Dr. Ahsen BATUR
(Əvvəli: https://fedai.az/?p=50979, https://fedai.az/?p=51052)
Gerçəkdə Dionis adını, ona qurban təqdim etmə mərasimlərini və phallos üçün təşkil edilən mərasimi Yunanıstana gətirən bu Melampusdur … Qəti olan bir şey varsa, phallosun təmtəraqlı nümayişlər və zarafatlar təşkil edilərək Dionisə aparılması mərasimlərini Yunanıstana gətirən odur və yunanlar bu gün də etdiklərini ondan öyrənmişdilər.
Öz hesabıma doğruluyorum, bəli, Melampus, bilgin bir müdrik olaraq, özündə peyğəmbərcəsinə bir güc görürdü və Misir təlimi sayəsində, Yunanıstana, o biri görənəklər arasında, Dionis dinini də o gətirmişdir …
Pelasqlar, ilk zamanlar, tanrılara qurban kəsərkən dua edir, lakin onlar Dodonda dinlədiklərimdən bilirəm ki, heç bir tanrınin, həqiqi adını və ləqəbini bilmirdilər; çünki o zamana qədər eşitməmişdilər. Uzun müddət sonra Misirdən Allahın adlarını öyrəndilər.
O zamandan sonra qurban kəsərkən tanrıları adlarıyla anar oldular və daha sonra yunanlar da, bir Pelasq mirası olaraq bu adları mənimsədilər. «Thukydides»in izah etdiyi şeylər, bunların eynisi deyilsə də, məna baxımından yakındı. Hətta onun izah etdiklərində Sami təsirinin daha çox olduğu qeyd edilirdi. Ancaq həm Herodot, həm də Thukydides Pelasqların mənşəyi üzərində dayanmırdılar. Şimali Şərqdən yalnız bir xalq olduğunu ifadə edirdilər. K. Mirşanın proto-Türk dilləri üzərinə gördüyü işlər nəticəsində isə, Pelesqların bu köç əsnasında Anadoluda qərar edən bir Türk qolu olduğu aydın olmuş, lakin Ari Modeli qondarmasından xaricinə çıxa bilməyən Qərb tarixçiləri bu iddianı ciddi qəbul etmədilər.
Avropa antropologları və ideologları belə bir fikri qəbul etməzlər. Çünki onların ortaya atdıqları Ari Modeli, həm Avropanı, həm də Asiyanı Ari irqin əbədi mülkü olaraq görmə xəstəliyinin bir nəticəsidir. Bir az sonra görəcəyimiz kimi, Ari Modelinə qarşı Rus fikir adamlarının ortaya atdığı Avrasiya modeli, Qərbi Avropanı tamamilə kənar tutmasına baxmayaraq, bu nəzəriyyəyə Avrasiya adının verildiklərini anlamaq xeyli çətindir.
Avropada antesemitizmin şahika dövrünü yaşadığı günlərdə, guya dünyanın ən köhnə mədəniyyətinə, ən parlaq zəkasına sahib batılının Sami irqin mədəniyyət təsiri ilə formalaşdığı tezisi bir kənara atılmalıydı. Amma bunun üçün əvvəl Eskiçağ Modelinin bir yanılma olduğu ortaya çıxacaq, arxasından bunun yerinə başqa bir model gətiriləcək və o da başqa istiqamətlərə dayandırılacaqdı. Beləcə Kitab-ı Müqəddəs ənənəsinin yıxılması vəzifəsini Götingendə təbiət tarixi professoru J. F. Blumenbax boynuna götürdü. Əsasən onun 1775-ci ildə nəşr olunan «De Generis humane Vari-etata Nativa» adlı əsəri Buffon tərəfindən qurulan Avropa mərkəzçi modelin davamı xüsusiyyətində idi.
Blumenbax, ilk dəfə «Qafqaz irqi» terminindən istifadə etdi və ona görə ağ dərililər, ya da Qafqaz irqi ilk ortaya çıxan ən qabiliyyətli ırqdi və bütün o biri irqlər bunun nəsillərindən törəmişdi.
Onun sözlərinə görə, Nuhun Gəmisi Qafqazın cənubundakı Ararat dağında oturmuşdu. Bu vəziyyətdə insanların və bu səbəbdən avropalıların mənşəyi, köhnə çağ insanlarının inandığı kimi Nil və Fərat vadilərində deyil, şərqdəki dağlarda idi.
J. G. Herder insanları Himalaya yerləşdirirdi. Buna görə insanların və onların ən saf forması olan Arilər, Asiyanın dağlıq bölgələrindən gəlirdilər. 16 Asiya mənşəyinə söykənən Qərbi avropalılara görə, Almanları insanlığın saf başlanğıcına daha yaxınlarına yerləşdirməsiydi. Əslində, A. Hitler, «Almanları birinci sinif və Türkləri ikinci sinif irq kimi qəbul edib və elan edəcəkdi».
Hətta 1930-cu ildə Hitler Yaponiyaya «fəxri Arilik» ünvanı verəcəkdi.
İngilis, Fransız, Hollandiyalı və hətta Rusların şiddət yolu ilə ələ keçirdikləri ölkələrin «Turan xalqlarını» yerli, parya, alçaq varlıqlar olaraq gördükləri bir dövrdə, Almanların güya Türkləri və müsəlmanları ucaltması, kömək edə biləcəklərini şərhi isə, əlbəttə tortu başqalarına qapdırmamaq fəlsəfəsinə əsaslanırdı.
Beləcə Köhnə Misir mədəniyyətinin və Sami irqinin, Ellin mədəniyyətinin, bu səbəbdən Qərb sivilizasiyasının anası sayılan Yunan dilinin də Yaxın Şərq dillərinin təsiri ilə formalaşdığı və inkişaf etdiyi görüşü, 18-ci əsrdə David Hume və Benjamin Franklin kimi «irqçi» mütəfəkkirlərin təsiriylə geriyə itələnmiş və yenə eyni əsrdə Yunanlıların gənc və saf olduğu iddiasının Almaniyadakı ən böyük müdafiəçisi Yoahim Winckelmannın təsiri tamamilə rədd edilmişdir.
Ari termini 1790-cı illərdə təqdim olunmuşdur. Elliot Smith tərəfindən irəli sürülən genişlənmə nəzəriyyəsinə görə, Misir sivilizasiyasını Asiya köçkünlərini qurdu və bu mədəniyyəti Avropaya və dünyanın digər bölgələrinə yaydı. Qafqaz irqinin Asiya dağlarından gəlməsi kimi, Avropa dilləri də eyni kökdən irəli gəl məsi irəli sürülürdü.
Almanların Urheimatı, yəni digər dillərdən daha təmiz və köhnə olması iddiası, Qafqaz irqinin ən saf hissəsi olması fərziyyəsinin nəticəsində, almancanın o biri dillərdən daha qədim və saf olduğu iddiası ortaya atıldı. Beləliklə, indo-alman dil ailəsi ortaya çıxdı.
Burada mərhum Ord. Prof. Z. Vəlidi Toganın Qərb şərqşünasların və Rus ziyalılarının fikirlərini, Türkiyədə bir çox araşdırmaçı tərəfindən heç tərəddüd edilmədən istifadə etdiyi əsərində, dərhal eyniylə təkrar etməsini yadırğadığını nəzərlərə çatdırmaq istəyirəm.
Ari modeli ilə yanaşı, Ali Ari irqinin inkişaf etmiş digər modeli isə, Avropa torpaqlarının və iqliminin digər qitələrdən daha yaxşı və Avropalıların daha üstün olması lazım olduğuna inancı müdafiə edirdi. Çünki Sami irqi və yəhudi mədəniyyətinin daha üstün olduğunu irəli sürən görüşə görə, Allah müqəddəs varlığın günlərini yaradıb və Sebt gününü özünə həsr etmişdir; Sebt illərini yaradıb, sebt ilini özünə həsr etmişdir. Millətləri yaratmış və İsraili seçmiş; torpaqları yaradıb və İsrail torpağını özü üçün seçmişdir…
Bundan başqa, Əhd-i Ətiqin Yaradılış Kitabı deyir ki, Yaqub Allahla güləşdi və onu məğlub etdi». Yaqubu yıxmaq mümkün olmadığını başa düşdükdə o, budun sümüyünə çarpdı. Yaqubun oynaq sümüyü yerindən çıxdı.
Adam dedi: «Məni burax dan ağarır». Yaqub cavab verdi: «Sən mənə xeyir-dua verməsən, səni buraxmayacam». «Adınız nədir?» -deyə soruşdu. «Yaqub»- dedi. «Adam»: «Ey Yaqub, artıq sənə Yaqub deyilməyəcək, İsrail deyiləcəkdir»-dedi. Çünki Tanrıyla, insanlarla güləşib onları məğlub etdin. «Doğrudan da İsrail adı, ibranicə, «Tanrıyla güləşən» deməkdir.
Gördüyümüz kimi, Orta əsrlərdəki model Sami irqinə və dolayısıyla, yəhudilərə ən üstün və elit bir millət olmasını önə çıxarırdı. Bu üzdən, Qərbdə başlanan irqçilik hərəkatı ilə yeni bir üstün irq, yeni üstün ağa tipi yaratmaq niyyətində idi. Bunun üçün ilk şey Sami irqi və yəhudilərlə körpülər atmaq idi.
Beləliklə, bu dövrün Ari modelinin müdafiəçiləri, Avropalı «üstün» olduğunu, heç kimdən heç bir şey almadığını və ona ehtiyac olmadığını iddia etməyə başladılar. Əlbəttə ki, Misir sivilizasiyasını rədd edən, bir baxış, buna görə də proto-Türklərə məxsus Türk mədəniyyətinin Qərb sivilizasiyasının təməl daşı olması barədə deyilənlərə güləcəkdir.
(Ardı var)