Talibanın hakimiyyətə gəlişindən ən çox əndişələnən Rusiyadır desək, yanılmarıq. Rusiya saytlarında yayınllanmış iki yazının xülasəsini diqqətinizə çatdırırıq.
Taliban tərəfindən əsir götürülən (Taliban Rusiyada terrorçu olaraq tanınır və fəaliyyəti qadağan edilb) Rusiya Qəhrəmanı, İl-76 təyyarəsinin komandiri Vladimir Şarpatov, Əfqanıstandakı mövcud vəziyyətin Rusiya üçün real təhlükə yaratdığını söyləyib.
«Əsl təhlükə»: Rusiya Qəhrəmanı, Talibanın keçmiş SSRİ respublikalarını ilhaq etmək planlarından danışıb.
«Əfqanıstanda baş verənləri çox narahatlıqla izləyirəm və azadlıqda olduğum ilk gündən bəri daim izləyirəm. Xüsusilə də, bu yaxınlarda, amerikalılar ora rəhbərlik edəndə. İndi dostlarım mənə İnternetdən Taliblərin orda necə hökmranlıq etməyə başladığı ilə bağlı epizodlar göndərirlər»-deyə Sharpatov RİA Novosti -yə bildirib.
Taliblərin rəqiblərinə və yerli əhaliyə qarşı vəhşicəsinə davrandığı barədə videolara baxmaq onun üçün çətindir. «Bunlara baxdıqdan sonra gecəni yatmıram» -deyə qəhrəman qeyd edib.
Pilot, Talibanın əsirliyində olarkən onların bu planlar haqqında danışdığını eşidib.
Onlar deyirdilər: «Keçmiş Asiya respublikaları bizə qoşulacaqlar». Mən dedim: «Hamı sizinlə razılaşmayacaq.» «Onları məcbur edəcəyik, nə edəcəklər?» — Şarpatov deyib.
Qəhrəman bunu xüsusi xidmət orqanlarına əsirlikdən döndükdən sonra xəbər verdiyini, onlar bundan xəbərdar olduqlarını, ancaq kimsənin onları «eşitmədiyini» qeyd etdi.
«Bu, dövlətimiz üçün əsl təhlükədir» — Şarpatov deyib.
Şarpatovun nəzarətində olan «Aerostan» hava yollarının İl-76 təyyarəsi 1995-ci ilin avqustunda Qəndəharda ələ keçirilmişdi. Təyyarə Tiranadan (Albaniya) Baqrama (Şimali Əfqanıstan) uçurdu.
Ekipaj, Şarpatovun rəhbərliyi altında olan yeddi nəfərdən ibarət idi. Əfqanıstan səmasında, təyyarəni Qəndəhar bölgəsinə enməyə bir Taliban MiG-21 qırıcısı məcbur etmişdi.
Bütün ekipaj üzvləri həbs edilərək, 378 gün çox çətin şəraitdə əsir qalmışdılar, istidən, su və yeməkdən əziyyət çəkmişdilər. 1996-cı ilin avqustunda, İl-76-nı təmir edərək işə salaraq havaya qaldıra bilmişdilər.
Təyyarə BƏƏ -yə endi, bundan sonra öz vətənlərinə çatdırıldılar.
Avqust ayında Rusiya Prezidentinin fərmanı ilə komandir Vladimir Şarpatov Rusiya Federasiyasının Qəhrəmanı adına layiq görüldü və Əfqanıstanda əsirlikdən azad olunarkən göstərdiyi qəhrəmanlığa, cəsarətə və əzmkarlığa görə Qızıl Ulduz medalı ilə təltif edildi.
Digər bir yazıda isə, görücü İqor Veçerskiy, Taliban tərəfindən hakimiyyəti ələ keçirdikdən sonra Əfqanıstanın gələcəyini proqnozlaşdırıb.
Ötən bazar, 15 avqust radikal Taliban hərəkatı (Talibanın fəaliyyəti Rusiya Federasiyasında qadağan edilib) Əfqanıstan ərazisinə tam nəzarəti elan etdi. Taliban bu nəticəyə bir neçə həftə ərzində nail ola bildi. Vəziyyətə ABŞ -ın Əfqanıstandakı qoşunlarını çıxarması təsir etdi. Nəticədə ölkə prezidenti vəzifəsini tərk edərək ölkədən getdi.
Taliban hakimiyyəti ələ keçirdikdən sonra ölkədə xaos başladı.
Çox sayda qaçqın Əfqanıstanı tərk etmək üçün ən kiçik fürsətdən yararlanmağa çalışır. Xüsusilə də qadınlar, Talibanın riayət etdiyi şəriət qanunlarından qorxurdular. Son hadisələrdən sonra Əfqanıstanın taleyi necə inkişaf edəcək? Görücü İqor Veçerskiy bu barədə açıqlamalar verib.
“Əfqanıstandakı vəziyyət qaçılmaz olaraq böyük siyasətdə ciddi dəyişikliklərə səbəb olacaq. Taliban tərəfindən hakimiyyəti ələ keçirmək kənardan dəstək almadan həyata keçmədi və böyük dövlətlərin strateji maraqları baxımından cari proseslərə təsir etmək üçün bir yoldan istifadə olundu. Hərəkat eyni zamanda əhalinin ruhuna yol tapa və güclənə bildi».
Taliban, Əfqanıstanı 5 il — 1996 -dan 2001 -ci ilə qədər, ABŞ vəziyyətə müdaxilə edənə qədər ölkəni idarə etdi.
«Hakimiyyətə gələn qüvvələrin hökmranlığı davam etmək qabiliyyətinə malikdir və bu, yeni bir gərginlik ocağına və hətta müharibəyə səbəb ola bilər ki, bu da bu prosesdə iştirak edən bir sıra manipulyatorlar üçün faydalıdır. Baş verən hadisələr insan tələfatına səbəb olacaq və kor inancın mülahizələri ilə getdikcə artan radikal ünsürləri cəlb edən müstəqil bir həyat yaşamağa başlamaq istəyi nəzarətçi qüvvələrin nəzarətindən çıxa bilər»-deyə vurğulayır.
Təbii ki, Əfqanıstanın gələcəyinin necə olacağı zaman məsələsidir. Qlobal diqqət ölkədəki vəziyyətə yönəlib.
«Hazırda dövlət daxilində qoyulan bütün məqsədlərə çatılacaq və prioritetlərin tətbiqi gərginliyin daha da artmasına səbəb olacaq. Bu hadisənin vəzifələri daxili proseslərin üzərinə cəmləşdirilib və qlobal geosiyasi sferadadır» — deyə Veçerskiy öz fikirlərini yekunlaşdırıb.
Əli Nəsib Zərdabi