{"id":99760,"date":"2024-05-26T23:09:29","date_gmt":"2024-05-26T19:09:29","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=99760"},"modified":"2024-05-26T23:09:31","modified_gmt":"2024-05-26T19:09:31","slug":"men-ceynenen-bir-olkenin-haqq-bagiran-sesiyem-ehm%c9%99d-cavad-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=99760","title":{"rendered":"\u00abM\u018fN \u00c7EYN\u018fN\u018fN B\u0130R \u00d6LK\u018fN\u0130N HAQQ BA\u011eIRAN S\u018fS\u0130Y\u018fM\u00bb \u2014 \u018fhm\u0259d Cavad"},"content":{"rendered":"\n<p>\u018fhm\u0259d Cavad 1892-ci il may\u0131n 5-d\u0259 G\u0259nc\u0259 q\u0259zas\u0131n\u0131n \u015e\u0259mkir dair\u0259sinin Seyf\u0259li k\u0259ndind\u0259 anadan olmu\u015fdur. G\u0259nc\u0259 ruhani seminariyas\u0131nda (1906-1912), Az\u0259rbaycan ali pedaqoji institutunun tarix v\u0259 filologiya fak\u00fclt\u0259sind\u0259 (1922-1927) t\u0259hsil alm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Quba Xalq Maarif \u015f\u00f6b\u0259sinin m\u00fcdiri (1920-1922), G\u0259nc\u0259d\u0259 Az\u0259rbaycan K\u0259nd T\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 \u0130nstitutunda Az\u0259rbaycan v\u0259 rus dill\u0259ri kafedras\u0131nda m\u00fc\u0259llim, dosent, kafedra m\u00fcdiri (1930-1933), Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t N\u0259\u015friyyat\u0131n\u0131n t\u0259rc\u00fcm\u0259 \u015f\u00f6b\u0259sind\u0259 redaktor (1934), \u201cAz\u0259rbaycanfilm\u201d studiyas\u0131nda s\u0259n\u0259dli filml\u0259r \u015f\u00f6b\u0259sinin m\u00fcdiri (1935-1936) i\u015fl\u0259mi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015eeirl\u0259ri 1913-c\u00fc ild\u0259n \u00e7ap edilmi\u015fdir. Yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011fa lirik \u015feirl\u0259 ba\u015flayan \u015fairin 1916-c\u0131 ild\u0259 \u201cQo\u015fma\u201d adl\u0131 ilk kitab\u0131 \u00e7apdan \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131r. 1919-cu ild\u0259 is\u0259 \u201cDal\u011fa\u201d adl\u0131 kitab\u0131 n\u0259\u015fr olunmu\u015fdur. Onun m\u0259\u015fhur \u201c\u0130stiqlal u\u011frunda \u015feirl\u0259r\u201d kitab\u0131 is\u0259 1928-ci ild\u0259 \u0130stanbulda burax\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fsrin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin d\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fc a\u011f\u0131r v\u0259ziyy\u0259t bir t\u00fcrk \u00f6vlad\u0131 kimi \u018fhm\u0259d Cavad\u0131 ciddi narahat etmi\u015fdir. O,klassik \u0259dib v\u0259 \u015fair pedaqoq Abdulla \u015eaiql\u0259 birlikd\u0259 k\u00f6n\u00fcll\u00fc \u0259sg\u0259r kimi \u0130stanbulda qurulan \u201cQafqaz k\u00f6n\u00fcll\u00fc hiss\u0259si\u201d s\u0131ralar\u0131na qat\u0131l\u0131r. Trakiya c\u0259bh\u0259sind\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin m\u00fcst\u0259qilliyi u\u011frunda t\u00fcrk qarda\u015flar\u0131 il\u0259 \u00e7iyin-\u00e7iyin\u0259 vuru\u015fmu\u015fdur.<a><\/a><\/p>\n\n\n\n<p>1914-c\u00fc il, birinci d\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si zaman\u0131 T\u00fcrkiy\u0259nin \u015f\u0259rq c\u0259bh\u0259sind\u0259ki d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259ri \u201cSar\u0131qam\u0131\u015f\u201d u\u011fursuzlu\u011fu il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259nmi\u015fdi. T\u00fcrkiy\u0259nin \u015f\u0259rq hiss\u0259si rus ordusunun i\u015f\u011fal\u0131na, Qars v\u0259 \u018frzurum \u0259halisi rus v\u0259 erm\u0259nil\u0259rin q\u0131r\u011f\u0131n\u0131na m\u0259ruz qalm\u0131\u015fd\u0131. Bak\u0131da yerl\u0259\u015f\u0259n \u201cAz\u0259rbaycan xeyriyy\u0259 c\u0259miyy\u0259ti\u201d T\u00fcrkiy\u0259nin \u015f\u0259rq vilay\u0259tl\u0259rind\u0259ki \u0259haliy\u0259 yard\u0131m etm\u0259kd\u0259 idi. Bu i\u015fd\u0259 \u018fhm\u0259d Cavad da yax\u0131ndan i\u015ftirak edir, Bak\u0131 il\u0259 Qars aras\u0131nda ruslar\u0131n t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri mane\u0259l\u0259r\u0259 baxmayaraq gedib-g\u0259lir, yard\u0131m i\u015fl\u0259rind\u0259 yorulmadan \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131. Qarda\u015f xalq\u0131n bu b\u0259db\u0259xt g\u00fcn\u00fcnd\u0259 Qarsda qar\u015f\u0131la\u015fd\u0131\u011f\u0131 \u00fcr\u0259k par\u00e7alayan m\u0259nz\u0259r\u0259ni b\u0259dii \u015f\u0259kild\u0259 \u201cN\u0259 g\u00f6rd\u00fcms\u0259\u201d \u015ferind\u0259 dil\u0259 g\u0259tirir:<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/kayzen.az\/uploads\/images\/01\/25\/78\/2014\/12\/12\/ac732b.jpg\" alt=\"\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>Arma\u011fan\u0131m yasl\u0131 n\u0259\u011fm\u0259,<br>Bir qu\u015f oldum, \u00e7\u0131xd\u0131m yola.<br>Getdim g\u00f6rd\u00fcm dost elind\u0259<br>N\u0259 bir s\u0259s var, n\u0259 bir layla.<\/p>\n\n\n\n<p>Sordum q\u0259rib minar\u0259d\u0259n:<br>\u201cAx\u015fam olmu\u015f, \u0259zan han\u0131?<br>Bayqu\u015f qonmu\u015f minb\u0259rl\u0259r\u0259,<br>Dey\u0259n han\u0131, duyan han\u0131?\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>Vicdan m\u0259n\u0259 \u0259mr ed\u0259r ki:<br>\u201cBel\u0259 g\u00fcnd\u0259 bayram etm\u0259\u201d.<br>Quran m\u0259n\u0259 yol g\u00f6st\u0259rir:<br>\u201cYoxsullar\u0131 m\u0259yus etm\u0259\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Son b\u0259ndd\u0259 \u018fhm\u0259d Cavad bayramdan s\u00f6z a\u00e7\u0131r. \u015eer 1915-ci il mart\u0131n 22-d\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Mart\u0131n 22-si \u201cNovruz\u201d bayram\u0131d\u0131r. Bel\u0259likl\u0259, \u018fhm\u0259d Cavad bel\u0259 bir g\u00fcnd\u0259 bayram etmir, Qarsdak\u0131 qarda\u015flar\u0131n\u0131n yas\u0131n\u0131 saxlay\u0131r. \u00c7\u00fcnki Qars rus ordular\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal edildiyi zaman oradak\u0131 t\u00fcrk soyda\u015flar\u0131 ruslar v\u0259 erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0131l\u0131ncdan ke\u00e7irilmi\u015f, Qars xarabazarl\u0131\u011fa \u00e7evrilmi\u015fdi. Yarad\u0131l\u0131\u015f\u0131ndan \u015fair do\u011fulan \u018fhm\u0259d Cavad\u0131n bu hadis\u0259d\u0259n h\u0259y\u0259canlanmamas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn deyildi. \u00c7\u00fcnki 1914-c\u00fc ild\u0259 Osmanl\u0131 d\u00f6vl\u0259tinin m\u00fcharib\u0259d\u0259 i\u015ftirak etm\u0259sind\u0259n h\u0259y\u0259canlanan \u018fhm\u0259d Cavad ill\u0259rd\u0259n b\u0259ri ad\u0131-san\u0131 an\u0131lmadan T\u00fcrkiy\u0259 radiolar\u0131nda mahn\u0131 kimi oxunan \u201cQara d\u0259niz\u201d \u015ferini yazm\u0131\u015fd\u0131 v\u0259 b\u00f6y\u00fck \u00fcmidl\u0259rl\u0259 ya\u015fam\u0131\u015fd\u0131. \u201cQara d\u0259niz\u201d \u015ferinin son b\u0259ndi bel\u0259 bitir:<\/p>\n\n\n\n<p>Dost elind\u0259n \u0259s\u0259n yell\u0259r<br>M\u0259n\u0259 \u015fer\u2026 salam s\u00f6yl\u0259r.<br>Olsun bizim b\u00fct\u00fcn ell\u0259r<br>Qurban T\u00fcrk\u00fcn bayra\u011f\u0131na.<\/p>\n\n\n\n<p>(914-c\u00fc il 15 noyabr, G\u0259nc\u0259: \u201cDal\u011fa\u201d, s\u0259h. 26, Bak\u0131, 1919).<\/p>\n\n\n\n<p>Birinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si zaman\u0131, 1915-ci ild\u0259 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 rus v\u0259 erm\u0259ni istilas\u0131na, \u00f6zba\u015fnal\u0131\u011f\u0131na qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xaraq \u201cAz\u0259rbaycan xeyriyy\u0259 c\u0259miyy\u0259ti\u201d vasit\u0259sil\u0259 vaxta\u015f\u0131r\u0131 t\u00fcrk xalq\u0131na k\u00f6m\u0259k g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir. Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259tinin qurulmas\u0131n\u0131 sevincl\u0259 qar\u015f\u0131layan \u018f.Cavad gec\u0259-g\u00fcnd\u00fcz \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f, \u0259m\u0259li i\u015fi, b\u0259dii yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 xalq\u0131n\u0131n xo\u015fb\u0259xtliyi, azadl\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259lind\u0259n g\u0259l\u0259ni \u0259sirg\u0259m\u0259mi\u015fdir. Birinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sinin ax\u0131rlar\u0131nda Qafqaz c\u0259bh\u0259sind\u0259 t\u00fcrk ordusu m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259t qazan\u0131r. T\u00fcrk ordusu qarda\u015f Az\u0259rbaycan birlikl\u0259ri il\u0259 Bak\u0131ya q\u0259d\u0259r g\u0259lir. \u018fhm\u0259d Cavad yen\u0259 \u201cM\u00fcq\u0259dd\u0259s M\u0259hm\u0259dcik\u201d v\u0259 az\u0259ri \u0259sg\u0259r yolda\u015flar\u0131 il\u0259 Bak\u0131n\u0131n Yasamal da\u011f\u0131ndak\u0131 s\u0259ng\u0259rl\u0259rd\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259 vuru\u015fur. Bel\u0259likl\u0259, bu d\u00f6y\u00fc\u015f meydan\u0131nda \u018fhm\u0259d Cavad\u0131n yazd\u0131\u011f\u0131 \u201cBismillah\u201d \u015feri milli h\u0259y\u0259cana malik olan d\u0259y\u0259rli lirik \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259n biridir:<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/kayzen.az\/uploads\/images\/01\/25\/78\/2014\/12\/12\/0338bf.jpg\" alt=\"\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>At\u0131ld\u0131 da\u011flardan z\u0259f\u0259r toplar\u0131,<br>Y\u00fcr\u00fcd\u00fc ir\u0259li \u0259sg\u0259r, Bismillah.<br>O, Xan saray\u0131nda \u00e7i\u00e7\u0259kli bir q\u0131z,<br>B\u0259kliyor bizl\u0259ri z\u0259f\u0259r, Bismillah.<\/p>\n\n\n\n<p>Ey h\u0259rbin taleyi biz\u0259 yol ver, yol.<br>S\u0259n ey co\u015fan d\u0259niz g\u0259l T\u00fcrk\u0259 ram ol,<br>S\u0259n ey sa\u011fa, sola q\u0131l\u0131nc vuran qol<br>Qollar\u0131na q\u00fcvv\u0259t g\u0259lir, Bismillah.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan h\u00f6k\u00fcm\u0259ti Bak\u0131da d\u00f6y\u00fc\u015f zaman\u0131 \u015f\u0259hid olan \u201cm\u0259hm\u0259dcikl\u0259r\u0259\u201d \u015f\u0259hidl\u0259r abid\u0259si qoydurur. Abid\u0259nin t\u0259m\u0259l qoyma m\u0259rasimind\u0259 \u018fhm\u0259d Cavad \u201cQalx\u201d adl\u0131 \u015ferini oxuyur:<\/p>\n\n\n\n<p>Qalx, qalx sarma\u015f\u0131ql\u0131 m\u0259zar alt\u0131ndan<br>G\u0259lmi\u015f ziyar\u0259t\u0259 q\u0131zlar, g\u0259linl\u0259r.<br>Ey karvan ke\u00e7idi, yollar \u00fcst\u00fcnd\u0259<br>H\u0259r g\u0259l\u0259n yol\u00e7uya yol soran \u0259sg\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Qovduqlar\u0131n s\u0259nin yaban\u00e7\u0131 xanlar<br>Qurtard\u0131 \u00f6lk\u0259mi t\u00f6kd\u00fcy\u00fcn qanlar.<br>Bax, nas\u0131l \u00f6pm\u0259kd\u0259 tozlar, dumanlar<br>Q\u0259rib m\u0259zar\u0131n\u0131, m\u0259nl\u0259 b\u0259rab\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>(\u0130stiqlal u\u011frunda \u015ferl\u0259r. \u0130stanbul, 1928, s\u0259h. 89).<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/kayzen.az\/uploads\/images\/01\/25\/78\/2014\/12\/12\/d00e18.jpg\" alt=\"\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>\u015eeirl\u0259r\u201d (1958), \u201cS\u0259n a\u011flama, m\u0259n a\u011flaram\u201d (1991) kitablar\u0131n\u0131n, Fransua Rablenin \u201cQarqantua v\u0259 Pantaqruel\u201d (1961), Vilyam \u015eekspirin \u201cOtello\u201d, \u201cRomeo v\u0259 C\u00fclyetta\u201d (1962), \u015eota Rustavelinin \u201cP\u0259l\u0259ng d\u0259risi geymi\u015f p\u0259hl\u0259van\u201d (1978) t\u0259rc\u00fcm\u0259 kitablar\u0131n\u0131n m\u00fc\u0259llifi olmu\u015fdur. \u015eeirl\u0259ri X\u0259z\u0259r Universiteti N\u0259\u015friyyat\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n \u00e7ap olunan Az\u0259rbaycan Sevgi Poeziyas\u0131 toplusunun Birinci kitab\u0131na (Bak\u0131, 2008) daxil edilmi\u015fdir (T\u0259rtib\u00e7i: Hamlet \u0130saxanl\u0131).<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan\u0131 m\u00fcst\u0259qil, do\u011fma xalq\u0131n\u0131 xo\u015fb\u0259xt g\u00f6rm\u0259k ist\u0259y\u0259n \u018fhm\u0259d Cavad, haqs\u0131z olaraq h\u0259bs edilmi\u015f, d\u0259h\u015f\u0259tli i\u015fg\u0259nc\u0259l\u0259r\u0259 m\u0259ruz qalm\u0131\u015f, 1937-ci il c\u0259za t\u0259dbirl\u0259rinin qurban\u0131 olmu\u015fdur.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u018fhm\u0259d Cavad 1892-ci il may\u0131n 5-d\u0259 G\u0259nc\u0259 q\u0259zas\u0131n\u0131n \u015e\u0259mkir dair\u0259sinin Seyf\u0259li k\u0259ndind\u0259 anadan olmu\u015fdur. G\u0259nc\u0259 ruhani seminariyas\u0131nda (1906-1912), Az\u0259rbaycan ali pedaqoji institutunun tarix v\u0259<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":99761,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-99760","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gundm"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/99760","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=99760"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/99760\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":99762,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/99760\/revisions\/99762"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/99761"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=99760"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=99760"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=99760"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}