Fransa koloniyalarını tərk edərkən onlardan 3 şey tələb edirdi:
1) Rəsmi dil fransız dili olmalıdır;
2) Fransa təhsil sistemi qurulacaq;
3) Mədənçilik siyasəti, pul, maliyyə və hüquq sistemi Fransanın dediyi kimi olacaq.
Hamı razılaşdı. Fransa bu ölkələrdə fransız dilini yaymaq üçün çox çalışdı. Çörək tapa bilməyən kəndlilərə də fransız dilini öyrənmək üçün kitablar verildi və fransız dilini öyrətmək imkanı verildi.
Unutmayın, dil manqurtlaşmanın ilk vasitəsidir. Fransa, istifadə etdiyi ölkələrdə Seneqal, Çad, Niger, Qvineya, Kamerun, Əlcəzair, Tunis, Konqo və Fildişi Sahili kimi ölkələrdə yeni fransız radio stansiyaları, kitablar, kanallar, jurnallar və oyunlar yaratdı.
Bu ölkələrdə indi fransız dilində ölkənin ana dilindən daha yaxşı danışılır (Eldar Tağıyev, Fb).
SSRİ dağılarkən də eyni üsluba əl atdı. Onsuz da keçmiş Rusiyada kommunist partiyası dövlətin idarəedici orqanı hesab olunurdu. Siyasi Büro, Rusiya siyasətini təyin edən ali orqan idi.
Köhnə Rusiya Yeni Rusiya olarkən yeni MDB adlı birlik yaratdı. Birlikdəki ölkələrlə yeni bir müqavilə də bağladı.
8 dekabr 1991 -ci ildə imzalanmış müqavilədə yazılır.
Maddə 6. Birliyin üzv dövlətləri olan Strateji Hərbi Sahə vahid mərkəzdən qorunacaq, qurulan hərbi bazalar fəaliyyətini davam etdirəcək və üzv dövlətlər onlara dəstək verəcək.
Maddə 7. Birliyə üzv ölkələr, xarici siyasətdə, iqtisadiyyat, nəqliyyat, rabitə, gömrük işləri, təhlükəsizlik və mütəşəkkil cinayətkarlıq sahəsində birgə fəaliyyət göstərməyi öhdələrinə götürürlər.
Maddə 9. Birliyə üzv dövlətlər arasında yarana biləcək problemlər dövlət başçıları ilə birlikdə həll olunacaq.
Bu müqaviləyə yeni məqalələr əlavə edilə bilər və ya məqalələr dəyişdirilə bilər.
Maddə 12. Birliyə üzv dövlətlər Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqının müqavilələrindən və sazişlələrindən irəli gələn beynəlxalq öhdəliklərini yerinə yetirəcəklərinə zəmanət verirlər (Muzaffer Çiçek Fb).
P.S. O cümlədən MDB-nin ünsiyyət dili kimi rus dili əsas götürülür və bu gün də Azərbaycanda artan rus dilli məktəblər elə bu planın tərkib hissəsi sayılmalıdır.
Elnur Səlim