Redaksiyadan: Rusları ermənilər öz xəstəliklərinə yoluxdurublar. Rus Azov sahilində yaşayan bir sonsuz Oğuz tayfası olduğu qədim mənbələrdə, o cümlədən Rus tarixinin tatar əsilli atası Nikolay Karamzinin də əsərində göstərilib. Sadəcə yazıda bəzi maraqlı məqamlar olduğuna görə yayına aldıq. Bir faktı da əlavə edim ki, Tartariya adlanan bu torpaqlara «ƏRƏSEY» -«ARESEY» (Türk peyğəmbərinin adı) adının verilməsi də elə bu ərazilərin Türklərlə bağlı olmasını göstərir. Avrosentristlər bu izi itirmək istəsələr də, tarix bu çirkabları gec-tez öz üzərindən atacaq və ortada qalan tək qədim bəşər tarixi olan Türk tarixi olacaq…
Bu xəritə Siciliya kralı II Rocerin əmri ilə ərəb coğrafiyaşünası tərəfindən yaradılmışdır. Tana (Ton) çayının mənsəbinə yaxın yerdə Rusiya-Türk adı çəkilir (Ellinlər arasında Dondur). 12-ci əsrin ortaları Azov dənizi və gələcək Yeni Rusiya…
Sizcə, məşhur səyyahın xəritəsində “Rusiya-Türk” politonimi nə demək idi?
İdrisi bunu haradan alıb? Ağlınıza batmadı? Belə çıxır ki, hətta salnamələrin 1-də Bremenli Adam da Rusiya Türk ölkəsini göstərir. Ancaq eyni Şimali Alman kanonu sakinlərini «Alanlar» və «Albanlar» adlandırır və dərhal «özlərini Wizzi adlandırırlar».
1-ci versiya
Verilmiş avtoetnonim daha maraqlıdır. Vizzi, yoxsa Vitstsi? 2-ci fonetik formanı nəzərə alsaq, söz latın vitse- “kiçik” sözünə bənzəyir. Avropada bu sözdən «hökmdarın köməkçisi və ya müavini» kimi istifadə olunurdu. Müqayisə edin: viskont və ya vikont (“kiçik qraf”, “kiçik knyaz”), Norman fits (“kiçik”), rusca vitse-qubernator deməkdir. Naiblər (müstəmləkələrdə ispan monarxının naibləri) var idi.
Bu, yuxarıda adı çəkilən əsrdə indiki Ukraynanın Qara dəniz və Rostov Azov bölgələrinin çöllərində məskunlaşan Poloves qoşununun kiçik zümrələri ola bilər. Xəritəyə görə, «gənc» Poloves juzu, yalnız gələcək Novorossiyanı işğal etdi, sonra tədricən Lukomoryeye (Odessa bölgəsinin sahil hissəsi) yayıldı. Bu qıpçaqlar tədricən alanları (yazamatları) qərbə sıxışdırdılar (gələcəkdə özləri qismən Macarıstana gedəcəklər — monqolların hücumu altında). Məskunlaşan qıpçaqlar belə formalaşmışdır. «Lukomortlar». Ancaq onların sayı çox az idi. Bütün ölkə onlardan ibarət deyildi!
«Türk» sözü ilə isə hər şey aydındır. Söhbət (bu siyasi və inzibati kontekstdə) Rusiya terminindən istifadənin məqsədə uyğunluğundan gedir. O dövrdə adın müəyyən bir mənası var idi (Kiyev Rus konfederasiyası).
Poloveslərin bir hissəsi, Böyük Knyazlarla razılaşmaya əsasən, Rusiyanın bəzi torpaqlarında məskunlaşdılar — onlar köçəri maldarlığa, haradasa isə torpaq sahiblərinə çevrildilər. Tarixçilərin hətta belə mini-köçəri düşərgələrinin (Kiyev “knyazları knyazı” və zadəgan ruslarla əlaqəli) köçürülməsi haqqında məlumatı var. Səbəbsiz deyil ki, bu əsrdən əvvəl baş knyaz “Kaqan” adlanırdı.
2-ci versiya
Başqa bir fərziyyə də var. Alimlər bilirlər ki, avropalılar tez-tez «Tana» çayını Yaik adlandırırdılar (Don və Ural ilə bu qarışıqlıq hələ orta əsrlərdə qeydə alınmışdır). Bu çay hara tökülür? Xəzər dənizinə. Harada? Gələcək qazaxların kiçik jüzlərinin məhz yaşadığı bir yerdə. A.Levşin göstərir ki, söhbət Alçin tayfasından və ona 7 yaxın tayfadan gedir. İran (Xilafət) səyyahları hələ 7-ci əsrdə bütün bu işlərə diqqət yetirirdilər. Yəni söhbət Türk Kaqanlığının bir hissəsindən gedir.
Bremenli Adamın «albanları» (hərfi mənada «ağlar») burada yaxşı izah edir. Türk Kaqanlığının “ağlar” ləqəbli kiçik jüzləri. Roma imperiyası dövründən avropalılar “albanları” çox parlaq simalı insanlar – ALBİNOSlar adlandırıblar. Və sonra Rusiya da buraya uğurla bağlanır. 2 yerə parçalanmaqda olan “Türk Kaqanlığı” siyasi birliyinin “kiçik qardaşları” Rusiyadan gələn kolonistlər – “Kiyev-Poloves” nikahlarının törəmələri ola bilərdi.
3-cü versiya
L.Qorbovski ona diqqət yetirir ki, arzu olunan əsrin 1-ci yarısında Donun ətrafında ən azı 20 stasionar yaşayış məntəqəsi yaranıb. Əksəriyyəti balıqçı kəndləri idi. Qəbirlərdə — avropoid tipli insanlar tapılıb. Bunlar qərbi alanlardır. Beləliklə — bunlar ilk kazaklardır.
4-cü versiya
A.Malışev hesab edir: Rusiya-Türk Rusiyanın Purqas vilayətinin ən cənub vilayətidir (buraya təkcə Erzya deyil, həm də Kiyevlə razılaşmayan bəzi rus və türk klanları daxil idi) …
5-ci versiya
Rodnovers əmindir: Rusiya-Türk ölkəsi Yeniseydəki slavyan-arilərin əyalətidir (onu Tana da adlandırırdılar, çünki «tana» qədim yunan «tanero» sözündən olan — «çay yatağı» deməkdir).
Mənbə: Это было и с этим не поспоришь