{"id":99845,"date":"2024-06-01T10:49:22","date_gmt":"2024-06-01T06:49:22","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=99845"},"modified":"2024-06-01T10:49:24","modified_gmt":"2024-06-01T06:49:24","slug":"cox-keyfiyy%c9%99tl%c9%99ril%c9%99-birinci-i-sah-abbas","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=99845","title":{"rendered":"\u00c7ox keyfiyy\u0259tl\u0259ril\u0259 birinci \u2013 I \u015eah Abbas"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Avropada \u201cB\u00f6y\u00fck Abbas\u201d, s\u0259n\u0259dl\u0259rd\u0259 \u201c42 illik \u018fz\u0259m\u0259t\u201d v\u0259 390 ildir xalq\u0131n\u0131n xatir\u0259sind\u0259 \u201cC\u0259nn\u0259tm\u0259kan \u015fah o\u011flu\u201d&#8230;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Bu \u015fah\u0131n taxt vaxt\u0131nad\u0259k b\u00fct\u00fcn vilay\u0259tl\u0259ri (Qaraba\u011f, \u018frd\u0259bil, L\u0259nk\u0259ran istisna) Osmanl\u0131 v\u0259 dig\u0259r d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin \u0259lin\u0259 ke\u00e7mi\u015f Az\u0259rbaycan (cahan\u015f\u00fcmul d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik n\u00fcmun\u0259si yarad\u0131c\u0131s\u0131n\u0131n \u00fcnvan\u0131na K.Marks kimi bir ideologiya kral\u0131n\u0131n q\u0259l\u0259mind\u0259n \u201con d\u00f6rd ild\u0259 on d\u00f6rd \u00f6lk\u0259 fatehi\u201d fikrini sald\u0131rm\u0131\u015f Q\u0131z\u0131lba\u015f s\u0259lt\u0259n\u0259ti) b\u0259nz\u0259rsiz milli m\u0259d\u0259niyy\u0259t v\u0259 h\u0259rbi potensial\u0131ndan m\u0259hrum edilm\u0259kd\u0259, \u015fanl\u0131 S\u0259f\u0259vil\u0259r m\u0259ml\u0259k\u0259ti t\u0259n\u0259zz\u00fcl\u0259 u\u011framaqda idi.<\/p>\n\n\n\n<p>U\u015faql\u0131q \u00e7a\u011flar\u0131mda (\u00f6t\u0259n \u0259srin 50-60-c\u0131 ill\u0259ri), birc\u0259 s\u0259hif\u0259 bel\u0259 tarix oxumam\u0131\u015f babam\u0131n bar\u0259sind\u0259 he\u00e7 n\u0259yi d\u0259qiq bilm\u0259diyi bu \u015fah\u0131n sad\u0259liyi, x\u0259lqi qay\u011f\u0131-say\u011f\u0131lar\u0131 haqda i\u015fl\u0259tdiyi (\u201cyeri behi\u015ftdik\u201d, \u201ccan\u0131 c\u0259nn\u0259tdik\u201d, \u201cadil q\u0131l\u0131ncl\u0131\u201d v\u0259 s.) s\u00f6zl\u0259rin havas\u0131 m\u0259ni bu yaz\u0131ya onun el\u0259 bu c\u0259h\u0259tl\u0259rind\u0259n ba\u015flama\u011fa s\u0259sl\u0259di.<a><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u0259s\u0259l\u0259n<\/strong><br>1627-ci il tarixli, \u201cMuhammad Qasim\u201d imzal\u0131 s\u0259n\u0259d\u0259 g\u00f6r\u0259, bu b\u00f6y\u00fck h\u00f6kmdar, \u00f6z d\u00f6vr-d\u00fcnyas\u0131n\u0131 heyran qoymu\u015f s\u0259rk\u0259rd\u0259-\u015fah xalq\u0131n yadda\u015f\u0131nda, ke\u00e7irdiyi islahatlar, geni\u015f quruculuq, u\u011furlu h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlar v\u0259 \u00f6lk\u0259nin g\u0259l\u0259c\u0259yi namin\u0259 apard\u0131\u011f\u0131 k\u00f6\u00e7\u00fcrm\u0259l\u0259r siyas\u0259til\u0259 b\u0259rab\u0259r, \u201c\u0259n adilliyi, a\u011f\u0131ll\u0131l\u0131\u011f\u0131, tez-tez \u201ct\u0259\u011fyiri-libas\u201d olub, \u201cxalqa ox\u015famas\u0131\u201d il\u0259 qal\u0131b. O, \u00f6lk\u0259nin v\u0259ziyy\u0259tini yax\u0131ndan \u00f6yr\u0259nm\u0259k\u00e7\u00fcn t\u0259rk-libas olub, ya t\u0259kba\u015f\u0131na, ya da v\u0259zir-v\u0259kill\u0259ril\u0259 xalq\u0131n i\u00e7ind\u0259 g\u0259z\u0259r, \u00e7\u00f6r\u0259k\u00e7id\u0259n \u00e7\u00f6r\u0259k, q\u0259ssabdan \u0259t alaraq saraya d\u00f6n\u00fcb, \u00e7\u0259kisi d\u00fcz olmayan m\u0259hsul sahibl\u0259rini d\u0259rhal c\u0259zaland\u0131rard\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u0259rbi y\u00fcr\u00fc\u015fl\u0259r zaman\u0131 xalq aras\u0131na \u00e7\u0131xar, yerli m\u0259murlar\u0131n xalqla nec\u0259 davrand\u0131\u011f\u0131n\u0131 ara\u015fd\u0131rar, \u015fikay\u0259t edil\u0259nl\u0259rin \u201cd\u0259rsini verib\u201d, q\u0259s\u0259b\u0259-\u015f\u0259h\u0259r hakiml\u0259rini d\u0259yi\u015f\u0259rdi. Onun saray\u0131nda olmu\u015f avropal\u0131 s\u0259yyahlardan italyan Della Vallenin xatir\u0259l\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, \u201cortaboy, ya\u015f\u0131l g\u00f6zl\u0259r, q\u0131sa al\u0131n v\u0259 inc\u0259 \u00e7\u0259n\u0259y\u0259 malik bu q\u00fcdr\u0259tli \u015fah bir qayda olaraq sad\u0259 geyin\u0259r, zin\u0259t \u015feyl\u0259rind\u0259n istifad\u0259 etm\u0259zdi. Yaln\u0131z q\u0131l\u0131nc\u0131n\u0131n q\u0259bz\u0259si q\u0131z\u0131ldan idi. O, sad\u0259 xalqa b\u0259r\u0259k\u0259tli torpaqlar, s\u00fcr\u00fcl\u0259r h\u0259diyy\u0259 etm\u0259kd\u0259n, dig\u0259r ehtiyaclar\u0131n\u0131 \u00f6d\u0259m\u0259l\u0259ri m\u0259qs\u0259dil\u0259 mal-pul paylamaqdan yorulmazd\u0131\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u0259f\u0259vi tarix\u00e7isi, \u201cD\u00fcnyan\u0131n b\u0259z\u0259yi olan Abbas\u0131n tarixi\u201d \u0259s\u0259rinin m\u00fc\u0259llifi \u0130sg\u0259nd\u0259r b\u0259y M\u00fcn\u015fi: \u201c&#8230;O, son d\u0259r\u0259c\u0259 hidd\u0259tli t\u0259bi\u0259t, odlu-alovlu xasiyy\u0259t, q\u00fcvv\u0259t, \u0259z\u0259m\u0259t, \u015f\u00f6vk\u0259t, cah-c\u0259lal v\u0259 pad\u015fahl\u0131qla yana\u015f\u0131, \u00f6z\u00fcnd\u0259 olduqca m\u00fclayim, yum\u015faq, d\u0259rvi\u015f xarakteri v\u0259 sad\u0259likl\u0259ri c\u0259ml\u0259\u015fdirib. O, m\u00fclayim v\u0259 h\u0259lim vaxtlar\u0131nda saray adamlar\u0131yla o q\u0259d\u0259r qaynay\u0131b-qar\u0131\u015f\u0131r ki, sanki onlarla dost v\u0259 qarda\u015fd\u0131r\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>G\u00f6rk\u0259mli Az\u0259rbaycan \u015fairi Abbasqulu a\u011fa Bak\u0131xanovun \u201cG\u00fcl\u00fcstani-\u0130r\u0259m\u201dind\u0259n: \u201c\u015eah Abbas m\u0259ml\u0259k\u0259ti abad etm\u0259k v\u0259 r\u0259iyy\u0259tin asayi\u015fi i\u015fl\u0259rind\u0259 b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada m\u0259\u015fhurdur. Onun bir \u00e7ox m\u00fclki v\u0259 \u0259sg\u0259ri qanunlar\u0131 \u0130ran \u015fahlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn r\u0259hb\u0259r olmu\u015fdur. Avropa tarix\u00e7il\u0259ri bu padi\u015faha \u201cB\u00f6y\u00fck\u201d l\u0259q\u0259bi vermi\u015fl\u0259r. O, xalq aras\u0131nda indi d\u0259 adil sif\u0259til\u0259 tan\u0131nmaqdad\u0131r. \u0130ctimai binalar v\u0259 xeyriyy\u0259 m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259ri tikdirm\u0259kd\u0259 bu padi\u015fah\u0131n misli olmam\u0131\u015fd\u0131r. Onun t\u0259lim-t\u0259rbiy\u0259si say\u0259sind\u0259 bir \u00e7ox fazil \u015f\u0259xsl\u0259r \u00f6z d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131ndan olmu\u015f, d\u00fcnya \u015f\u00f6hr\u0259ti qazanm\u0131\u015flar. \u0130\u015finin \u00e7oxlu\u011funa baxmayaraq o, kamil adamlarla m\u00fcsahib olma\u011fa mail, g\u00f6z\u0259l t\u0259bi-\u015fer\u0259 malik idi\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu \u015fah\u0131n do\u011fma dilimiz\u0259 verdiyi \u00f6n\u0259min (sarayda yaln\u0131z az\u0259rbaycanca dan\u0131\u015fma\u011f\u0131n m\u0259cburi v\u0259 z\u0259ruriliyi) d\u0259r\u0259c\u0259sini reall\u0131qla anlamaq\u00e7\u00fcn bir daha D.Vallenin m\u0259ktubuna (may, 1618) diqq\u0259t yetir\u0259k: \u201c\u015eah m\u0259nim t\u00fcrk dilini bilib-bilm\u0259diyimi soru\u015fdu, \u201cxo\u015f g\u0259ldi, s\u0259fa g\u0259ldi\u201d dey\u0259r\u0259k s\u0259yah\u0259timin s\u0259b\u0259bl\u0259ri haqda m\u0259ni t\u00fcrk dilind\u0259 sor\u011fu-sual etdi\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Dig\u0259r tarixi s\u0259n\u0259dl\u0259rd\u0259n se\u00e7m\u0259l\u0259r: \u015eah I Abbas daxili i\u011fti\u015fa\u015f v\u0259 xarici m\u00fcdaxil\u0259l\u0259r qar\u015f\u0131s\u0131nda m\u0259hvolma t\u0259hl\u00fck\u0259si qar\u015f\u0131s\u0131nda qalan S\u0259f\u0259vi d\u00f6vl\u0259tini n\u0259inki xilas etmi\u015f, h\u0259m\u00e7inin ona \u0259n q\u00fcdr\u0259tli bir d\u00f6vr ya\u015fatm\u0131\u015fd\u0131r. El\u0259 bu s\u0259b\u0259bd\u0259n tarix\u00e7il\u0259r onu Qanuni Sultan S\u00fcleymana b\u0259nz\u0259dibl\u0259r. \u201cO, mahir h\u0259rbi strateq kimi, diplomatik yolla h\u0259ll edil\u0259si m\u00fcnaqi\u015f\u0259ni m\u00fcharib\u0259y\u0259 \u00e7evirm\u0259y\u0259 t\u0259l\u0259sm\u0259z, \u0259g\u0259r ba\u015fqa yol yox idis\u0259, d\u00f6y\u00fc\u015f meydan\u0131nda ordusuna m\u00fck\u0259mm\u0259l komandan kimi r\u0259hb\u0259rlik ed\u0259r, c\u0259sur bir d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fc kimi \u00f6z\u00fcn\u00fc t\u0259hl\u00fck\u0259y\u0259 atmaqdan \u00e7\u0259kinm\u0259zdi. Verdiyi \u0259mrl\u0259rin \u0259m\u0259liyy\u0259sind\u0259 o d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 q\u0259tiyy\u0259tli v\u0259 g\u00fcz\u0259\u015ftsizdi ki, cavabdehl\u0259rin bunlar\u0131 l\u0259ngim\u0259d\u0259n h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259kd\u0259n ba\u015fqa \u00e7ar\u0259si qalm\u0131rd\u0131\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu \u015fah\u0131n alim, h\u0259kim, \u015fair, musiqi\u00e7i, r\u0259ssam, memar v\u0259 dig\u0259r s\u0259n\u0259t adamlar\u0131na hamiliyil\u0259 ba\u011fl\u0131 birc\u0259 fakt\u0131 xat\u0131rladaq: M\u0259sihi, S.\u018ff\u015far, M.M.Q\u0259zvini v\u0259 ham\u0131s\u0131n\u0131n t\u0259x\u0259ll\u00fcs\u00fc \u201cT\u0259brizi\u201d olan \u015e\u0259ms\u0259ddin, Qas\u0131m, \u018fbd\u00fcll\u0259tif, \u018flirza, Molla Abdulla v\u0259 Saib onun saray\u0131nda \u00e7al\u0131\u015f\u0131b, burada \u201c\u00e7al\u00e7\u0131ba\u015f\u0131\u201dn\u0131n r\u0259hb\u0259rlik etdiyi saray orkestri f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rib, \u201c\u015eah kitabxanas\u0131\u201dnda dini v\u0259 d\u00fcny\u0259vi m\u0259zmunlu says\u0131z-hesabs\u0131z kitab olub. \u0130sfahanda ucaltd\u0131\u011f\u0131 saray v\u0259 m\u0259scidl\u0259r S\u0259f\u0259vi memarl\u0131q m\u0259kt\u0259binin \u015fedevrl\u0259ri say\u0131l\u0131b. \u00d6lk\u0259nin m\u00fcxt\u0259lif \u00fcnvanlar\u0131ndan d\u0259v\u0259t olunmu\u015f s\u0259n\u0259tkar v\u0259 ustalar\u0131n ya\u015famas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn onun \u0259mril\u0259 x\u00fcsusi m\u0259h\u0259ll\u0259 sal\u0131n\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u00fct\u00fcn bunlar is\u0259 bu \u015fah\u0131 Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n s\u00fcjetli na\u011f\u0131l-dastan, r\u0259vay\u0259t v\u0259 \u201cg\u00fcnd\u0259lik t\u0259l\u0259bat\u201d s\u00f6hb\u0259tl\u0259rinin daimi q\u0259hr\u0259man\u0131na \u00e7evirib&#8230;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130ndis\u0259, q\u0131rx iki illik hakimiyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 d\u00fcnya gedi\u015fat\u0131na \u00e7ox m\u00fch\u00fcm izl\u0259r qoymu\u015f bu hakimin do\u011fum v\u0259 \u201ct\u0259xti-r\u0259van\u201d tarix\u00e7\u0259l\u0259ri, habel\u0259 yuxar\u0131da b\u0259hs edil\u0259n \u0259fsan\u0259vi m\u00fclki keyfiyy\u0259tl\u0259rini daha da \u015f\u00f6hr\u0259tl\u0259ndirib-\u201cstatus\u201dla\u015fd\u0131rm\u0131\u015f says\u0131z-hesabs\u0131z h\u0259rbi-h\u00f6kmi f\u0259aliyy\u0259t arsenal\u0131ndan \u2013<\/p>\n\n\n\n<p><strong>B\u0259zi epizodlar<\/strong><br>1571-ci ilin yanvar\u0131nda Heratda do\u011fulan, Az\u0259rbaycan tarixinin \u00e7ox g\u00f6rk\u0259mli, \u015eah \u0130smay\u0131ldan sonra S\u0259f\u0259vil\u0259r s\u00fclal\u0259sinin \u0259n tan\u0131nm\u0131\u015f n\u00fcmay\u0259nd\u0259si olan Abbas h\u0259l\u0259 ya\u015fyar\u0131ml\u0131q ik\u0259n (atas\u0131 \u2013 \u015fahzad\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259d Xudab\u0259nd\u0259 \u015eiraza vali t\u0259yin edildiyi \u00fc\u00e7\u00fcn) Herat valisi se\u00e7ilir v\u0259 x\u00fcsusi qabiliyy\u0259tl\u0259r\u0259 malik Sultan Ustacl\u0131 onun t\u0259lim-t\u0259rbiy\u0259 l\u0259l\u0259si t\u0259yin olunur. 1578-ci ild\u0259 Xudab\u0259nd\u0259 \u015fah se\u00e7il\u0259n zaman Herat valisi kimi v\u0259zif\u0259sini davam etdir\u0259n Abbas \u00fc\u00e7 il sonra (oktyabr 1587, 16 ya\u015f\u0131nda) \u015fah elan edilib, S\u0259f\u0259vi taxt-tac\u0131na \u0259yl\u0259\u015fdirilir.<\/p>\n\n\n\n<p>Daxili probleml\u0259rin v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n b\u00fct\u00fcn \u0259sr boyu siyasi g\u0259rginlik ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 Osmanl\u0131 imperiyas\u0131 il\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin h\u0259llin\u0259 vaxt qazanmaq\u00e7\u00fcn dan\u0131\u015f\u0131qlara ba\u015flayan \u015fah 1590-c\u0131 ild\u0259 \u0130stanbul s\u00fclh\u00fcn\u00fc imzalayaraq, Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259ks\u0259r torpaqlar\u0131 v\u0259 S\u0259f\u0259vil\u0259r\u0259 m\u0259xsus G\u00fcrc\u00fcstan \u0259razisini Osmanl\u0131 d\u00f6vl\u0259tin\u0259 verm\u0259li olur. Bu \u201cqa\u00e7\u0131lmaz d\u00fc\u015fk\u00fcnl\u00fck\u201dd\u0259n sonra tezlikl\u0259 \u00f6lk\u0259ni \u00e7\u0259tin v\u0259ziyy\u0259td\u0259n qurtarmaq\u00e7\u00fcn daxili i\u011fti\u015fa\u015flara son qoyub maliyy\u0259 v\u0259ziyy\u0259tini yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131rmaq v\u0259 g\u00fccl\u00fc nizami ordu yaratmaq i\u015fl\u0259rin\u0259 ba\u015flay\u0131r. Lakin 1600-c\u00fc ill\u0259rin \u0259vv\u0259lind\u0259 portuqallara qar\u015f\u0131 h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlara ba\u015flamaq m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 qal\u0131r v\u0259 \u201cAllah\u0131n irad\u0259si, d\u00f6y\u00fc\u015f q\u0259hr\u0259manlar\u0131n\u0131n g\u00fcc\u00fc\u201d il\u0259 \u0130ran k\u00f6rf\u0259zin\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131 olan qalalarla B\u0259hreyn adalar\u0131n\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7irir.<\/p>\n\n\n\n<p>Qar\u015f\u0131da is\u0259 daha m\u00fch\u00fcm-m\u00fcq\u0259dd\u0259s v\u0259zif\u0259l\u0259r dururdu; h\u0259r iki t\u0259r\u0259fd\u0259n (Osmanl\u0131-Az\u0259rbaycan) olan babalar\u0131ndan (Sultan S\u0259lim-\u015eah \u0130smay\u0131l) miras qalm\u0131\u015f x\u0259ta-\u0259da n\u0259tic\u0259l\u0259rini aradan qald\u0131r\u0131b, ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q etdiyi m\u0259ml\u0259k\u0259tin tarixi s\u0259rh\u0259dl\u0259rini b\u0259rpa etm\u0259k! X\u00fcsus\u0259n d\u0259, d\u00f6vl\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck iqtisadi v\u0259 m\u0259d\u0259ni \u0259h\u0259miyy\u0259ti olan Az\u0259rbaycan \u0259razisini Osmanl\u0131dan geri almaq!<\/p>\n\n\n\n<p>\u00c7ox m\u0259\u011frur (v\u0259 buna tam haqq\u0131 olan) \u015fah bu m\u0259qs\u0259dl\u0259 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutdu\u011fu \u00e7ox irimiqyasl\u0131 sava\u015f \u00fc\u00e7\u00fcn ciddi haz\u0131rl\u0131\u011fa ba\u015flay\u0131r v\u0259 1603-1607-ci ill\u0259r m\u00fcharib\u0259sind\u0259 qazand\u0131\u011f\u0131 q\u0259l\u0259b\u0259l\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan \u0259razisi i\u015f\u011faldan tamamil\u0259 azad olunur.<\/p>\n\n\n\n<p>O \u00f6z tabe\u00e7iliyind\u0259 qalm\u0131\u015f torpaqlar\u0131 (vahid inzibati \u0259razi kimi) \u00fcmumilikd\u0259 \u201cAz\u0259rbaycan\u201d adland\u0131r\u0131rd\u0131&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>Osmanl\u0131 tarix\u00e7isi \u0130brahim P\u0259\u00e7\u0259vi is\u0259 bel\u0259 yazmal\u0131 oldu: \u201cBel\u0259likl\u0259, Osmanl\u0131-islam d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259rinin 10-12 ild\u0259 \u0259ld\u0259 etdikl\u0259ri h\u0259r \u015fey ikic\u0259 ild\u0259 itirildi&#8230;\u201d<br>V\u0259 bu b\u00f6y\u00fck, \u00fcmummilli, \u00f6z\u0259l-\u00f6zg\u00fcr Q\u0259l\u0259b\u0259d\u0259n \u2013<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u00d6nc\u0259-sonrak\u0131lar&#8230;<\/strong><br>H\u0259r biri aylar-ill\u0259r, \u201csu yerin\u0259 axan qanlar\u201d, c\u00fcrb\u0259c\u00fcr faci\u0259l\u0259rl\u0259 m\u00fc\u015fayi\u0259t olunan o olaylar o q\u0259d\u0259r \u00e7ox ki, onlar\u0131 yaln\u0131z qa\u00e7araq s\u00fcr\u0259t, ixtisar, b\u0259zil\u0259rinis\u0259 m\u00fcxt\u0259s\u0259r i\u015far\u0259tl\u0259rl\u0259 sadalamaq m\u00fcmk\u00fcn.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130rili-x\u0131rdal\u0131 bir \u00e7ox sava\u015flardan sonra 1593-c\u00fc ild\u0259 ilk d\u0259f\u0259 (v\u0259 b\u00f6y\u00fck t\u0259nt\u0259n\u0259 il\u0259) \u018frd\u0259bil\u0259 g\u0259lib, Q\u0131z\u0131lba\u015flar\u0131n n\u0259zar\u0259tind\u0259ki Az\u0259rbaycan vilay\u0259tl\u0259rini v\u0259 K\u00fcr-Araz \u00e7aylar\u0131 aras\u0131ndak\u0131 geni\u015f \u0259razini vahid Az\u0259rbaycan b\u0259yl\u0259rb\u0259yiliyind\u0259 birl\u0259\u015fdir\u0259n (s\u0259n\u0259dl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259, iki ild\u0259 bu b\u0259yl\u0259rb\u0259yilik qo\u015fununun say\u0131 10 min\u0259 \u00e7at\u0131r v\u0259 r\u0259smi f\u0259rmanla \u201cAz\u0259rbaycan qo\u015funu\u201d adland\u0131r\u0131l\u0131r) bu \u015fah Az\u0259rbaycan\u0131n b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u00fc, onun \u201cv\u00fcqarl\u0131 ad\u0131n\u0131 qorudu, onun S\u0259f\u0259vil\u0259r d\u00f6vl\u0259tin\u0259 m\u0259nsub olmas\u0131 fikrini s\u00f6nm\u0259y\u0259 qoymad\u0131\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>1598-ci ild\u0259 d\u00f6vl\u0259tin paytaxt\u0131n\u0131 c\u0259bh\u0259 b\u00f6lg\u0259sin\u0259 yax\u0131n olan Q\u0259zvind\u0259n \u0130sfahana k\u00f6\u00e7\u00fcr\u0259n \u015fah\u0131n ke\u00e7irdiyi maliyy\u0259 t\u0259dbirl\u0259ri d\u00f6vl\u0259t x\u0259zin\u0259sini z\u0259nginl\u0259\u015fdirdi. H\u0259rbi islahatlar n\u0259tic\u0259sind\u0259 q\u0131z\u0131lba\u015flar, qulamlar, t\u00fcf\u0259ng\u00e7il\u0259r v\u0259 artilleriyadan ibar\u0259t qo\u015fun n\u00f6vl\u0259ri t\u0259\u015fkil edildi, Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259rind\u0259n ibar\u0259t q\u0131z\u0131lba\u015f s\u00fcvari d\u0259st\u0259l\u0259ri b\u0259rpa olundu. N\u0259tic\u0259d\u0259 odlu silahlarla t\u0259chiz edilmi\u015f 116 minlik nizami ordu yarad\u0131ld\u0131. Bu olaylar\u0131n canl\u0131 \u015fahidl\u0259rind\u0259n Oruc b\u0259y Bayat yaz\u0131r: \u201c\u0130ndi bizim \u00f6lk\u0259d\u0259 Fars \u0259yal\u0259tl\u0259rinin ham\u0131s\u0131nda tan\u0131nan v\u0259 b\u00f6y\u00fck n\u00fcfuza malik olan 32 n\u0259cab\u0259tli s\u00fclal\u0259 var\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>1622-ci ild\u0259 Q\u0259nd\u0259har b\u00f6lg\u0259sini Mo\u011follardan, H\u00f6rm\u00fcz\u00fcs\u0259 Portuqaliyadan geri alan \u015fah iki il sonra Ba\u011fdad\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259kl\u0259 S\u0259f\u0259vi imperiyas\u0131n\u0131n ke\u00e7mi\u015f s\u0259rh\u0259dl\u0259rini b\u0259rpa edir. 1626-1629-cu ill\u0259rd\u0259 Osmanl\u0131 d\u00f6vl\u0259til\u0259 m\u00fcharib\u0259d\u0259 m\u00fch\u00fcm u\u011fur qazanaraq \u018fr\u0259b \u0130raq\u0131n\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7irir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu \u015fah s\u0259n\u0259dl\u0259r\u0259 A\u011fqoyunlu v\u0259 S\u0259f\u0259vi d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri tarixind\u0259 (\u0259lb\u0259tt\u0259, Uzun H\u0259s\u0259nd\u0259n sonra v\u0259 ulu babas\u0131 \u015eah \u0130smay\u0131l\u0131n xarici siyas\u0259t x\u0259ttin\u0259 sadiq qalmaqla) Q\u0259rb \u00f6lk\u0259l\u0259ril\u0259 \u0259n s\u0131x \u0259laq\u0259l\u0259r yaradan, onlarla diplomatik dan\u0131\u015f\u0131qlar apar\u0131b, itirilmi\u015f \u0259razil\u0259ri geri qaytarma\u011fa laz\u0131mi k\u00f6m\u0259klik g\u00f6st\u0259rm\u0259l\u0259rini t\u0259min ed\u0259n h\u00f6kmdar kimi d\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcb.<\/p>\n\n\n\n<p>1629-cu il yanvar\u0131n 19-da F\u0259rahabadda v\u0259fat etmi\u015f g\u00f6rk\u0259mli S\u0259f\u0259vi h\u00f6kmdar\u0131 Ka\u015fanda d\u0259fn olunub.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Tahir ABBASLI<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Avropada \u201cB\u00f6y\u00fck Abbas\u201d, s\u0259n\u0259dl\u0259rd\u0259 \u201c42 illik \u018fz\u0259m\u0259t\u201d v\u0259 390 ildir xalq\u0131n\u0131n xatir\u0259sind\u0259 \u201cC\u0259nn\u0259tm\u0259kan \u015fah o\u011flu\u201d&#8230; Bu \u015fah\u0131n taxt vaxt\u0131nad\u0259k b\u00fct\u00fcn vilay\u0259tl\u0259ri (Qaraba\u011f, \u018frd\u0259bil, L\u0259nk\u0259ran<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":99846,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3,7],"tags":[],"class_list":["post-99845","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gundm","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/99845","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=99845"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/99845\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":99847,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/99845\/revisions\/99847"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/99846"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=99845"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=99845"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=99845"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}