u0259n\u0259tkar\u0131n yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda Qaraba\u011f m\u00f6vzusu da \u0259sas yer tutub. O, nam\u0259rd qon\u015fular\u0131m\u0131z\u0131n \u00f6t\u0259n \u0259srin 90-c\u0131 ill\u0259rind\u0259n ba\u015flayan x\u0259yan\u0259tkarl\u0131qlar\u0131n\u0131, i\u015f\u011fal\u00e7\u0131l\u0131q h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rini d\u0259rin narahatl\u0131q, v\u0259t\u0259nda\u015f yan\u011f\u0131s\u0131 il\u0259 izl\u0259yib, \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 Qaraba\u011f\u0131n q\u0259dim tarixini \u0259ks etdirib.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u0259yat hadis\u0259l\u0259rini b\u00fct\u00fcn inc\u0259likl\u0259rin\u0259 q\u0259d\u0259r t\u0259r\u0259nn\u00fcm ed\u0259n, onlar\u0131 d\u0259rin b\u0259dii t\u0259hlil s\u00fczg\u0259cind\u0259n ke\u00e7irib \u00fcmumil\u0259\u015fdir\u0259n, s\u0259lis, t\u0259bii dill\u0259 oxuculara \u00e7atd\u0131ran \u0130lyas \u018ff\u0259ndiyev h\u0259m d\u0259 \u015fairan\u0259 ruha, poetik ifad\u0259 t\u0259rzin\u0259 malik s\u0259n\u0259tkard\u0131r. Onun yaz\u0131\u00e7\u0131 dili v\u0259 b\u0259dii \u00fcslubu \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131zda yeni bir \u0259d\u0259bi m\u0259kt\u0259b s\u0259viyy\u0259sin\u0259 y\u00fcks\u0259lib.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130lyas \u018ff\u0259ndiyevin \u0259s\u0259rl\u0259rinin dilinin s\u0259lisliyi, s\u00fcjet x\u0259ttinin ax\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 insan\u0131 \u0259s\u0259ri bir n\u0259f\u0259s\u0259 oxuma\u011fa s\u00f6vq edir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fs\u0259rl\u0259rinin \u0259ks\u0259riyy\u0259tini sovet d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 yazm\u0131\u015f \u0130lyas \u018ff\u0259ndiyev sad\u0259 insanlar\u0131n h\u0259yat\u0131n\u0131, onlar\u0131n m\u0259h\u0259bb\u0259tini, arzu v\u0259 ist\u0259kl\u0259rini b\u00f6y\u00fck ustal\u0131qla q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131b. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 onun \u0259s\u0259rl\u0259ri indi d\u0259 co\u011frafi s\u0259rh\u0259dl\u0259ri adlayaraq, yeni-yeni oxucu auditoriyalar\u0131n\u0131n sevgisini qazanmaqdad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Z\u0259ngin yarad\u0131c\u0131l\u0131q yolu ke\u00e7mi\u015f b\u00f6y\u00fck s\u0259n\u0259tkar \u0130lyas \u018ff\u0259ndiyev 1996-c\u0131 il oktyabr\u0131n 3-d\u0259 Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fib v\u0259 F\u0259xri xiyabanda d\u0259fn olunub.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fd\u0259biyyat\u0131m\u0131z\u0131n v\u0259 teatr\u0131m\u0131z\u0131n inki\u015faf\u0131nda \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus yeri olan \u0130lyas \u018ff\u0259ndiyevin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 d\u00f6vl\u0259timiz t\u0259r\u0259find\u0259n daim y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tl\u0259ndirilir. H\u0259l\u0259 \u00fcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyevin m\u00fcvafiq S\u0259r\u0259ncam\u0131 il\u0259 \u0130lyas \u018ff\u0259ndiyevin anadan olmas\u0131n\u0131n 80 illik yubileyi d\u00f6vl\u0259t s\u0259viyy\u0259sind\u0259 qeyd olunub.<\/p>\n\n\n\n<p>G\u00f6rk\u0259mli s\u0259n\u0259tkar\u0131n v\u0259fat\u0131ndan sonra onun xatir\u0259si \u0259b\u0259dil\u0259\u015fdirilib, \u0130\u00e7\u0259ri\u015f\u0259h\u0259rd\u0259ki k\u00fc\u00e7\u0259l\u0259rd\u0259n birin\u0259 v\u0259 n\u00fcfuzlu \u201cElitar\u201d Gimnaziyaya \u0130lyas \u018ff\u0259ndiyevin ad\u0131 verilib.<\/p>\n\n\n\n<p>Ulu \u00d6nd\u0259rin m\u00fcvafiq S\u0259r\u0259ncam\u0131 il\u0259 \u0130lyas \u018ff\u0259ndiyevin \u201cSe\u00e7ilmi\u015f \u0259s\u0259rl\u0259ri\u201dnin yeddi, Az\u0259rbaycan Prezidenti \u0130lham \u018fliyevin S\u0259r\u0259ncam\u0131 il\u0259 \u00fc\u00e7cildliyi n\u0259\u015fr edilib. \u018fdibin \u0259s\u0259rl\u0259ri son ill\u0259r rus, t\u00fcrk v\u0259 dig\u0259r dill\u0259rd\u0259 d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 n\u0259\u015fr olunub, yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 haqq\u0131nda monoqrafiyalar, doktorluq, namiz\u0259dlik dissertasiyalar\u0131 yaz\u0131l\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u00f6y\u00fck s\u0259n\u0259tkar\u0131n yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131na g\u00f6st\u0259ril\u0259n diqq\u0259ti davam etdir\u0259n Prezident \u0130lham \u018fliyevin S\u0259r\u0259ncam\u0131 il\u0259 \u0130lyas \u018ff\u0259ndiyevin 90 illik yubileyi geni\u015f \u015f\u0259kild\u0259 qeyd olunub.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u00f6vl\u0259timizin ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n \u201c\u0130lyas \u018ff\u0259ndiyevin 100 illik yubileyinin ke\u00e7irilm\u0259si haqq\u0131nda\u201d 2014-c\u00fc il 16 yanvar tarixli S\u0259r\u0259ncam\u0131 il\u0259 Bak\u0131da v\u0259 rayonlarda g\u00f6rk\u0259mli nasir v\u0259 dramaturqun yubileyin\u0259 h\u0259sr olunmu\u015f silsil\u0259 t\u0259dbirl\u0259r ke\u00e7irilib.<\/p>\n\n\n\n<p>Yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n \u0259s\u0259rl\u0259ri b\u0259\u015f\u0259ri m\u00f6vzulara h\u0259sr olundu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn rus, t\u00fcrk v\u0259 dig\u0259r dill\u0259r\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259 olunub, Avropan\u0131n n\u00fcfuzlu teatrlar\u0131nda s\u0259hn\u0259y\u0259 qoyulub. Onun anadan olmas\u0131n\u0131n 100 illiyi UNESCO-da t\u0259nt\u0259n\u0259li \u015f\u0259kild\u0259 qeyd edilib.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fs\u0259rl\u0259rinin b\u0259dii-f\u0259ls\u0259fi fikir d\u0259rinliyi, y\u00fcks\u0259k m\u0259n\u0259vi-\u0259xlaqi d\u0259y\u0259rl\u0259r\u0259 malik q\u0259hr\u0259manlar\u0131 il\u0259 \u0130lyas \u018ff\u0259ndiyev Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259d\u0259bi v\u0259 m\u0259d\u0259ni m\u00fchitind\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259ya\u015far olacaq.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Yaratd\u0131\u011f\u0131 \u0259s\u0259rl\u0259rl\u0259 oxucunu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrm\u0259k, hissl\u0259rin\u0259 hakim k\u0259silm\u0259k, onu g\u00f6z\u0259llikl\u0259r al\u0259min\u0259 \u00e7\u0259kib aparmaq, haqq-\u0259dal\u0259t u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259y\u0259 ruhland\u0131rmaq, h\u0259qiq\u0259tin tap\u0131lmas\u0131nda h\u0259r k\u0259s\u0259 yard\u0131m\u00e7\u0131 olmaq kimi ali<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":99751,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-99750","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gundm"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/99750","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=99750"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/99750\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":99752,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/99750\/revisions\/99752"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/99751"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=99750"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=99750"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=99750"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}