{"id":99808,"date":"2024-05-28T22:16:41","date_gmt":"2024-05-28T18:16:41","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=99808"},"modified":"2024-05-28T22:16:43","modified_gmt":"2024-05-28T18:16:43","slug":"gork%c9%99mli-h%c9%99rbi-xadim-general-s%c9%99m%c9%99d-b%c9%99y-mehmandarov","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=99808","title":{"rendered":"G\u00f6rk\u0259mli h\u0259rbi xadim, general S\u0259m\u0259d b\u0259y Mehmandarov"},"content":{"rendered":"\n<p>S\u0259m\u0259d b\u0259y Sad\u0131q b\u0259y o\u011flu Mehmandarov 16 oktyabr 1856-c\u0131 ild\u0259 L\u0259nk\u0259randa anadan olmu\u015fdur. Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin h\u0259rbi naziri, g\u00f6rk\u0259mli h\u0259rbi xadim, artilleriya general\u0131 (general-leytenantdan sonra g\u0259l\u0259n r\u00fctb\u0259) olmu\u015fdur. \u018fsl\u0259n \u015eu\u015fadan olan atas\u0131 d\u00f6vl\u0259t xidm\u0259ti il\u0259 \u0259laq\u0259dar olaraq L\u0259nk\u0259randa ya\u015fam\u0131\u015fd\u0131r. \u0130lk t\u0259hsilini Bak\u0131dak\u0131 Edadiy\u0259 m\u0259kt\u0259bind\u0259 alm\u0131\u015f, 1873-c\u00fc ild\u0259 Peterburqdak\u0131 2-ci Konstantin h\u0259rbi m\u0259kt\u0259bin\u0259 daxil olmu\u015fdur. 1875-ci ild\u0259 Mehmandarov prapor\u015fik r\u00fctb\u0259si (ilkin zabit r\u00fctb\u0259si) alaraq, 1-ci T\u00fcrk\u00fcstan top\u00e7u briqadas\u0131na g\u00f6nd\u0259rilmi\u015fdir. Sonralar 2-ci v\u0259 38-ci top\u00e7u briqadalar\u0131nda xidm\u0259t ke\u00e7\u0259n Mehmandarov 1894-c\u00fc ild\u0259 Var\u015fava h\u0259rbi dair\u0259sin\u0259 g\u00f6nd\u0259rilmi\u015f, 1898-ci ild\u0259 is\u0259 \u018flahidd\u0259 Zabaykalye h\u0259rbi divizionuna d\u0259yi\u015filmi\u015fdir. H\u0259min divizion \u00c7ind\u0259 1900-1901-ci ill\u0259rd\u0259 ba\u015f vermi\u015f antiimperialist \u00fcsyan\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131nda i\u015ftirak ets\u0259 d\u0259, \u00e7ar generallar\u0131n t\u0259kidli t\u0259l\u0259bin\u0259 baxmayaraq, o silahs\u0131z xalq k\u00fctl\u0259l\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 at\u0259\u015f a\u00e7ma\u011f\u0131 zabit \u015f\u0259r\u0259find\u0259n k\u0259nar sayaraq, boyun qa\u00e7\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>X\u0130X \u0259srin sonlar\u0131nda Mehmandarov xalq\u0131n maarifl\u0259nm\u0259sini son d\u0259r\u0259c\u0259 vacib say\u0131rd\u0131 v\u0259 v\u0259t\u0259nd\u0259n uzaqla\u015fmas\u0131na baxmayaraq, d\u00f6vri m\u0259tbuat orqanlar\u0131nda bir s\u0131ra yaz\u0131lar \u00e7ap etdirmi\u015fdir. Onun ictimai narahatl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u0259ks etdir\u0259n &#171;M\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n geriliyinin s\u0259b\u0259bl\u0259ri &#171;, &#171;\u0130btidai qira\u0259t d\u0259rsl\u0259ri&#187;, &#171;M\u00fcs\u0259lman m\u00fchafiz\u0259karl\u0131\u011f\u0131 \u0259leyhin\u0259&#187;, &#171;\u015ei\u0259l\u0259rin dini \u015f\u0259bihl\u0259ri&#187;, &#171;M\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n \u00f6z-\u00f6zl\u0259rin\u0259 i\u015fg\u0259nc\u0259 verm\u0259l\u0259ri haqq\u0131nda&#187; v\u0259 s. m\u0259qal\u0259l\u0259ri Tiflisd\u0259 n\u0259\u015fr olunan &#171;Novoye obozreniye&#187; q\u0259zetinin s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259 d\u0259rc olunmu\u015fdur.<br><br>Mehmandarov 1904-1905-ci ill\u0259r Rusiya-Yaponiya m\u00fcharib\u0259sind\u0259 i\u015ftirak etmi\u015f, 7-ci \u015e\u0259rqi Sibir artilleriya divizionunun komandiri, eyni zamanda, Port-Arturun \u015e\u0259rq c\u0259bh\u0259sinin artilleriya r\u0259isi olmu\u015fdur. M\u00fcharib\u0259d\u0259 g\u00f6st\u0259rdiyi \u015f\u00fcca\u0259tl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc d\u0259r\u0259c\u0259li &#171;M\u00fcq\u0259dd\u0259s Georgi&#187; ordeni il\u0259 t\u0259ltif edilmi\u015f v\u0259 general-mayor r\u00fctb\u0259sin\u0259 layiq g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr. Onun t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131l\u0131q qabiliyy\u0259ti v\u0259 pe\u015f\u0259karl\u0131\u011f\u0131 t\u0259kc\u0259 xidm\u0259ti yolda\u015flar\u0131n\u0131 deyil, yapon h\u0259rb\u00e7il\u0259rini d\u0259 valeh etmi\u015fdir. Mehmandarov bu m\u00fcharib\u0259d\u0259 h\u0259m d\u0259 zabit prinsipiall\u0131\u011f\u0131 v\u0259 \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 s\u0259daq\u0259ti il\u0259 m\u00fcasirl\u0259rinin yad\u0131nda qalm\u0131\u015fd\u0131r. Rus generallar\u0131n\u0131n f\u0259rsizliyi v\u0259 savads\u0131zl\u0131\u011f\u0131 \u00fcz\u00fcnd\u0259n Port-Artur t\u0259slim edil\u0259nd\u0259 yapon komandanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n t\u0259l\u0259bi il\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 bir daha bu d\u00f6vl\u0259t\u0259 qar\u015f\u0131 vuru\u015fmayaca\u011f\u0131na iltizam ver\u0259n zabitl\u0259r ev\u0259 burax\u0131l\u0131r, qalanlar\u0131 is\u0259 \u0259sir g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcrd\u00fc. Mehmandarov da bir s\u0131ra xidm\u0259t yolda\u015flar\u0131 il\u0259 b\u0259rab\u0259r \u0259sir d\u00fc\u015fm\u0259yi h\u0259qar\u0259tli azadl\u0131qdan \u00fcst\u00fcn sayaraq, yaln\u0131z 1905-ci ilin avqustunda Portsmutda (AB\u015e) ba\u011flanm\u0131\u015f s\u00fclh m\u00fcqavil\u0259sinin \u015f\u0259rtl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 \u0259sirlikd\u0259n qurtarm\u0131\u015fd\u0131r. Mehmandarov Birinci d\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sinin d\u0259 i\u015ftirak\u00e7\u0131s\u0131 olmu\u015f, \u0259vv\u0259lc\u0259 birinci piyada diviziyas\u0131na, sonra is\u0259 2-ci Qafqaz ordusuna komandanl\u0131q etmi\u015f, h\u0259min v\u0259zif\u0259l\u0259rd\u0259 d\u0259 ona tap\u015f\u0131r\u0131lan \u0259n m\u0259suliyy\u0259tli tap\u015f\u0131r\u0131qlar\u0131 u\u011furla yerin\u0259 yetirmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fm\u0259liyyatlar\u0131n ke\u00e7irilm\u0259si zaman\u0131 n\u00fcmayi\u015f etdirdiyi y\u00fcks\u0259k komandirlik m\u0259har\u0259ti, t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131l\u0131q v\u0259rdi\u015fl\u0259ri \u00e7ar Rusiyas\u0131 komandanl\u0131\u011f\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n laz\u0131m\u0131nca d\u0259y\u0259rl\u0259ndirilmi\u015f v\u0259 o, h\u0259rbi akademiya t\u0259hsilinin olmamas\u0131na baxmayaraq, 1915-ci il mart\u0131n 22-d\u0259 tam general r\u00fctb\u0259sin\u0259 layiq g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p>Fevral inqilab\u0131ndan (1917) sonra rus ordusunun bol\u015fevikl\u0259\u015fm\u0259si v\u0259 ordu daxilind\u0259 anarxiyan\u0131n artmas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dar Mehmandarov istefa ver\u0259r\u0259k, 1918-ci ilin pay\u0131z\u0131nda v\u0259t\u0259n\u0259 qay\u0131tm\u0131\u015fd\u0131r.<br><br>1918-ci il noyabr\u0131n 1-d\u0259 Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti H\u00f6kum\u0259ti H\u0259rbi Nazirliyi b\u0259rpa etm\u0259k bar\u0259d\u0259 q\u0259rar q\u0259bul ed\u0259rk\u0259n Mehmandarov C\u00fcmhuriyy\u0259t ordusunda xidm\u0259t\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131laraq, h\u0259rbi nazirin m\u00fcavini t\u0259yin edilmi\u015f, nazirliyin v\u0259 ordunun formala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 ona tap\u015f\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Mehmandarovun pe\u015f\u0259karl\u0131\u011f\u0131, t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131l\u0131q qabiliyy\u0259ti, ba\u015fl\u0131cas\u0131 is\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcst\u0259qilliyin\u0259 s\u0259daq\u0259ti yeni \u015f\u0259raitd\u0259 d\u0259 tezlikl\u0259 \u00f6z t\u0259sdiqini tapm\u0131\u015f v\u0259 1918-ci il dekabr\u0131n 25-d\u0259 o, h\u0259rbi nazir t\u0259yin edilmi\u015fdir.<br><br>Mehmandarov Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti ordusu quruculu\u011funun memar\u0131 idi. O, h\u0259r \u015feyd\u0259n \u0259vv\u0259l, bu prosesin mahiyy\u0259tini, onun d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011fundak\u0131 yerini d\u0259qiqlikl\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirdi v\u0259 b\u00fct\u00fcn imkanlar\u0131 da bu m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin h\u0259llin\u0259 istiqam\u0259tl\u0259ndirdi. Mehmandarov d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 b\u0259yan etmi\u015fdi ki, C\u00fcmhuriyy\u0259t ordusu, siyas\u0259td\u0259n k\u0259narda qalmaqla, yaln\u0131z Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcst\u0259qilliyinin ke\u015fiyind\u0259 dayanmal\u0131d\u0131r. Bu prinsip\u0259 h\u0259rbi nazir oldu\u011fu b\u00fct\u00fcn m\u00fcdd\u0259t \u0259rzind\u0259 d\u00f6nm\u0259d\u0259n riay\u0259t ed\u0259n Mehmandarovun m\u00f6vqeyi hakimiyy\u0259td\u0259 t\u0259msil olunan siyasi q\u00fcvv\u0259l\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n d\u0259 y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tl\u0259ndirilmi\u015f v\u0259 bunun n\u0259tic\u0259si idi ki, C\u00fcmhuriyy\u0259tin m\u00f6vcud oldu\u011fu d\u00f6vrd\u0259 h\u00f6kum\u0259td\u0259 h\u0259rbi nazir portfeli yaln\u0131z ona tap\u015f\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<br><br>1918-ci il noyabr\u0131n 17-d\u0259 M\u00fctt\u0259fiq d\u00f6vl\u0259tl\u0259r ad\u0131ndan Bak\u0131ya daxil olan ingilis qo\u015funlar\u0131n\u0131n komandanl\u0131\u011f\u0131 Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti h\u0259rbi q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin, o c\u00fcml\u0259d\u0259n H\u0259rbi Nazirliyin Bak\u0131dan \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131n\u0131 t\u0259l\u0259b etmi\u015fdir. Bununla \u0259laq\u0259dar, nazirlik G\u0259nc\u0259y\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f v\u0259 1919-cu ilin ortalar\u0131na kimi orada f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Paytaxtdan ayr\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259k qar\u015f\u0131da dayanan m\u00fcr\u0259kk\u0259b v\u0259zif\u0259l\u0259rin h\u0259llinin operativliyin\u0259 t\u0259sir g\u00f6st\u0259rs\u0259 d\u0259, Mehmandarovun i\u015fg\u00fczarl\u0131\u011f\u0131, \u0259traf\u0131na toplad\u0131\u011f\u0131 zabitl\u0259rin v\u0259 generallar\u0131n i\u015f keyfiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n m\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc istifad\u0259 etm\u0259si m\u00f6vcud \u00e7\u0259tinlikl\u0259rin h\u0259llind\u0259 bir dinamiklik yaratm\u0131\u015fd\u0131r. Kadrlarla i\u015fl\u0259rin d\u00fczg\u00fcn qurulmas\u0131 Mehmandarovun h\u0259rbi nazir kimi u\u011furlu f\u0259aliyy\u0259tini \u015f\u0259rtl\u0259ndir\u0259n ba\u015fl\u0131ca amill\u0259rd\u0259n biri olmu\u015fdur. B\u00f6y\u00fck etimad, y\u00fcks\u0259k t\u0259l\u0259bkarl\u0131q v\u0259 daimi qay\u011f\u0131 \u018fla\u011fa \u015e\u0131xlinski, M\u0259mm\u0259d b\u0259y Sulkevi\u00e7, H\u0259bib b\u0259y S\u0259limov, \u0130brahim a\u011fa Usubov, \u0130brahim b\u0259y V\u0259kilov, Cavad b\u0259y \u015e\u0131xlinski, \u018fbd\u00fclh\u0259mid b\u0259y Qaytaba\u015f\u0131, Teymur b\u0259y Novruzov v\u0259 onlarca dig\u0259r general\u0131n v\u0259 y\u00fcks\u0259k r\u00fctb\u0259li milli zabitl\u0259rin t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcskar f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 geni\u015f meydan a\u00e7d\u0131. Zabit kadrlar\u0131n\u0131n say\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 Mehmandarov ordu quruculu\u011funun milli z\u0259min \u00fcz\u0259rind\u0259 t\u0259kmill\u0259\u015fdirilm\u0259sinin m\u00fch\u00fcm \u015f\u0259rti say\u0131rd\u0131. M\u0259hz onun t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 G\u0259nc\u0259 h\u0259rbi m\u0259kt\u0259binin bazas\u0131nda \u0259vv\u0259lc\u0259 Prapor\u015fikl\u0259r m\u0259kt\u0259bi, sonra is\u0259 H\u0259rbiyy\u0259 m\u0259kt\u0259bi a\u00e7\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Eyni zamanda, \u0130stehkam\u00e7\u0131lar m\u0259kt\u0259bi, H\u0259rbi d\u0259miryol\u00e7ular m\u0259kt\u0259bi, \u015eu\u015fa h\u0259rbi-feld\u015fer m\u0259kt\u0259bi f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Ordu quruculu\u011funun milli z\u0259mind\u0259 qurulmas\u0131 v\u0259 apar\u0131lmas\u0131 Mehmandarovun h\u0259rbi nazir kimi izl\u0259diyi \u0259sas x\u0259tt olmu\u015fdur. Konkret tarixi \u015f\u0259raitd\u0259 Az\u0259rbaycanda t\u00fcrk v\u0259 rus h\u0259rbi t\u0259cr\u00fcb\u0259l\u0259rinin t\u0259siri olmas\u0131na baxmayaraq, o, h\u0259min t\u0259cr\u00fcb\u0259l\u0259rin \u0259n yax\u015f\u0131 c\u0259h\u0259tl\u0259rind\u0259n m\u0259hz milli z\u0259min, \u015f\u0259rait v\u0259 \u0259n\u0259n\u0259 \u0259sas\u0131nda istifad\u0259sin\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fck vermi\u015fdir. Milli m\u0259qamlar\u0131 C\u00fcmhuriyy\u0259t ordusu h\u0259rbi qulluq\u00e7usunu xalq\u0131na daha da yax\u0131nla\u015fd\u0131ran, v\u0259t\u0259nin\u0259 daha d\u0259rind\u0259n ba\u011flayan d\u0259y\u0259rl\u0259r kimi qiym\u0259tl\u0259ndir\u0259n Mehmandarov orduda r\u0259smi dilin Az\u0259rbaycan dili oldu\u011funu elan ed\u0259r\u0259k, az\u0259rbaycanl\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259rin Qurani-K\u0259rimin alt\u0131ndan ke\u00e7m\u0259kl\u0259, V\u0259t\u0259n\u0259 s\u0259daq\u0259t and\u0131 i\u00e7m\u0259l\u0259rini vacib saym\u0131\u015f, Az\u0259rbaycan dilinin \u00f6yr\u0259nilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn g\u00f6st\u0259ri\u015f vermi\u015f, \u0259sg\u0259rl\u0259rin mar\u015flar\u0131 Az\u0259rbaycan dilind\u0259 oxumas\u0131n\u0131 t\u0259l\u0259b etmi\u015f, milli v\u0259 tarixi r\u0259mzl\u0259ri \u00f6z\u00fcnd\u0259 \u0259ks etdir\u0259n d\u00f6y\u00fc\u015f bayraqlar\u0131n\u0131n v\u0259 geyim formalar\u0131n\u0131n layih\u0259l\u0259rini t\u0259sdiql\u0259mi\u015f, Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n z\u0259ngin h\u0259rbi tarixinin \u00f6yr\u0259nilm\u0259sin\u0259 v\u0259 h\u0259rbi qulluq\u00e7ular aras\u0131nda yay\u0131lmas\u0131na, h\u0259tta \u0259sg\u0259rl\u0259rin qidalanmas\u0131nda milli x\u00f6r\u0259kl\u0259rin \u00fcst\u00fcnl\u00fck t\u0259\u015fkil etm\u0259sin\u0259 g\u00f6st\u0259ri\u015f vermi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Mehmandarov H\u0259rbi Nazirlikd\u0259ki f\u0259aliyy\u0259tinin ilk g\u00fcnl\u0259rind\u0259n qo\u015funlardak\u0131 v\u0259ziyy\u0259tl\u0259 tan\u0131\u015fl\u0131q m\u0259qs\u0259dil\u0259 h\u0259rbi hiss\u0259l\u0259rd\u0259 olmu\u015fdur. Bunun n\u0259tic\u0259sind\u0259 a\u015fkara \u00e7\u0131xan f\u0259rarilik, \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015f &#8212; s\u0259f\u0259rb\u0259rlik i\u015finin d\u00fczg\u00fcn qurulmamas\u0131 kimi ciddi n\u00f6qsanlar\u0131 aradan qald\u0131rmaq, \u0259halid\u0259 orduya inam yaratmaq \u00fc\u00e7\u00fcn Mehmandarov xalqa m\u00fcraci\u0259t etmi\u015f, 1919-cu il fevral\u0131n 25-d\u0259 Parlamentd\u0259ki proqram xarakterli \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131nda, habel\u0259 dig\u0259r \u0259mr v\u0259 yaz\u0131\u015fmalar\u0131nda imkanl\u0131 \u015f\u0259xsl\u0259rin \u00f6vladlar\u0131n\u0131n xidm\u0259td\u0259n yay\u0131nd\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 s\u0259rt t\u0259nqid etmi\u015fdir. \u018fhalinin h\u0259rbi xidm\u0259t ya\u015f\u0131 \u00e7atm\u0131\u015f b\u00fct\u00fcn kateqoriyalar\u0131n\u0131n orduya c\u0259lb edilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015f v\u0259 s\u0259f\u0259rb\u0259rlik i\u015finin yeni sistemi t\u0259tbiq olunmu\u015f, bu sistemi i\u015fl\u0259k v\u0259ziyy\u0259t\u0259 g\u0259tir\u0259c\u0259k orqanlar\u0131n \u015f\u0259b\u0259k\u0259si geni\u015fl\u0259ndirilmi\u015f, f\u0259raril\u0259rin, habel\u0259 imkanl\u0131 \u015f\u0259xsl\u0259rin xidm\u0259td\u0259n yay\u0131nan \u00f6vladlar\u0131n\u0131n xidm\u0259t\u0259 qaytar\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn daxili i\u015fl\u0259r orqanlar\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259r g\u00fccl\u0259ndirilmi\u015fdir. F\u0259rarilik v\u0259 xidm\u0259td\u0259n yay\u0131nman\u0131n \u0259sas s\u0259b\u0259bl\u0259rind\u0259n biri olan xidm\u0259t \u015f\u0259raitinin yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fct\u0259madi add\u0131mlar at\u0131lma\u011fa ba\u015flanm\u0131\u015fd\u0131r. Ordunun \u00e7evik v\u0259 i\u015fl\u0259k strukturlar\u0131 v\u0259 idar\u0259etm\u0259 orqanlar\u0131 yarad\u0131lm\u0131\u015f, konkret tarixi \u015f\u0259raitd\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n h\u0259rbi t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyinin daha s\u0259m\u0259r\u0259li t\u0259min edilm\u0259si v\u0259zif\u0259l\u0259rin\u0259 uy\u011fun olaraq, bu struktur v\u0259 idar\u0259etm\u0259 orqanlar\u0131 daha da t\u0259kmill\u0259\u015fdirilmi\u015f, ordunun maddi-texniki t\u0259chizat\u0131n\u0131n yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n y\u00fcks\u0259ldilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259ruri t\u0259dbirl\u0259r h\u0259yata ke\u00e7irilmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Denikin qo\u015funlar\u0131n\u0131n h\u00fccum t\u0259hl\u00fck\u0259sinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 Bak\u0131 \u0259traf\u0131nda v\u0259 \u015eimal s\u0259rh\u0259di boyunca g\u00fccl\u00fc m\u00fcdafi\u0259 sisteminin yarad\u0131lmas\u0131, L\u0259nk\u0259ran b\u00f6lg\u0259sind\u0259ki separat\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n aradan qald\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn planla\u015fd\u0131r\u0131lan d\u00f6y\u00fc\u015f tap\u015f\u0131r\u0131\u011f\u0131n\u0131n icras\u0131n\u0131n t\u0259\u015fkili, habel\u0259 1920-ci il mart\u0131n sonlar\u0131nda Qaraba\u011fa erm\u0259ni t\u0259cav\u00fcz\u00fcn\u00fcn q\u0259tiyy\u0259tl\u0259 d\u0259f olunmas\u0131 v\u0259 C\u00fcmhuriyy\u0259tin \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u00fcn t\u0259min edilm\u0259si Mehmandarovun h\u0259rbi nazir kimi f\u0259aliyy\u0259tinin d\u0259y\u0259rli n\u0259tic\u0259l\u0259ri olmu\u015fdur. H\u0259m Qaraba\u011f istiqam\u0259tind\u0259, h\u0259m d\u0259 Qazax-Tovuz b\u00f6lg\u0259sind\u0259 geni\u015fl\u0259n\u0259n erm\u0259ni t\u0259cav\u00fcz\u00fcn\u00fcn qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6lk\u0259nin h\u0259rbi potensial\u0131n\u0131 m\u0259har\u0259tl\u0259 istiqam\u0259tl\u0259ndir\u0259n Mehmandarov, strateji t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc \u00f6z \u0259lind\u0259 saxlamaqla, Az\u0259rbaycan\u0131n h\u0259rb tarixin\u0259 layiqli s\u0259hif\u0259l\u0259r yazm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Aprel i\u015f\u011fal\u0131 (1920) il\u0259 \u0259laq\u0259dar Mehmandarov v\u0259zif\u0259sind\u0259n istefa vermi\u015fdir. Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcst\u0259qilliyin\u0259 q\u0259nim k\u0259silmi\u015f q\u00fcvv\u0259l\u0259r onu G\u0259nc\u0259 \u00fcsyan\u0131n\u0131n t\u0259\u015fkilind\u0259 g\u00fcnahkar bil\u0259r\u0259k, 1920-ci il iyunun 4-d\u0259 \u018f. \u015e\u0131xlinski il\u0259 birlikd\u0259 h\u0259bs etmi\u015fdil\u0259r. Yaln\u0131z N\u0259riman N\u0259rimanovun i\u015f\u0259 qar\u0131\u015fmas\u0131ndan sonra Mehmandarov bol\u015fevik terrorundan xilas olmu\u015f v\u0259 \u018f. \u015e\u0131xlinski il\u0259 b\u0259rab\u0259r bir il Moskvada ya\u015famaq m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 qalm\u0131\u015fd\u0131r. Mehmandarov 1921-ci ilin yay\u0131nda Bak\u0131ya qay\u0131daraq, Xalq H\u0259rbiyy\u0259 v\u0259 B\u0259hriyy\u0259 Komissarl\u0131\u011f\u0131nda i\u015f\u0259 d\u00fcz\u0259lmi\u015f, 1924-1928-ci ill\u0259rd\u0259 Birl\u0259\u015fmi\u015f Komandirl\u0259r m\u0259kt\u0259bind\u0259 m\u00fc\u0259llim i\u015fl\u0259mi\u015f, 1929-cu ild\u0259 is\u0259 t\u0259qa\u00fcd\u0259 \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u0259m\u0259d b\u0259y Mehmandarov 1931-ci il fevral 12-d\u0259 v\u0259fat etmi\u015f, \u00c7\u0259mb\u0259r\u0259k\u0259nd q\u0259biristanl\u0131\u011f\u0131nda d\u0259fn edilmi\u015fdir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>S\u0259m\u0259d b\u0259y Sad\u0131q b\u0259y o\u011flu Mehmandarov 16 oktyabr 1856-c\u0131 ild\u0259 L\u0259nk\u0259randa anadan olmu\u015fdur. Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin h\u0259rbi naziri, g\u00f6rk\u0259mli h\u0259rbi xadim, artilleriya general\u0131 (general-leytenantdan sonra<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":99809,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3,7],"tags":[],"class_list":["post-99808","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gundm","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/99808","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=99808"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/99808\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":99810,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/99808\/revisions\/99810"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/99809"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=99808"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=99808"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=99808"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}