Soner Yalçın
Odatv.com
Qırx ildir ki, Əziz Nesinin əsərlərini hər dəfə artan bir heyranlıqla oxuyuram. Keçən gün…
Netflixin Klub serialında 6-7 sentyabr 1955-ci il hadisələri qeyd olunanda “Salxım-salxım asılası adamlar” kitabını yenidən oxudum. Əziz Nesinin bu kitabında, həmin dəhşətli hadisənin təşkilatçısının hiyləsi və talançılığıyla atıldığı Harbiye həbsxanası günlərindən yazıb…
Təkcə Əziz Nesin həbsdə deyildi. Kamal Tahir və qardaşı Ratip Tahir, Həsən İzzettin Dinamo, Dr. Hulusi Dosdoğru, Asim Bezirci, Dr. Müeyyet Boratav və qardaşı Can Boratav Hüsaməddin Özdoğru, Mustafa Börklüce və İlhan Berktay kimi altmışa yaxın solçu idi…
Əziz Nesin niyə günahsız yerə həbs olunduqlarını Cümhuriyyət Millət Partiyasının lideri Osman Bölükbaşının çıxışına istinadən açıqlayıb: -“ABŞ Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin (MKİ) rəhbəri Allen Dalles – eyni tarixdə İstanbulda olan ABŞ dövlət katibi Con Foster Dallesin qardaşı – Türkiyə Milli Təhlükəsizlik (MİT) rəisi general-leytenant Behçet Türkmənə – TR-nin keçmiş xarici işlər naziri və səfir İlter Türkmənin atasıdır — demişdi: -«Görülən vəziyyət onu göstərir ki, məhvetmə formaları kommunist texnika və üsullarına tamamilə uyğundur…» Bu qədər sadə idi, onların həbsinin səbəbi…
Bu məmləkətin solçuları hər fürsətdə cüzi səbəblərlə çox ağrı çəkməyiblərmi? SİÇANLAR — SİÇOVULLAR Kamal Tahirlə birlikdə Əziz Nesin Hərbiyyə Həbsxanasındakı kameraya atılıb.
-“Döşəmə beton idi və təsvir olunmayacaq dərəcədə pis idi. Biz dar hücrədə guya o göz qamaşdıran işıqla işıqlandırılan iki nəfər olduğumuz üçün saatlar keçir. Oturmağa, yatmağa yer yoxdur. Onlara dedik ki, heç olmasa bizə bir qəzet versinlər ki, altımıza salaq. Qəzet qadağandır. Gecə gec yatdıq. Hücrə o qədər dar idi ki, ayaqlarım Kamalın, Kamalın ayağı isə mənim başımın üstündə, yanıüstə uzanmışdıq. Hücrənin qapısında kənardan açıla bilən, hörülmüş məftillə örtülmüş, eni və uzun arakəsmə dəliyi var. Mühafizəçilər hər saniyə bu göz çuxurunun qapağını açır, içəridəyik, yoxsa uçmuşuqmu deyə baxır və cansıxıcılıqlarını aradan qaldırmaq üçün əylənirlər (…)
Üstümüzdə siçanlar, yerdə siçovullar…” Dörd ay belə ağır şəraitdə qalırlar. O çətin günlərdə kənardan davamlı xəbərlər gəlir: “Səni dəstə-dəstə asarlar!” Əziz Nesin bircə dərdi var. Yaşayış binasının zirzəmisində soyuducu, paltaryuyan, oturacaq dəsti olmayan kiçik kirayəlik evdə tək qoyduğu on bir yaşlı oğlu Atəş və on iki yaşlı qızı Oya…
-“Fikrim uşaqlarımda idi. Onları bir qəpiksiz və evsiz qoydum…” Əziz Nesin və Kamal Tahir belə ağır fiziki-mənəvi şəraitdə kamerada nə qərar verirlər, bilirsinizmi?
HƏMİŞƏ ÜMİD VAR
Əziz Nesin və Kamal Tahir o günlərdə kamerada nəşriyyat qurmaq qərarına gəlirlər! Dar murdar kamerada siçan-siçovullarla yaşayır, xəbər alırlar ki, onları asacaqlar və onlar isə kitab çıxarmaq üçün planlar qururlar! Deyilənləri onları ruhdan salmasına icazə vermirlər: -“Gecə-gündüz kamerada nə edə biləcəyimi düşündüm. Mən nə edə bilərəm? Mən jurnal hazırlaya bilərəm. Mən bunu çox sınamamışam. Hökumətlər buna icazə vermədilər. Bu yolun sonu yenidən həbsxanaya aparacaqdı. Nəşriyyatların və məşhur kitab evlərinin heç biri kitablarımı çap etmək istəmirdi(…) Öz nəşriyyatımı qurmaq və öz kitablarımı nəşr etmək qərarına gəldim…
-“Kemal Tahirin təklifi belə idi: Üç qardaşın (Kemal Tahir, Nuri Tahir, Ratip Tahir) atalarından miras qalmış iki-üç mərtəbəli taxta evi, bağçası var idi. Üç qardaş bu evi satışa çıxarır (…) Kamal Tahir öz payını sərmayə qoyaraq mənimlə birgə nəşriyyat qurmaq istəyirdi…” O, həmin kamerada belə doğulub: “Düşün nəşriyyatı”…
İllərdir həbsdə olan Kamal Tahir və Əziz Nesinin zəhmətini, mübarizəsini, inadını görürsünüzmü? Bir neçə ildən sonra qurduqları “Düşün” nəşriyyatı yüzlərlə kitabla yandırılsa da, həyatdan incimədilər. Onlar təslim olmadılar. İstehsal etməyə davam etdilər. Gələcək gözəl günlərə inamlarını heç vaxt itirmədilər… Onlar yaşayaraq bunları sübut etdilər:
-«Ümidsiz vəziyyət yoxdur, yalnız ümidsiz insanlar var.» Hörmətli oxucu… Bu çətin günlərdə Əziz Nesinin ümidləri daim yaşadan kitablarını Nesin nəşriyyatından alıb oxuyun. Hətta yaxınlarınıza hədiyyə edin…
Heç vaxt unutma: Hücrədə belə, bir yerdə həyat varsa, ümid də var.