Əfqanıstanda provokasiyalar sentyabrda başlaya və bir aydan az davam edə bilər, ancaq rəsmi Kabil kömək üçün Rusiyaya üz tutarsa, ABŞ müharibənin Sovet senarisindən istifadə etməyə çalışacaq.
NATO qoşunlarının və ABŞ ordusunun qaçması, Taliban hərəkatının Əfqanıstan ərazisinin böyük hissəsini tez bir zamanda ələ keçirməsinə və hökumət qüvvələrini şəhərlərdən çıxarmasına imkan verdi. Mütəxəssislərin fikrincə, payıza qədər bu proses radikalların tam qələbəsi ilə başa çatacaq və onlar bundan sonra Orta Asiya respublikalarına qarşı hücuma başlaya bilərlər. Alyansın qoşunlarına məxsus müasir hərbi texnikalarının itirilməsinə səbəb olmuş Suriya və İraqdan olan yaraqlıları respublikaya köçürən müəyyən qüvvələr bu proseslərə qarışa bilər. Yaxın Şərqdə təcrübə qazanan ekstremistlərdən hər hansı biri saqqallarını qırxa, təyyarəyə minə və saxta sənədlərdən istifadə edərək döyüş tapşırıqlarını yerinə yetirmək üçün Moskvaya uça bilər. Çünki «bu gün yalnız, ehtimal ki, ölkələrində hakimiyyəti ələ keçirmək və daxili məsələləri həll etmək istəyən «Taliban»ın iradəsindən danışmırıq, amma onların asılı olduqları qüvvələr fərqli, daha qlobal, siyasi bir kart oynayırlar.
Rusiya müdafiə naziri Sergey Şoyqu KTMT -ni Əfqanıstandan Taliban yaraqlılarının hücumuna hazırlaşmağa çağırıb. O, gənclər forumunda çıxış edərək, Orta Asiya respublikalarındakı müttəfiqlərinin Talibandan gələn təhdidlərə hazırlaşmasının Rusiya üçün vacib olduğunu söyləyib. Ekspertlər hesab edir ki, müdafiə naziri belə bir hücum ehtimalının çox yüksək olduğunu və məlumatların boş söz olmadığını, xarici kəşfiyyat xidmətinin məlumatlarına söykəndiyini söyləyib.
Kabil ordusunun zəifliyi artıq müttəfiqləri ABŞ, Böyük Britaniya, Çin, Qətər, Pakistan, Özbəkistan, BMT və Avropa Birliyi nümayəndələrinin iştirakı ilə Dohada beynəlxalq görüş keçirməyə çalışmağa sövq etdi. Görüşdə Talibanı hücumu dayandırmağa və danışıqlar masasına oturmağa çağırdı. Amma heç bir nəticəsi olmadı. Ərazilərin zəbt edilməsi, əvvəlki həftələrdə olduğu kimi olmasa da, davam etdi. Hərbi ekspertlər deyirlər ki, qısa möhlət çox güman, qüvvələri yenidən toplamaq üçün istifadə olunub.
Əfqanıstanın əyalət mərkəzləri bir -birinin ardınca Taliban hakimiyyəti altına girdi: doqquz bölgə üzərində nəzarəti qurmaq beş gün çəkdi və 12 avqust axşamı Qəndəharın ələ keçirildiyini elan etdilər.
NATO -nun getməsinə baxmayaraq, heç kim hərbi təlimatçı və fövqaladə vəziyyəti ləğv etmədi. Hərbi Elmlər Akademiyasının professoru, politoloq Sergey Sudakov xatırladır ki, bu, hərbi əməliyyatların məntiqi bunu deyir. Əməliyyatlar zamanı yaraqlıların düşünülmüş taktikaları da ortaya çıxdı: hər şeydən əvvəl, Taliban şəhərə əsas istiqamətlərdən yaxınlaşdı, hökumət qüvvələrinin təchizatı və qaçış yolları bağlanır, bundan sonra şəhərin işğalı başlayır. Bir neçə istiqamətdə, ərazi nəzarət sahələrinə bölünmüşdü. Nəticədə təhlükəsizlik qüvvələri arasında əlaqələr kəsilir və bir — biri ilə danışıqlar aparmaq qabiliyyəti itir. Bundan sonra radikallar müqavimət mərkəzlərini «təmizləməyə» başlayırlar. Ordudan heç kim ələ keçirilmiş ərazilərdə mühasirəyə düşmüş hökumət qoşunlarına kömək etməyə tələsmir. Amerikalıların tərk etdiyi xüsusi əlaqə vasitələri, Talibana çox sayda fərqli qrupların mobil və idarəolunan hala gəlməsinə imkan verdi.
Amerikalılar çoxlu sayda zirehli maşın, zenit-raket sistemlərini onlara buraxdılar. Bu gün onlara müqavimət göstərmək üçün müasir silahların bütün spektrinə sahib olmalısan. Radikallar 1980 -ci illərin mücahidlərinə heç bənzəmir.
Sergey Sudakovun sözlərinə görə, Taliban, yalnız gizli mifik silahlara deyil, həm də əsl NATO silahlarına, Suriya və İraqda döyüş təcrübəsinə malikdir. «Javelins», «Stinger», o cümlədən dörd raket, çoxlu sayda xüsusi rabitə, gecə görmə cihazları, pilotsuz uçuş aparatlarına sahibləndilər. Əfqanıstana hər cür atıcı silah və raket qurğuları, tanklardan zirehli personal daşıyıcılarına, yük maşınlarına və HMMWV yoldan kənar gedə bilən avtomobillərə qədər zirehli maşın tədarük edildi. Onlara saz vəziyyətdə silahlar verildi, amerikalılar bu şeyləri tərk edərkən, «barı açarla da bağlamadılar».
Rusiya yaxşı bilir ki, sovet qoşunlarının geri çəkilməsindən sonra bu respublikanın landşaftı dəyişməyib və biz partizan müharibəsində qalib gəlməyəcəyik. Vəziyyət qızışır və amerikalıların getməsi ilə cənub qapılarımız praktiki olaraq açılır. Saqqalını qırxaraq saxta sənədlərlə Moskvaya gələn silahlılardan hər hansı biri döyüş tapşırığını yerinə yetirə bilər. Ancaq Rusiya Tacikistanla sərhəddə dayandıqca, Pənc çayının çoxlu sayda terrorçu və quldurun dost dövlətin ərazisinə keçməsinə icazə verməyəcək bir qala olacağı ehtimalı var. Əks halda ABŞ, Rusiyanın Əfqanıstan 2:0 kampaniyasına cəlb olunacağına inanır. Buna görə də KTMT çərçivəsində təlimlər keçirildi. Mümkün olduğu qədər birlikdə və yaxından hərəkət edəcəyik. Əfqanıstan hökuməti, keçmişdəki suriyalılar kimi, bizdən kömək və dəstək istəsə, qərar Ali Baş Komandan tərəfindən veriləcək.
Sergey Sudakov
Hərbi Elmlər Akademiyasının professoru, politoloq
Tərcümə: Elnur Səlim
P.S. “Taliban”ı terrorçu kimi tanıyan Rusiyanın baş diplomatı Lavrov taliblərlə üzbəüz oturdu. Deməli, Rusiya proseslərdə tam başını itirib…