Su Yer kürəsində həyatın yaranmasının əsas şərti, bütün canlı aləmin mövcudluğunu təmin edən ən qiymətli təbii sərvətdir. İnsan orqanizminin böyük hissəsini, bitkilərin və heyvanların həyat fəaliyyətinin əsasını təşkil edən su təkcə bioloji ehtiyac deyil, həm də iqtisadi inkişafın, ərzaq təhlükəsizliyinin, ekoloji tarazlığın və cəmiyyətin davamlı rifahının təməlidir. Buna baxmayaraq, XXI əsrdə dünya əhalisinin artması, sənayeləşmənin sürətlənməsi, urbanizasiya, iqlim dəyişmələri və ətraf mühitin çirklənməsi şirin su ehtiyatlarını ciddi təhlükə altında qoymuşdur. Məhz bu səbəbdən Birləşmiş Millətlər Təşkilatının təşəbbüsü ilə hər il 22 mart tarixi Ümumdünya Su Günü kimi qeyd edilir. Bu günün əsas məqsədi su ehtiyatlarının qorunmasının vacibliyini dünya ictimaiyyətinin diqqətinə çatdırmaq, su çatışmazlığı probleminə qarşı birgə mübarizəni gücləndirmək və gələcək nəsillər üçün təhlükəsiz su ehtiyatlarının saxlanılmasını təşviq etməkdir. Su təkcə həyat mənbəyi deyil, həm də planetdə bütün ekosistemlərin fəaliyyətini təmin edən əsas ekoloji amildir. Meşələrin, çayların, göllərin, bataqlıqların və dənizlərin mövcudluğu su dövranı ilə sıx bağlıdır. Torpağın münbitliyi, bitkilərin fotosintez prosesi, heyvanların yaşaması və atmosferdə iqlim tarazlığının qorunması məhz suyun təbii dövranı hesabına mümkün olur. Əgər su ehtiyatları azalarsa və ya çirklənərsə, bunun nəticəsində biomüxtəliflik zəifləyər, torpaqlar deqradasiyaya uğrayar, kənd təsərrüfatında məhsuldarlıq aşağı düşər və ekoloji fəlakətlərin miqyası genişlənər. Elm sübut edir ki, Yer səthinin təxminən 71 faizi su ilə örtülsə də, bu ehtiyatların cəmi 2,5 faizi şirin sudur. Onun da böyük hissəsi buzlaqlarda və yeraltı qatlarda yerləşdiyindən insanların istifadəsinə yararlı su ehtiyatı olduqca məhduddur. Dünyada milyardlarla insan hələ də təhlükəsiz içməli suya tam çıxış imkanına malik deyil. Bu fakt göstərir ki, gələcəyin ən strateji sərvəti neft və ya qaz deyil, məhz təmiz sudur. İqlim dəyişmələri su ehtiyatlarına təsir edən ən mühüm amillərdən biridir. Qlobal istiləşmə nəticəsində buzlaqlar sürətlə əriməkdə, çayların hidroloji rejimi dəyişməkdə, quraqlıqların və daşqınların intensivliyi artmaqdadır.
Bu proseslər kənd təsərrüfatında məhsul itkisinə, su qıtlığına, ərzaq təhlükəsizliyinin zəifləməsinə və insanların yaşayış yerlərini tərk etməsinə səbəb olur. BMT ekspertlərinin qiymətləndirmələrinə əsasən, yaxın onilliklərdə su çatışmazlığı dünyanın bir çox regionunda sosial və iqtisadi problemlərin əsas səbəblərindən birinə çevrilə bilər. Buna görə də su ehtiyatlarının səmərəli idarə olunması artıq yalnız ekoloji məsələ deyil, həm də milli təhlükəsizlik və davamlı inkişaf məsələsidir. Su ehtiyatlarının çirklənməsi də qlobal ekoloji problemlər sırasında xüsusi yer tutur. Məişət tullantıları, sənaye müəssisələrinin çirkab suları, kənd təsərrüfatında istifadə olunan pestisid və mineral gübrələr çaylara, göllərə və yeraltı sulara qarışaraq onların keyfiyyətini aşağı salır. Nəticədə su ekosistemlərində yaşayan canlıların sayı azalır, balıq ehtiyatları tükənir və insanların sağlamlığı ciddi risk altında qalır. Təmiz suya çıxışın məhdudlaşması infeksion xəstəliklərin yayılmasına, sanitariya problemlərinin artmasına və həyat keyfiyyətinin aşağı düşməsinə səbəb olur. Su ehtiyatlarının qorunması istiqamətində hər bir insanın məsuliyyəti vardır. Gündəlik həyatda suya qənaət etmək, israfçılığın qarşısını almaq, çay və gölləri tullantılarla çirkləndirməmək, su sərfiyyatına qənaət edən texnologiyalardan istifadə etmək və ekoloji maarifləndirmə işlərinə qoşulmaq bu sahədə mühüm addımlardır. Kiçik görünən hər bir davranış milyonlarla insan tərəfindən tətbiq edildikdə böyük müsbət nəticələr yarada bilər. Azərbaycan da su ehtiyatlarının qorunmasına xüsusi diqqət yetirən ölkələrdəndir. Su anbarlarının tikilməsi, meliorasiya və irriqasiya sistemlərinin yenilənməsi, çay hövzələrinin mühafizəsi, içməli su layihələrinin həyata keçirilməsi və müasir su təmizləyici qurğuların istifadəsi ölkədə su təhlükəsizliyinin təmin edilməsinə xidmət edir. Eyni zamanda işğaldan azad olunmuş ərazilərdə su infrastrukturunun yenidən qurulması, çayların və bulaqların ekoloji vəziyyətinin bərpası regionun dayanıqlı inkişafı baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Müasir dövrdə su ehtiyatlarının idarə olunmasında innovativ texnologiyalar da mühüm rol oynayır. Süni intellekt, peyk monitorinqi, coğrafi informasiya sistemləri (CİS), ağıllı suvarma sistemləri və rəqəmsal sensorlar vasitəsilə su sərfiyyatını izləmək, itkiləri minimuma endirmək və suyun keyfiyyətinə operativ nəzarət etmək mümkündür. Bu texnologiyalar həm iqtisadi səmərəliliyi artırır, həm də təbii ehtiyatların qorunmasına töhfə verir. Su həm də mənəvi dəyərdir. Tarix boyu bütün sivilizasiyalar böyük çayların sahillərində formalaşmış, mədəniyyətlər su ətrafında inkişaf etmişdir.
Azərbaycan xalqının milli-mədəni irsində bulaqlar, çaylar və su mənbələri müqəddəslik, təmizlik, bərəkət və həyat rəmzi kimi qəbul edilmişdir. Atalar sözlərimizdə deyilən “Su olan yerdə həyat var” fikri əsrlərin həyat təcrübəsini əks etdirən dərin hikmətdir. 22 Mart – Ümumdünya Su Günü bizə xatırladır ki, su tükənməz sərvət deyil və onun hər damlası gələcəyin həyatıdır. Təmiz su ehtiyatlarının qorunması yalnız dövlətlərin deyil, bütün bəşəriyyətin ortaq vəzifəsidir. Suya münasibətimiz əslində gələcəyə münasibətimizi müəyyən edir. Bu gün atılan hər bir məsuliyyətli addım sabahın sağlam cəmiyyətinin, güclü iqtisadiyyatının və təhlükəsiz ekoloji mühitinin təminatıdır. Sonda qeyd etmək olar ki, su həyatın başlanğıcı, təbiətin nəfəsi və insanlığın ortaq mirasıdır. Onu qorumaq təkcə ekoloji borc deyil, həm də mənəvi məsuliyyətdir. Əgər biz hər damla suyun dəyərini anlasaq və ondan səmərəli istifadə etsək, gələcək nəsillərə daha sağlam, daha yaşıl və daha təhlükəsiz bir dünya miras qoya bilərik. Çünki suyun qorunduğu yerdə həyat, inkişaf və gələcək var.
ADPU-nun baş müəllimi, b.ü.f.d. Balaxanova Qumru Vasif qızı