ELNUR Səlim
Qarabağda sülhməramlı qüvvələr növbəti qanunsuz, missiyaları ilə uzlaşmayan hərəkətləri ilə gündəmə gəliblər. Üstlərinə düşən öhdəliklərdən başqa hər bir işlə məşğul olan sülhməramlılar bu dəfə öz aləmlərində Ukrayna ilə müharibə aparan ölkələrinə bir növ dəstək nümayiş etdiriblər: Hərbi formalarına «Z» simvolikası vurublar.
Milli.Az-ın verdiyi xəbərə görə, sosial şəbəkələrdə geniş yayılan bu fotonu təqdim edilir. Bəllidir ki, bu simvolika Ukraynadakı müharibənin simvoludur və Rusiya hərbçiləri də bundan istifadə edir. Halbuki bu simvolika ilə yerli qanunları kobud şəkildə pozmuş olurlar. Dəbilqələrinin üstündə «sülhməramlı» yazılıb, lakin formalarında isə müharibəni əks etdirən «Z» simvolu. Anlamaq istəmirlər ki, bununla da 2020-ci il noyabrın 10-da imzalanan üçtərəfli sülh razılaşmasının şərtlərini pozmuş olurlar.
Rusiya Ukrayna ilə müharibə aparır və həmin simvolikasının Azərbaycan torpaqlarında missiya yerinə yetirən hərbçilərinin istifadə etməsi qanunsuzdur. Ümid etmək olar ki, tezliklə bu simvolikanı onların formalarında bir daha görməyəcəyik, deyə sayt yazıb.
Ukraynaya təcavüz edən işğalçılar öz texnikalarını latın əlifbasının simvolları ilə işarələmək qərarına gəliblər. Onların arasında tez-tez «V» və «Z» hətflərinə rast gəlinir. Bir çoxları bunu faşist simvolları olduğunu qeyd edirlər.
«1944-cü ildə Zaksenhauzen əsir düşərgəsinin yanında qırğınların törədildiyi Z stansiyası var idi, — deyə Ukraynanın müdafiə naziri Aleksey Reznikov qeyd edib. «Onun arxa hissəsində atəş üçün xüsusi qurğu, qaz kamerası var idi. Bu, belədir — rus dünyası (russkiy mir)”.
O, izahatına bir şəkil də əlavə edib ki, buradakılardan biri iki Z hərfini birləşdirdi, buna görə də onlar həqiqətən Alman svastikasına bənzəməyə başladılar.
Hələ Ukraynada müharibənin aktiv fazası başlamamışdan əvvəl sosial şəbəkələrdə Rusiya hərbi texnikasının göyərtəsində xüsusi işarələnmiş fotolar görünməyə başladı. Ən çox haubitsalarda, tanklarda və hərbi yük maşınlarında ağ boya ilə yazılan latın hərfi Z idi. Sonra başqaları görünməyə başladı — V hərfi və ya üçbucaq.
Bu simvolların mənası əvvəlcə aydın deyildi. Hərbi ekspertlər müxtəlif versiyalar irəli sürdülər, lakin çox vaxt onlar bu şəkildə texnikanın Rusiya hərbi rayonlarından birinə aid olduğuna inanmağa başladılar: Z — Qərb (Zapad), V — Şərq (Vostok), üçbucaq — Cənub.
Rusiya Müdafiə Nazirliyinin özü ictimaiyyətə heç bir izahat vermədi və nəhayət, sosial şəbəkələrində Z və V-nin qeyd olunduğu bir neçə yazı yayımlansa da bu, aydınlaşmadı. Bu ifadələrdəki hərbi texnikanın göyərtəsindəki işarələr təbliğat şüarlarında istifadə olunurdu: məsələn, “Biz müharibələrə son veririk” («Zаканчиваем войны») və ya “Sülh naminə” («Zа мир») (əvvəlcə adi orfoqrafiyada, sonra isə həştəglərdə kiril əlifbası З və B hərflərinin dəyişdirilməsi ilə Z və V).
Lakin bu açıqlamalar yetərli olmadı və törədilən vəhşiliklər bu hərfləri Raşizmin simvoluna çevirdi.
Prezident administrasiyasının (AP) daxili siyasi blokuna yaxın, Meduza-nın bir neçə həmsöhbəti blokun Z əməliyyatının yaradıcı işi ilə heç bir əlaqəsi olmadığını əmin etdi. Onlardan ikisi ideyanın mənbəyini nazir Sergey Şoyqunun müşaviri Andrey İlnitskinin rəhbərlik etdiyi qrup belə adlandırıb. Meduza-nın Tomsk avtomitinqlərinin təşkilatçıları arasında olan mənbəsi bu versiya ilə razılaşır: onun fikrincə, bu, “ordunun obraz və imicini yaradan piyarçı adamların işidir”.
Eyni zamanda, Müdafiə Nazirliyinin piyar bölməsi, bu işdə RT və onun baş redaktoru Marqarita Simonyanla birlikdə çalışıblar. AP-yə yaxın Meduza mənbəsi deyir: Kanalın dizaynerləri simvolizmi tapıblar və nazir Sergey Şoyqu təsdiqləyib. “Simonyan əsasən təşəbbüsü öz üzərinə götürdü. Prezident Vladimir Putin də rəmzlərlə tanış olub. Həmsöhbətlərdən birinin dediyinə görə, o, ondan xoşu gəlib”, — Meduzanın müsahibi deyir. Marqarita Simonyanın rəhbərlik etdiyi RT kanalının dizaynerləri həqiqətən də “Z əməliyyatı” üçün öz aydentiklərini hazırlayıblar. Fevralın 26-dan etibarən RT onlayn mağazasında Z hərfi olan mallar (zirehli maşının göyərtəsində kobud şəkildə boyanmış ağ boya kimi stilləşdirilmişdir) satışa çıxarılıb.
Simonyan Meduza müxbirinin kampaniyada iştirakı ilə bağlı müraciətini oxudu, lakin o, cavab vermək əvəzinə, sorğunun skrinşotunu sosial şəbəkədə yerləşdirdi: “Meduzanın mənbələri mənə müntəzəm olaraq özümlə qürur duymaq üçün gözlənilməz səbəblər verir. Meduzanın halına acıyıram” (orfoqrafiya qorunub saxlanılır; Rusiyada dövlət təşkilatlarının əməkdaşları sorğuya cavab vermək əvəzinə tez-tez sosial şəbəkələrdə müstəqil jurnalistlərin suallarını yerləşdirirlər). («„Источники медузы“ регулярно дают мне неожиданные поводы гордиться собой. И сочувствовать медузе» (орфография сохранена; сотрудники государственных организаций в России часто публикуют вопросы независимых журналистов в соцсетях — вместо того, чтобы ответить на запрос). Müdafiə nazirinin müşaviri Andrey İlnitski də Meduza-nın suallarını cavablandırmayıb.
Xatırladırıq ki, 44 günlük Vətən müharibəsində istifadə edilmiş düşmən texnikaları üzərində də «Z» işarəsi olub. Sosial şəbəkələrdə əks olunan görüntülərdə bölgədə qarşıdurmaların davam etdiyi bir vaxtda erməni qüvvələrinin üzərində «Z» hərfi olan tanklardan Azərbaycan ordusuna qarşı istifadə etdiyi iddia edilib. İddialara görə, Ukraynanın işğalından əvvəl mənası bilinməyən «Z» hərfi o günlərdə diqqətdən yayınıb.
Qeyd edək ki, Vətən Müharibəsindəki qələbədən sonra 10 dekabr 2020-ci ildə Azadlıq Meydanında Zəfər paradı keçirilmişdi. Paradda müharibədə qənimət götürülmüş Ermənistan ordusuna məxsus texnikaların bir qismi də nümayiş etdirilmişdi. Həmin texnikalardan bəzilərinin üzərində də «Z» hərfi vardı.