NATO-ya üzv olan aparıcı ölkələrin: Böyük Britaniya, Almaniya, ABŞ, Fransa, Türkiyənin və NATO üzvü olmayan Yaponiyanın nümunəsində hərbi qulluqçuların pensiya təminatı təcrübəsinin öyrənilməsi çox vacib və maraqlıdır.
BÖYÜK BRITANİYA. Böyük Britaniyada bu ölkənin dövlət orqanları uzun müddətdir ki, rahat yaşayış şəraitinin, nisbətən yüksək səviyyədə pul təminatının, o cümlədən həvəsləndirici ödənişlərin, kompensasiyaların, müxtəlif müavinət və pensiyaların davamlı şəkildə təmin edilməsi üçün zəruri tədbirlər görürlər, könüllüləri — müqaviləli əsgərləri hərbi xidmətə cəlb edirlər.Məhz buna görə də Britaniya Silahlı Qüvvələrinin hərbi qulluqçularının həm pensiya təminatı səviyyəsi, həm də onların maaş səviyyəsi NATO-ya üzv olan digər ölkələrdəki həmkarları ilə müqayisədə ən yüksək səviyyədədir.
Bu ölkənin Silahlı Qüvvələrinin şəxsi heyətinin pul təminatı hərbi rütbəsindən və xidmət stajından asılı olaraq müəyyən edilir ki, bu da «mayor» — «polkovnik» hərbi rütbəsi olan hərbi qulluqçular üçün 8 il, «kapitan» — 6 il, «leytenant» — 4 il, “baş serjant – gizir” — 18 il. Pul müavinətinə əsasən əmək haqqı + çoxsaylı müavinətlər daxildir (xarici ərazilərdə, Şimali İrlandiyada xidmətə görə; dənizdə gəmi və Hərbi Dəniz Qüvvələrinin gəmi heyətinə; ailə ilə birlikdə yaşayış üçün; qaraj və parkinq üçün; kommunal xərclər və s.). Hərbi pensiyanın dərəcəsi (illik) hərbi rütbə və xidmət stajı (minimum — 16 il) nəzərə alınmaqla sabit pul məbləğində müəyyən edilir. Onun ölçüsü məcburi hərbi xidmət müddətindən sonra hər il artır. Bununla belə, kiçik zabitlər ən azı 22 il xidmət etdikdən sonra hərbi pensiya hüququ əldə edirlər.
Bir qayda olaraq, hərbi qulluqçu hərbi xidmətdə olma müddətinin başa çatması ilə əlaqədar pensiyaya çıxdıqda ona 3 illik pensiya təminatı məbləğində birdəfəlik müavinət verilir.
Hazırda pensiyaya çıxan və ya Quru Qoşunlarının briqada komandiri vəzifəsindən istefada buraxılmış «polkovnik» hərbi rütbəsindəki hərbçi üçün — təxminən 40-42 min funt sterlinq / və ya 48-50,4 min dollar və ya — 36,7-38,2 min avro./) məbləğində birdəfəlik müavinət verilir.
Bundan əlavə pensiyaya hərbçilərin bir neçə il əvvəl pensiyasının bir hissəsini almaq hüququ var. Hərbi qulluqçunun təşəbbüsü olmadan (ştatların ixtisarına görə) müqaviləyə vaxtından əvvəl xitam verildikdə ona hərbi xidmətdə sonuncu ştat vahidi vəzifəsinə uyğun olaraq 18 aylıq əməkhaqqı ödənilir. Hərbi pensiyaların konkret məbləğləri ölkə parlamenti tərəfindən müəyyən edilir və növbəti maliyyə ilinin büdcəsi ilə mütəmadi olaraq (inflyasiya dərəcələrindən asılı olaraq) düzəliş edilir. Hərbi qulluqçuların müxtəlif kateqoriyalarının nümayəndələri üçün pensiya təminatının miqdarı hərbi rütbələrdən, xidmət stajından və sağlamlıq vəziyyətindən asılıdır. Hərbi qulluqçuların müxtəlif kateqoriyaları üçün qanunla müəyyən edilmiş minimum müddətdən artıq hərbi xidmətin hər ili üçün əsas əmək haqqının (2,6-3,9%) müavinət müəyyən edilir. Hərbi xidmət zamanı xəsarət almış və ya başqa səbəbdən əmək qabiliyyətini itirmiş şəxslərə işini itirmə dərəcəsindən asılı olaraq əlavə müavinətlər (xüsusi pensiyalar) verilir. Böyük Britaniya Müdafiə Departamentində istefada olan və ya istefada olan hərbçilərin yenidən peşə hazırlığı ilə məşğul olan bölmə yoxdur. Bu məqsədlə Təhsil Nazirliyinin strukturuna daxil olan Kadrların Yenidən Hazırlanması üzrə Dövlət Sistemi nəzərdə tutulub. Eyni zamanda, müxtəlif ictimai təşkilatlar sisteminin fəaliyyəti Böyük Britaniya üçün xarakterikdir, onun əsas vəzifəsi hərbi qulluqçuların, hərbi pensiyaçıların və onların ailə üzvlərinin hüquqlarını və qanuni mənafelərini qorumaqdır. Onların arasında ən məşhur və nüfuzluları «Ordu Xeyriyyə Fondu»dur (hərbi xidmət nümayəndələrinə və ehtiyatda olanlara, sıravi və kiçik zabitlərə hər il təxminən 3 milyon funt sterlinqdən maddi yardım ayırır); — «Lloydun Patriot Fondu», «Müqəddəs Endryu Fondu — Şotlandiya Əsgərləri Klubu»; — «Keçmiş Hərbçilərin Məşğulluğu Assosiasiyası»; — “Kral Silahlı Qüvvələrinə Yardım Cəmiyyəti” (hərbi xidmət veteranlarının və əlillərinin pansionatlarda və tibb müəssisələrində yerləşdirilməsi ilə məşğul olan); — “Kral Vətənpərvərlik Fondu Korporasiyası”. Rəsmi statistikaya görə Britaniya Silahlı Qüvvələrinin sıravi və zabitlərinin yalnız dörddə birinin şəxsi (şəxsi) mülkiyyətində mənzilləri və ya fərdi yaşayış binaları var, qalanları isə idarə tipli mənzil fondunda (ölkə Müdafiə Nazirliyinin dövlət mülkiyyətində olan) xüsusi, daim doldurulan ehtiyat mənzil fondunda (ən azı 10 min komfortlu mənzil, güzəştli şərtlərlə satılan digər daşınmaz əmlak obyektləri) yaşayır.
Bundan əlavə, Böyük Britaniya Müdafiə Nazirliyi pensiyaya çıxmış hərbçilər tərəfindən öz mənzillərinin alınması üçün kompensasiya təmin edir -, mənzil, fərdi yaşayış evi və ya ipoteka krediti alarkən onun dəyərinin 30% -i dəyərində birdəfəlik ödəmə ilə kompensasiya edilir. Pensiyaya çıxan hərbi qulluqçular üçün mənzil proqramı çərçivəsində Böyük Britaniya Müdafiə Nazirliyi hər il 50 milyon funt sterlinqdən çox büdcə vəsaiti) və ya qismən ödənişli (müəyyən kateqoriyalar üçün) dərman və kurort müalicəsi üçün vəsait ayırır.
ALMANİYA. Almaniyada hərbi qulluqçuların sosial təminatı və sosial müdafiəsi məsələsi birbaşa Federal Müdafiə Nazirliyinin səlahiyyətlərinə aiddir. Onun mərkəzi aparatının tərkibində hüquq, büdcə və digər bölmələrlə yanaşı, hərbi qulluqçuların sosial-hüquqi müdafiəsi funksiyalarını yerinə yetirən xüsusi idarələr də yaradılmışdır. Almaniya ərazisindəki qarnizonlarda bu vəzifələr qarnizonların inzibati və təsərrüfat şöbələrinə həvalə edilir. Bundesverin hərbi qulluqçularının sosial təminatı və sosial müdafiəsinin bir sıra məsələləri ilə də federal nazirliklər məşğul olur: əmək və sosial münasibətlər; ailələr və yaşlı vətəndaşlar üçün; səhiyyə. Federal parlamentin palataları tərəfdən (aşağı — Bundestaq və yuxarı — Bundesrat) sosial təminat və Bundesver hərbi qulluqçularının sosial müdafiəsi, ilk növbədə, onların xüsusi komissiyaları tərəfindən idarə olunur. Bundesverdə Bundestaqın İnsan Hüquqları üzrə Müvəkkili və nüfuzlu “Bundesver Hərbçiləri İttifaqı” ictimai təşkilatı mühüm nəzarət funksiyalarına malikdir.
Hərbi qulluqçuların, hərbi pensiyaçıların və onların ailə üzvlərinin maddi təminatı Almaniyada rəsmi olaraq onların sosial təminatının və sosial müdafiəsinin ən mühüm komponenti hesab olunur. Beləliklə, pul təminatının əsas əmək haqqına əlavə olaraq bütün kateqoriyalı hərbi qulluqçular müxtəlif müavinətlər və kompensasiyalar alırlar. Xüsusilə Almaniya Federal büdcəsi hesabına Bundesver hərbi qulluqçularının mənzillə təmin edilməsi üçün güzəştli ödəniş mütərəqqi tikinti normaları və qaydaları əsasında həyata keçirilir (bunlara əsasən, 2 otaqlı mənzilin sahəsi 60 m², 3 otaqlı mənzil 82 m², 4 otaqlı mənzil 94 m²-dir). Bundesverin üzvləri və onların ailə üzvləri Almaniya Silahlı Qüvvələrinin tibb müəssisələrində pulsuz tibbi xidmət almaq hüququna malikdirlər. Ölkənin Müdafiə Nazirliyi kiçik zabitlərə Bundesverin universitetlərindən birində (Hamburq və ya Münhen, təhsil müddəti 3-4 il) pulsuz mülki ixtisas almaq imkanı yaradır. Mülki ixtisaslar almaq hüququ, ilk növbədə, ilkin hazırlıq keçmiş karyera zabitləri və zabit namizədlərinə aiddir. Bundesverdə 20 il və daha çox xidmət etmiş hərbi qulluqçular, habelə yaşa görə pesniyaya çıxmış şəxslər mənzil üçün güzəştli ödəniş və onun kirayəsi ilə bağlı xərclərin ödənilməsi hüququnu saxlayırlar. Almaniya Silahlı Qüvvələrində hərbi xidmətin cəlbediciliyinin təmin edilməsində mühüm rol oynayan faktorlardan biri Bundesver hərbi qulluqçuları pensiyaya çıxdıqda onlara işdən çıxma müavinəti ödənilir ki, bura hərbi qulluqçuların məcburi itkiləri ilə bağlı kompensasiya da daxildir. iş (xidmət) yeri və maddi yardım. Belə ki, xidmət müddətindən asılı olaraq təzminat pensiayaya çıxmış Bundesver əsgərinin yaşamaq üçün yeni yer axtarmağa məcbur olduğu bir müddətə — 6-36 ay müddətinə ödənilir.
Kompensasiyanın pul ekvivalenti müxtəlif əlavələr nəzərə alınmaqla hərbi qulluqçunun son aylıq əsas əmək haqqının 75 faizi miqdarında hesablanır.Bundesverin pensiayaya çıxmış hərbi qulluqçularına hərbi xidmətə xitam verilərkən azı 10 il xidmət etmişlərsə və ya xidməti vəzifələrinin icrası zamanı əmək qabiliyyətini itirmişlərsə hərbi pensiya təyin edilir. Ehtiyata buraxılma və ya öz istəyi ilə istefa vermə, bir qayda olaraq, hərbi pensiya almaq hüququna səbəb olmur. Onun ölçüsü hərbi rütbəyə görə əmək haqqı (müvafiq hərbi rütbədə olan hərbi qulluqçu azı 1 il hərbi xidmət keçibsə) + adi vəzifə üzrə əmək haqqı + mənzil müavinətindən hesablanır. 10 il hərbi xidmətdən sonra minimum hərbi pensiyanın məbləği hərbi rütbəyə, ştat vəzifəsinə və mənzil müavinətinə görə maaşların 35 faizi miqdarında müəyyən edilir; hər növbəti il üçün (25 ilədək xidmət stajına qədər) əlavə 2%, 25 ildən sonra isə hər il üçün 1% tutulur. Hal-hazırda, aylıq pensiya ödənişləri, xüsusən də Bundesverin hərbi rütbələrə görə dəyişkəndir: «General-mayor» — 1590-3260 avro (və ya 2100-4300 dollar); «Polkovnik» — 1370-2810 avro (və ya 1800-3700 dollar); «polkovnik-leytenant» — 1210-2580 avro (və ya 1600-3400 dollar), «mayor» — 990-1970 avro (və ya 1300-2600 dollar), «kapitan» — 910-1820 avro (və ya 1200-2400 dollar) «leytenant» — 720-1440 avro (və ya 950-1900 dollar).
AMERİKA BİRLƏŞMİŞ ŞTATLARI. Amerika Birləşmiş Ştatlarına gəlincə bu ölkənin Müdafiə Nazirliyi (Pentaqon) öz hərbi qulluqçularına, hərbi xidmət veteranlarına müxtəlif imtiyazlar və imtiyazların verilməsinə ciddi diqqət yetirir və əsaslandırılmış şəkildə bu amilin mövcudluğu baxımından bunu ən mühüm sosial təminat hesab edir. Bu amil amerikalıların milli Silahlı Qüvvələrdə xidmət etmək istəyinə birbaşa təsir edir və onlarda yüksək ixtisaslı mütəxəssislərin saxlanmasına hər cür kömək edir.
ABŞ Silahlı Qüvvələrinin hərbi qulluqçularının sosial əhəmiyyətli imtiyazları və imtiyazları çərçivəsində bu ölkənin vətəndaşlarına həm hərbi xidmət, həm də onun başa çatması və ya digər hərbi vəzifələri ilə bağlı verilən müəyyən üstünlükləri vardır. Onlar hərbi qulluqçuların xidmətindən, onların hərbi xidmət keçməsinin konkret şərtlərindən asılı olaraq təyin edilir və aşağıdakı komponentləri əhatə edir: ehtiyata buraxılmış və ya yaşa, xidmət stajına görə pesniyaya çıxmış şəxslərə verilən pensiyalar; hərbi xidmət veteranlarına onun keçməsi nəticəsində alınan əlilliyə görə pensiyalar; hərbi qulluqçuların özlərinin, habelə onların ailə üzvlərinin təhsil almasına köməklik; mənzil tikintisi və ya təmiri üçün sığorta kreditlərinin verilməsi; həyat sığortası; hərbi qulluqçulara və onların ailə üzvlərinə tibbi yardım; psixoterapevtik yardım; mülki həyatda işə düzəlməkdə köməklik; hərbi xidmətdən çıxdıqdan sonra işsizlik müavinəti; peşə reabilitasiyasının həyata keçirilməsi. Hər bir imtiyaz və imtiyaz üçün onu təmin etmək üçün proqram hazırlanmışdır və federal büdcəyə daxil edilmiş əhəmiyyətli maliyyə resursları qorunur. ABŞ hərbi qulluqçuları bir qayda olaraq ABŞ Silahlı Qüvvələrində 20 il xidmət etdikdən sonra təqaüdə çıxmaq hüququna malikdirlər və müvafiq pensiya alırlar. Onlardan tibbi səbəblərə görə və ya zədə ilə əlaqədar təqaüdə çıxmağa və ya pensiyaya çıxmağa məcbur olanalr əlillik və ya müvəqqəti əlilliyə görə pensiya ilə təmin edilirlər. Pentaqonun hərbi pensiyaçılara aylıq ödənişlərini hesablanmasının bir neçə üsulu var. Onların hamısı bir-birindən yalnız həqiqi hərbi xidmət müddətinin və ehtiyata (pensiyaya) buraxılma səbəbinin müəyyən edilməsinə görə fərqlənir.Hərbi qulluqçunun hərbi rütbəyə görə əmək haqqı + xidmət stajı) hərbi xidmətə keçirildiyi zaman. ehtiyat və ya pensiya, rəsmi kateqoriya və ödənilməli müavinətlər istisna olmaqla (məsələn, 2012-ci ildə ABŞ federal büdcəsindən təxminən 143 milyard dollar xərclənmişdi, 2011-ci illə müqayisədə onların pul məzmunu 1,6% artmışdı) və milli iqtisadiyyatın mülki sektorunda əmək haqqının artımına uyğundur). Pensiyaya çıxdıqda “mayor” hərbi rütbəsi üzrə hərbi qulluqçu və aşağı rütbəli hərbi qulluqçuların xidmət stajı azı 6 ay olmalıdır. “Polkovnik-leytenant” və ondan yuxarı hərbi rütbələrdə olan hərbi qulluqçular üçün bu müddət 3 ildən az ola bilməz.
ABŞ Silahlı Qüvvələrinin növündən asılı olmayaraq istənilən kateqoriyalı hərbi qulluqçuların pensiyası yalnız baza pul təminatının məbləği və xidmət stajı ilə müəyyən edilir. Pensiyanı hesablamaq üçün hərbi xidmət müddəti vurulan 2,5% əmsal istifadə olunur. Bu, hər bir pensiyaçının aylıq almalı olduğu əsas pul məbləğini müəyyən edir. Amma ümumilikdə 20 illik hərbi xidmətdən sonra pensiyaya çıxan bütün kateqoriyalı hərbi qulluqçular əsas pul müavinətinin 50%-i həcmində pensiya alırlar. 30 il iş stajı ilə bu rəqəm 25% artır. Hərbi pensiyaçılar 40 il xidmət etdikdən sonra artıq xidmət haqqının 100%-ni almaq hüququna malikdirlər. Və birdən-birə bu müddətdən artıq xidmət göstərə bilsələr, nəzəri olaraq baza pul təminatının 102,5%-ni ala bilərlər. Düzdür, ABŞ federal qanunu bu məbləğə məhdudiyyətlər qoyub. Hərbi pensiyaçılar dividendlərini yalnız 30 ildən çox olmayan müddətə alırlar.
Hərbi qulluqçuların kateqoriyasına və xidmət stajına görə hərbi rütbədən asılı olaraq ABŞ hərbi qulluqçuları üçün pensiyaların orta hesabla 1l ölçüsü mövcuddur. Məsələn 20 il xidmət etmiş kiçik zabitlər 1999-2668 ABŞ dolları, baş zabitlər isə 1585-5488 ABŞ dolları, 30 il xidmət etmiş kiçik zabitlər 3363-5791 ABŞ dolları, baş zabitlər isə 2588-12500 ABŞ dolları məbləğində pensiya alırlar.( 01.01.2012-ci il tarixinə olan məlumata görə). Hazırda ABŞ-da 1,4 milyondan çox hərbi pesniayaçı var. Onların təxminən 1/5-i 65 yaşı olan insanlardır. Hərbi pensiyaçıların 1/3-dən bir qədər çoxu 50 yaşına çatmışdır. 40 yaşlı hərbi xidmət veteranlarının sayı onların ümumi sayının təxminən 1/4 hissəsini təşkil edir. Pentaqonun rəsmi rəqəmlərinə görə, pensiyaya çıxan hərbçilərin orta yaşı 40 yaşdan azdır. Pensiyalara əlavə olaraq ABŞ hərbi veteranları bir sıra imtiyazlar da əldə edə bilərlər. Belə ki, onlar ehtiyata keçirildikdə və ya pensiyaya çıxanda işdən çıxma müavinətindən əlavə onlara və ailə üzvlərinə ölkənin istənilən bölgəsinə gediş haqqı ödənilir. Hərbi pensiyaçı və onun ailəsi pulsuz tibbi xidmət almaq hüququnu özündə saxlayır. 2 il hərbi xidməti başa vurduqdan sonra işsizlik müavinəti ala bilərlər. Hərbi pensiyaçılar ailə üzvləri ilə birlikdə dövlət mülkiyyətində olan yaşayış binalarında pulsuz yaşamaq hüququna malikdirlər. Onlara ömürlərinin sonunadək hərbi ticarət mağazaları şəbəkəsində əhəmiyyətli endirimlə mal (xidmətlər) almaq və orijinal endirim sisteminin də fəaliyyət göstərdiyi hərbi yanacaqdoldurma məntəqələrində nəqliyyat vasitələrinə yanacaq doldurmaq hüququ verilir. ABŞ-da hərbi pesniayamıalr qazanclarının miqdarını məhdudlaşdırmadan iqtisadiyyatın mülki sektorunda işləmək hüququna malikdirlər. Başqa idarələrdən pensiya almaq hüququ varsa, keçmiş hərbmi öz mülahizəsinə uyğun olaraq özünə uyğun olanı seçə bilər.
FRANSA. Fransa Silahlı Qüvvələrinin pensiya təminatı uzun bir ənənəyə malikdir, monarxların fərmanlarından və dövlət qulluqçularının pensiya rejimini tənzimləyən respublika qanunlarından — ilk peşəkar rejimlərdən biridir. Məsələn, Fransa İnqilabından dərhal sonra 22.08.1790-cı il tarixli Qanun məmurlar üçün xüsusi təqaüdlər tətbiq etdi və 06.09.1853-cü il tarixli Qanun dövlət qulluqçuları üçün pensiya rejimini təyin etdi. Hal-hazırda dövlət qulluqçularının hüquq və vəzifələri haqqında 13.07.1983-cü il tarixli 83-634 nömrəli Qanuna uyğun olaraq uzun müddətli staja görə (55-68 yaş) pensiya almaq hüququ verən yaşa çatması əsas səbəbdir. Dövlət qulluğuna xitam verildiyi üçün; vəzifəli şəxsin təqaüdünün maksimum əvəz dərəcəsi onun son vəzifə maaşının 75 faizini təşkil edir; pensiya hüququ verən minimum iş stajı 15 ildir (buraya vəzifəli şəxsin dövlətdən kənarda və ehtiyatda olması daxil deyil).
Hərbi qulluqçuların özlərinə gəldikdə isə, onların Fransa Respublikasının Silahlı Qüvvələrindən ehtiyata buraxılması bu ölkənin hərbi sosial qanunvericiliyinin tələbləri və konkret hüquq-mühafizə aktı — hökumətin qərarı əsasında həyata keçirilir: pensiya yaşına çatdığına görə, səhhətinə görə, intizam xətaları törətdiyinə görə, faydasızlığına görə. Ehtiyata keçirilmiş və ya öz ərizəsi ilə pesniayaya çıxmış hərbçilər xidmət stajından asılı olaraq dərhal və ya müvafiq hərbi rütbədə yaş həddinə çatdıqda hərbi pensiya alırlar.
Farnsada hərbi qulluqçular üçün iki növ pensiya vardır: a) xidmət stajına görə; b) əlilliyə görə.
Hərbi qulluqçunun ailə üzvlərinə ailə başçısını itirdikdə pensiya hüququ verilir.
Fransa Silahlı Qüvvələrində ən azı 15 il xidmət etmiş şəxslər pensiya almaq hüququna malikdirlər.Bu hərbi pensiyanın ölçüsü pul təminatının əsas əmək haqqının 60-80%-i arasında dəyişir. Hərbi rütbədə son yaş həddinə çatmamış və ya 25 il xidmət etməyən zabitlərə pensiya ödənişləri 50 yaşına çatdıqda verilir. Ancaq baş zabitlər üçün belə bir pensiya ehtiyata və ya istefaya keçirildikdən dərhal sonra verilməyə başlayır. Hərbi xidmətin yaş həddi: baş çavuş üçün 42 yaş, mayor üçün 47 yaş, polkovnik üçün 54 yaşdır.
Müqaviləli hərbi qulluqçular nisbətən daha erkən yaşda ehtiyatda buraxıla bilərlər. Onlara müvafiq hərbi pensiya hərbi rütbəsi və xidmət stajı nəzərə alınmaqla, hərbi xidmətdə olmalarının son 6 ayı əsasında hesablanır, lakin əsas əmək haqqının 80 faizindən çox ola bilməz. Oxşar məhdudiyyət hərbi əlilliyə görə pensiya üçün də müəyyən edilib. Hərbi qulluqçuların pensiya təminatı sahəsində dövlətin qəti mövqeyi görünür: hərbi pensiyalar yaşa görə əmək pensiyalarının, ölkə vətəndaşlarına ümumi əsaslarla ödənilən digər pensiyaların məbləğinə endirilə bilməz.
Bununla belə, fransız ekspertlərinin ifadə etdiyi kimi, xidmət stajına mütənasib olan hərbi pensiya bir çox hərbi pensiyaçıları müasir yaşayış minimumu ilə təmin etmir (bu gün Fransada hərbi pensiyaçıların əsas hissəsi üçün onların pensiyaları hər il üçün 6000-14000 avro arasında dəyişir. il / və ya ayda 500-1160 avro/).Bu baxımdan, 1971-ci il Milli Hərbi Xidmətə Çağırış Məcəlləsi, 1972-ci il Hərbi qulluqçuların ümumi statusu haqqında qanun və İntizam Nizamnaməsi ilə nəzərdə tutulmuş hərbi qulluqçuların işləmək və sərbəst peşə seçmək hüquqlarının təmin edilməsi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. 1975-ci il Fransa Silahlı Qüvvələrinin. Məsələn, Milli Məcəllənin 66-cı maddəsi 1971-ci il hərbi çağırışda keçmiş hərbi qulluqçulara dövlət hüquqi şəxslərin dövlət qulluğu vəzifələrinin ehtiyatına sərbəst daxil olmaq imkanı verilməsi qaydası təsbit edilmişdir. Qanunverici onlara xüsusi mərkəzlərdə peşə təhsili almaq üçün təminatlar verir. Bundan əlavə, Fransa Silahlı Qüvvələrində hərbi xidmətdə olduqları müddət üçün ehtiyatda olan hərbçilərə pul kompensasiyasının ödənilməsi ilə bağlı qaydalar hazırlanıb.
Qısamüddətli müqavilələrlə (5 ilə qədər) xidmət edən serjantlar və sıravi əsgərləri nəzərə alsaq Fransa Silahlı Qüvvələrini hər il tərk edənlərin sayı 19 minə çatır. Onların yenidən hazırlanmasını və sonradan işlə təmin olunmasını təşkil etmək üçün Müdafiə Nazirliyi Peşəkar Mobil Missiya yaradır, onun vəzifələrinə təkcə ehtiyatda/istefada olan hərbi qulluqçular üçün deyil, həm də onların ailə üzvləri üçün maliyyələşdirmə, planlaşdırma, peşə və təhsil hazırlığının təşkili daxildir. Missiya səlahiyyətli mülki nazirliklər və digər idarələrlə əlaqə saxlayır. Fransa Silahlı Qüvvələrinin hər bir qolu da öz struktur bölməsini yaratmışdır: Quru Qoşunlarında — Hərbi Kadrların Peşəkar Orientasiya və Konversiya Departamenti; Hərbi Hava Qüvvələrində — Hərbi Kadrların dəyişdirilməsinə Yardım İdarəsi; Hərbi Dəniz Qüvvələrində — Kadrların Yenidən Bölüşdürülməsi Xidməti.Ehtiyatda olan (pensiyaya çıxmış) hərbi qulluqçular bir sıra sosial əhəmiyyətli güzəştlərə, o cümlədən ali təhsil müəssisəsində təhsil almaq üçün müsabiqədənkənar qəbul hüququna malikdirlər. Fransa Silahlı Qüvvələrində xidmət müddəti dövlət qulluğunda irəliləyiş və vəzifəli şəxsin təqaüdə çıxması üçün tələb olunan xidmət stajının hesablanması zamanı nəzərə alınır. Özəl sektorun müəssisə və təşkilatları tərəfindən işə götürüldükdə Fransa Silahlı Qüvvələrinin keçmiş hərbi qulluqçuları üçün yaş həddi artır.
YAPONİYA. Bu ölkə bildiyiniz kimi NATO-nun hərbi-siyasi blokuna daxil deyil, lakin dövlətin öz hərbi qulluqçularına və hərbi pensiyaçılsrına qayğısı da özünəməxsus xüsusiyyətlərə malik olduğu üçün maraq doğurur.
Yaponiya “Özünümüdafiə Qüvvələri”nin şəxsi heyəti üçün müqavilə sistemini qəbul edib. “Özünümüdafiə Qüvvələri haqqında” 1954-cü il tarixli Qanunun qüvvədə olan redaksiyasında nəzərdə tutulmuş Özünümüdafiə Qüvvələrinin hərbi qulluqçularının maddi təminatı və sosial təminatının maliyyələşdirilməsi hər maliyyə ili üçün qəbul edilən dövlət büdcəsinin müvafiq maddələri hesabına həyata keçirilir.
Hərbi rütbədən, tutduğu vəzifədən və xidmət stajından asılı olaraq hərbi qulluqçuların pul təminatının miqdarı müəyyən edilir, onlara əlavə olaraq:
— aylıq faiz mükafatları (uçuş heyətləri, dənizçilər, hava desantları üçün, ucqar ərazilərdə xidmətə görə);
— aylıq kompensasiya müavinətləri (mənzil, nəqliyyat, himayəsində olanlar) ödənilir.
Özünümüdafiə Qüvvələrinin bütün kateqoriyalı şəxsi heyətinə rüblük əsas əmək haqqının 5-21%-i, sıravi və şəxsi heyətə isə həvəsləndirici müavinət verilir.
Kiçik zabitlərə əlavə olaraq — xidmətdə çalışqanlığa görə altı aylıq müavinət. Növbəti maliyyə ilinin əvvəlində (31 mart — 01 aprel) hərbi qulluqçuların əsas maaşları azı 1% artırılır.
Dövlət Özünümüdafiə Qüvvələrinin hərbi qulluqçularını, bir qayda olaraq, Özünümüdafiə Qüvvələrinin bölməsinin (qurumunun) yerləşdiyi yerin yaxınlığında rahat xidməti mənzillə təmin edir. Onlar pulsuz tibbi xidmətdən istifadə edirlər. Hərbi qulluqçu, onun ailə üzvləri əlil olduqda, xəsarət aldıqda və ya öldükdə dövlət sığortası alırlar.
Hərbi qulluqçular mülki ixtisaslara yiyələnirlər və Özünümüdafiə Qüvvələrinin qərargah strukturlarında (tərəfindən və yuxarıda) müvafiq xidmətlərin fəaliyyət göstərdiyi ehtiyata (təqaüdə) buraxıldıqda onların hərtərəfli sosial uyğunlaşmasını təmin edilir. Hərbi kadrların mülki ixtisaslar üzrə hazırlanması hətta onların birbaşa hərbi xidmətdə olduğu dövrdən başlayır.
Bir qayda olaraq, hərbi qulluqçu ehtiyata buraxıldıqda və ya pensiyaya çıxdıqda ona 2 illik əməkhaqqı məbləğində (məsələn, “polkovnik” hərbi rütbəsində xidmət stajı olan hərbi qulluqçu üçün) işdən çıxma müavinəti verilir. 30 təqvim ili üçün bu təxminən 21-36 milyon yen və ya 170 — 290 min dollar edir.
Pensiyaçıların bir çoxu üçün keyfiyyətcə yeni olan mülki həyat şərtlərinə uyğunlaşdırılması yəşkil olunur və stimullaşdırılır.
Özünümüdafiə qüvvələrinin hərbi qulluqçularının pensiyalarının rəsmi olaraq ayrı-ayrı xərc maddələrinə daxil edilməməsi də prinsipial əhəmiyyət kəsb edir.
Qeyd: 1.Məlumatlar açıq internet resurslarından götürülb və 2012-ci ilə aiddir. Çox güman ki, materialda qeyd olunan rəqəmlər, yəni pensiyaların məbləği hazırda daha çoxdur.
2.Dövlət başçısının Türkiyə Ordusunun kiçik modeli olan Orduya keçidini elan etməsini nəzərə alaraq qardaş Türkiyə SQ hərbi qulluqçularının pensiya təminatı bizə daha çox maraqlı olduğundan onu ayrıca status şəklində paylaşmağı düşünürük.
3. Bu materialları ən sonunda aidiyyatı dövlət orqanlarına və Milli Məclisə də göndərməyi düşünürük ki, hərbi qulluqçularla bağlı qanunları, qərarları qəbul edəndə dünyanın aparıcı və inkişaf etmiş ölkələrinin təcrübəsini də öyrənib nəzərə alsınlar.
P.S. Hazırda həbsdə olan və ölkəmizdə «pensiya islahatının» müəllifi olan S. Müslümov Rusiyanın Kazan şəhərində «dissertasiya müdafiə» edib, nəticə də göz qabağındadır. Rusiya özü nə gündədir ki, ondan da nəsə öyrənək. Dünyanın inkişaf etmiş ölkələrindən nümunə götürüb tətbiq etməliyik.
Alıntı (Fb): İlqar Allahverdiyev