Paradoksal olsa da, həqiqətdir: elm və texnologiyanın tərəqqisi davamlı olaraq əlil və qoca sayının artmasına səbəb olur. Tibbin inkişafı sayəsində xəstələr sağ qalırlar, lakin tez-tez ömürlərinin sonuna qədər ciddi bir şəkildə əlil olurlar və daimi qayğıya ehtiyac duyurlar.
Buna görə Almaniyada müalicənin təşkili və əlillərin sonrakı gündəlik həyata inteqrasiyası ilə bağlı problemlərə xüsusi diqqət yetirilir.
MDB ölkələrində alınan əlillik dərəcəsi burada etibarlı sayılmır, bu səbəbdən Almaniyada daimi yaşayan şəxslər hər şeyi Almaniya qanunlarına uyğun olaraq yenidən qeydiyyatdan keçirməlidirlər. Əlillik dərəcəsinin müəyyənləşdirilməsinə dair müraciətdə ərizəçinin bütün fiziki, psixi və ruhi xəstəlikləri, iştirak edən həkimlər haqqında məlumatlar, tibb mütəxəssislərinin tibbi hesabatları, müayinə və əməliyyatları, Almaniyada köhnə və yeni diaqnozları təsdiqləyən digər sənədləri göstərilməlidir (Befunde, ärztliche Atteste usw). Ərizəçinin orqanlarının fəaliyyəti, onun zehni və ya psixi sağlamlığı ümumilikdə altı aydan çox müddətə müalicəyə məruz qalırsa, yaşayış yerindəki Sosial Müdafiə İdarəsinə (Versorgungsamt) müraciəti əsasında əlillik dərəcəsi təyin olunur (Feststellung von Behinderungen und des Grades der Behinderung).
Müəyyən olunmuş qaydada tibbi və sosial müayinə, bədənin hər hansı bir funksiyasının davamlı pozğunluğu nəticəsində yaranan əlilliyin qiymətləndirilməsi əsasında tibbi reabilitasiya və sonrakı sosial müdafiə tədbirlərinin zəruriliyini müəyyənləşdirir. Bu, özünə xidmət, hərəkət, oriyentasiya, ünsiyyət, davranışlarına nəzarət etmək bacarığı və daha çox şey üçün kənar yardımdan asılılıq dərəcəsini nəzərə alır. Əlillik dərəcəsi (Grad der Behinderung və ya qısaldılmış olaraq GdB), bir və ya bir neçə xəstəlik səbəb olduğu və fəaliyyət qabiliyyətinin məhdudlaşmasına səbəb olan bədənin müxtəlif funksiyalarında azalma dərəcəsidir və faizlə ölçülür. 20-dən 100-ə qədər. Bir xəstənin bir neçə xəstəliyi varsa, onların birləşməsinin zəif bədənin funksiyalarına təsiri aşağıdakı kimi qiymətləndirilir: ən çox əlilliyə səbəb olan ən ağır xəstəlik ümumi, yüzdə ikisi ilə nəzərə alınır 0,5 əmsalı, üçüncüsü — 0,3 əmsalı ilə və s. və bütün bunlar nəticədə yekunlaşdırılır …
Ümumi əlillik% 50-dən az olduqda, əlilliyi təsdiqləyən sənədlər verilir, lakin xəstə ağır xəstə xəstələr kateqoriyasına aid edilmir. Əlilliyin 50% və ya daha çox olması əlilliyin ağır bir forması sayılır və bir neçə ciddi xəstəliyi olan və daimi yardım, qayğı və ya nəzarətə ehtiyacı olan xəstələr üçün müəyyən edilir. Yüksək dərəcədə əlilliyin müəyyənləşdirilməsinin meyarı xəstəliklər, travmanın nəticələri və ya digər qüsurların (anadangəlmə və ya qazanılmış) səbəb olduğu davamlı, nəzərəçarpacaq dərəcədə aşkar bir bədən fəaliyyətinin pozulması olan bir sağlamlıq pozuntusudur. Tibbi və sosial müayinənin nəticələri ilə razılaşmasanız, Sosial Müdafiə İdarəsinə (Versorgungsamt) apelyasiya şikayəti (Widerspruch) edə bilərsiniz. Əlillik dərəcəsini təyin etmək üçün yenidən müraciət əvvəlki tibbi və sosial müayinənin nəticələrini aldıqdan altı ay sonra verilə bilər. Bundan sonra dövlət tərəfindən ödənilə bilən bir vəkilin köməyi ilə yaşayış yeri üzrə sosial məhkəməyə (Sozialgericht) şikayət verilir.
Əlilliyin 50% -dən çox olması halında xəstəyə «Ağır əlillik sertifikatı» verilir (Schwerbehindertenausweis). İki növ əlillik şəhadətnaməsi var: tamamilə yaşıl və yaşıl-narıncı (yaşıl-qırmızı), üzərində qeydlər var. Əlilin şəhadətnaməsinə əlavə edilmiş təlimatda göstərilən xüsusi kompensasiya və müavinətlərin alınması üçün bu əsasdır, pulsuz nəqliyyatdan istifadə hüququ, müşayiət edən şəxslə birgə və daha bir çox şeylər. Bu barədə daha çox məlumatı ağır əlillik dərəcəsi olan şəxsin sertifikatındakı əlavədə tapa bilərsiniz.
Əlilliyin səbəblərindən və növündən asılı olaraq sertifikatda yazılmış hərflərin aşağıdakı təyinatları ola bilər (Merkzeichen):
«G» — (gehbehindert) — dayaq-hərəkət sisteminin zədələnməsi,
«AG» — (außergewöhnlich gehbehindert) — ümumiyyətlə, əlil arabasında hərəkət edən və ya digər xüsusi cihazlardan istifadə edən dayaq-hərəkət sisteminə ciddi ziyan dəymiş şəxslər.
«G» və «aG» nişanlı sertifikatları olan əlillər, ümumiyyətlə ictimai nəqliyyatdan, həmçinin dəmiryol qatarlarından, xüsusən də «Deutsche Bahn» (RE, RB, S) ikinci dərəcəli qisa məsafəli qatarlardan 50 km radiusda pulsuz istifadə edə bilərlər (daha ətraflı məlumat — ağır əlil sertifikatının əlavəsində qeyd olunub). G və ya aG əlillik sertifikatı olan sosial yardım alanlar ümumilikdə aylıq əsas müavinətin 17% -i həcmində əlavə dəstək gözləyə bilərlər. Bu əlillər ayrıca müəyyən hallarda vergi güzəştlərindən və s. yararlanırlar.
«H» (hilfslos) — daima kənar yardıma ehtiyac duyanlar,
«Bl» (Blindheit) — gözdən əlillər,
«Gl» (Gehörlosigkeit) eşitmə qüsurlular.
Əzələ-skelet sistemi xəstəlikləri olan əlillər — «G» və ya «aG» hərfi ilə, gözdən əlillər — sertifikatda «Bl» hərfləri olan və «Gl» (Gehörlosigkeit) işarəsi ilə eşitmə qüsurlu kimi tanınan şəxslərin sertifikatlarında qeydlər var və nəqliyyat vasitəsinə haqq ödəməkdən azad və ya nəqliyyat vasitəsinə gediş haqqını azaltmaq imkanı verir (Ermäßigung der Kraftfahrzeugsteuer).
Tez-tez bir müşayiətə ehtiyac «B» hərfi ilə işarələnən bir əlillik kartı da əlillərə verilir (Begleitung).
«B» (Begleitung) — müşayiət edən şəxsə hüququ, bir qayda olaraq əlili müşayiət edən şəxsin də ictimai nəqliyyat vasitələrində pulsuz istifadə edə bilməsi deməkdir (təlimatlara baxın — əlilin şəhadətnaməsinə əlavə).
RF (Befreiung von der Rundfunkgebührenpflicht / Ermäßigung bei Telefontarifen) — GEZ və Deutsche Telekom-a müraciət etdikdə radio və televiziya vergisindən azad edilir və Deutsche Telekomdan ayda 7 avroya qədər edilən telefon danışıqlarında endirim əldə edirlər. Əlil arabası simvolu olan (xaricdə də qüvvədə olan) bir əlil üçün xüsusi park icazəsi sahiblərinin dayanma və dayanacaq üçün çoxsaylı üstünlükləri vardır, məsələn: piyada zolağında minib düşmək, vaxt məhdudiyyəti olmadan avtomobilini parkovka etmək.
Almaniyada əlillər və qocalar üçün çox işlər görülür. Şəhərlərdə, piyada keçidlərində və böyük keçid məntəqələrində, gözdən əlillər üçün xüsusi cihazlar quraşdırılmışdır. Piyada keçidlərində əlil arabası istifadəçiləri üçün çəkilmiş boşluq var. Qatarlarda və şəhər ictimai nəqliyyatında əlil arabalarındakı sərnişinlərin minməsi üçün uyğunlaşdırılmış əlil arabaları və təkərlər üçün xüsusi sahələr vardır. Küçələrə və demək olar ki, hər hansı bir ictimai binaya daxil olmaq dayaq-hərəkət sistemi xəstəlikləri olan (barrierenfrei) əlillər üçün əlçatandır. Sağlamlığınızın pisləşməsi və müstəqil hərəkət imkanlarının məhdud olduğu halda, öz evinizi yenidən uyğunlaşdıra bilərsiniz (əyalət və ya federal əyalətin köməyi ilə) və ya liftlərin, tualetlərin, hamamların olduğu xüsusiləşdirilmiş bir binada (Seniorenhäuser) bir mənzil kirayəyə götürə bilərsiniz. Əlillər və yaşlı insanlar üçün müxtəlif seçimlər mövcuddur — tamamilə müstəqil, müstəqil olanlardan tutmuş uyğunlaşdırılmış şəraitədək, lazım olduqda, tibbi yardım, nəzarət və qəyyumluq da ixtisaslaşdırılıb.
Yuxarıda sadalanan güzəşt və hüquqlara əlavə olaraq, Almaniyada əlillər işə qəbul edilərkən müəyyən üstünlüklərə sahibdirlər və işçilər üçün işdən azad olunma, tətil müddətinin qanuni olaraq artırılması da onların istəyinə uyğun həyata keçirilir. Ağır vəziyyətdə olan əlillərin müvafiq qaydada təchiz olunmuş iş yeri, köməkçi və s. almaq hüquqları vardır. Almaniyadakı iri müəssisələrin qanunla əlil işçilərinin müəyyən faizinə sahib olması tələb olunur. Bundan əlavə, hər kəsin əlillər üçün yaradılan (dövlət tərəfindən) müəssisələrdə işləmək və ictimai həyatda tam iştirak etmək imkanı var.
Mənbə: Адвокат Вадим Кримханд (Дортмунд)
Tərcümə Fedai.az — a məxsusdur